مداخله نظامی در سومالی

با تشدید مناقشه نظامی در سومالی و پیشروی شبه‌نظامیان الشباب به سمت موگادیشو، پایتخت از حدود یک ماه قبل تحرکات آمریکا و متحدانش برای جلوگیری از سقوط دولت انتقالی سومالی به شکل محسوسی افزایش یافت.

دولت آمریکا که اصرار دارد قصد مداخله نظامی در سومالی را ندارد جمعه گذشته اذعان کرد طرحی برای ارسال کمک‌های نظامی برای دولت سومالی و ارائه آموزش‌های نظامی به افسران ارتش این کشور تدوین کرده است که ظاهرا بخش اول آن با انتقال چند محموله حامل سلاح‌های سبک از طریق کنیا به سومالی در عمل آغاز شده است. بخش دوم طرح که مشتمل بر انتقال افسران ارتش سومالی به پایگاه نظامی آمریکا در جیبوتی واقع در همسایگی سومالی است نیز در آینده‌ای نزدیک وارد فاز اجرایی خواهد شد.

انتشار نتایج تحقیقات سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا) پیرامون وضعیت القاعده در نواحی قبایلی‌نشین پاکستان که از شروع روند انتقال شبه‌نظامیان خارجی القاعده از پاکستان به یمن و سومالی حکایت داشت و همچنین احساس نگرانی آمریکا و سایر کشورهای غربی از فعالیت راهزنان دریایی در آب‌های ساحلی سومالی مهم‌ترین نقش را در به تحرک واداشتن آمریکا برای جلوگیری از سقوط دولت انتقالی سومالی ایفا کرد.

در این بین کنیا نقش کلیدی در اجرای سناریوی آمریکا برای منطقه شاخ آفریقا برعهده گرفته است. اموای کیباکی، رئیس‌جمهور کنیا شنبه گذشته اعضای شورای عالی امنیت ملی این کشور را برای شرکت در نشستی اضطراری فرا خواند. اگرچه حاضران در این نشست تاکید کردند کنیا به دنبال مداخله نظامی در سومالی نیست اما آنچه در مرزهای سومالی در حال وقوع است گویای واقعیت دیگری است.

موسی وتانگولا، وزیر امور خارجه کنیا پس از این نشست اضطراری در پاسخ به اصرار خبرنگاران به گفتن این که از نگاه نایروبی بحران سومالی به تهدیدی برای امنیت ملی کنیا تبدیل شده است، بسنده کرد. او با اشاره به درخواست اتحادیه‌آفریقا از کشورهای همسایه سومالی برای کمک به دولت این کشور در جنگ علیه الشباب و اعلام آمادگی اتیوپی تصریح کرد کنیا مصمم است دولت سومالی را تنها نگذارد.

آمریکایی‌ها برای جلوگیری از سقوط دولت انتقالی سومالی استراتژی چند لایه‌ای تعریف کرده‌اند. این استراتژی مقابله با فعالیت راهزنان دریایی با هدف خشکاندن منابع مالی شورشیان، حمایت لجستیکی از دولت موگادیشو و به میدان منازعه کشاندن کشورهای همسایه سومالی که ورودشان به صحنه معادل گشوده شدن جبهه‌های ‌جدیدی علیه الشباب خواهد بود را در برمی‌گیرد.

صدور قطعنامه‌ای در سازمان ملل که به کشورهایی که شناورهایشان از آب‌های خلیج عدن عبور می‌کند، اجازه می‌دهد برای حفظ امنیت آنها نیرو به آب‌های سومالی بفرستند گام اول در راستای اعمال این استراتژی بود. همزمان ایالات‌متحده تحرکات پشت پرده‌ای را برای مداخله نظامی همسایگان سومالی در تحولات داخلی این کشور آغاز کرد.

تهدید الشباب

مداخله نظامی کنیا در سومالی ممکن است برای این کشور مخاطره‌آمیز باشد. صد‌ها هزار سومالی‌تبار در بخش‌های شمالی کنیا زندگی می‌کنند و علاوه بر آن سال‌هاست این کشور میزبان هزاران پناهجوی سومالیایی است که بسیاری‌ از آنها ممکن است در صورت حمله کنیا به سومالی دست به اعتراض بزنند.

الشباب نیز تهدید کرده است چنانچه نظامیان کنیایی با هدف حمایت از دولت انتقالی وارد خاک سومالی شوند نایروبی را هدف حملات تروریستی خود قرار خواهد داد. این در حالی است که به اعتقاد اکثر کارشناسان نهادهای اطلاعاتی و امنیتی کنیا فاقد توانمندی‌های لازم برای مقابله با این تهدید هستند.

با وجود همه این مخاطرات، سیاستمداران کنیایی به منافع و عواید این مداخله بیش از مخاطرات آن توجه دارند. مداخله نظامی در سومالی علاوه بر پاداش آمریکا به واسطه انحراف افکار عمومی به دولت کنیا که این روزها درگیر بحران‌های متعدد است فرصت تنفس می‌دهد.

رشید عبدی، از کارشناسان امور شاخ آفریقا در گروه بحران بین‌المللی در نایروبی می‌گوید: ایده مداخله در سومالی خیلی‌ها را در کنیا به فکر وامی‌دارد. او با یادآوری این که دولت کنیا این روزها از حل و فصل بسیاری از مشکلات کشور چون فراگیر بودن فساد عاجز است، می‌افزاید: در شرایط امروز سیاستمداران کنیا به‌راحتی تسلیم ایده مداخله خارجی و ماجراجویی نظامی می‌شوند.

مشکلا‌ت کنیا

آمریکایی‌ها به‌خوبی می‌دانند ارتش کنیا در موقعیتی نیست که با ورود به عمق خاک سومالی بتواند در جنگی تمام‌عیار شرکت کند. برخلاف ارتش اتیوپی که به واسطه درگیری‌های مسلحانه متعدد از توانمندی رزمی مناسبی برخوردار است و شبکه اطلاعاتی گسترده‌ای در سطح منطقه به وجود آورده ارتش کنیا در عمل نیرویی ناکارآمد و ضعیف است.

به همین دلیل به احتمال زیاد نیروهای مسلح کنیا به عملیات فرامرزی محدود برای به واکنش واداشتن الشباب و جلوگیری از تمرکز این گروه بر حمله به مواضع نیروهای دولتی در اطراف موگادیشو بسنده می‌کنند.

اعزام افسران ارتش سومالی به جیبوتی برای پشت سر گذاشتن دوره‌های آموزشی در پایگاه نظامی آمریکا در این کشور همگام با ارسال سلاح‌های جدید با هدف بالا بردن توانمندی‌های ارتش این کشور تاثیر روانی قابل توجهی بر شورشیان الشباب خواهد گذاشت.

مسدود کردن جریان مالی به جنبش الشباب، گشودن جبهه‌های جدید علیه این گروه با ورود نیروهای اتیوپی و کنیا به خاک سومالی و ارسال کمک‌های تسلیحاتی برای نیروهای وفادار به دولت انتقالی در درازمدت به تضعیف الشباب و بسط مالکیت دولت مرکزی سومالی منجر خواهد شد.

این دقیقا همان رویایی است که آمریکایی‌ها در سر می‌پرورانند. با تقویت دولت انتقالی سومالی و بسط حاکمیت این دولت امکان این که سومالی بار دیگر به بهشت امن القاعده تبدیل شود، کاهش می‌یابد و موگادیشو قادر خواهد بود جلوی راهزنی دریایی که امنیت مسیرهای انتقال منابع انرژی حوزه خلیج‌فارس به غرب را به مخاطره افکنده است را بگیرد.