ایران کشوری با هفت اقلیم

آب و هوای خشک

حدود 64 درصد مساحت کشور در قلمرو این نوع اقلیم قرار دارد. آب و هوای خشک ایران را می‌توان به 2 رده فراخشک و خشک بیابانی تقسیم کرد. جزایر ایرانی خلیج فارس، سواحل دریای عمان، مناطق مرزی پاکستان و کویرهای مرکزی ایران به همراه منطقه کوچکی در جنوب غربی کشور، آب و هوای فراخشک دارند.

از سوی دیگر دامنه‌های شرقی و غربی رشته‌کوه‌های زاگرس، ارتفاعات زاگرس جنوبی، دامنه‌های جنوبی رشته‌کوه‌های البرز مرکزی به همراه ارتفاعات کوهستان‌های شرقی و مرکزی کشور در قلمرو آب و هوای خشک بیابانی هستند.

آب و هوای نیمه خشک

بررسی‌ها نشان داده است حدود 20 درصد مساحت کشور تحت تاثیر این نوع آب و هواست که منطقه استقرار طبیعی آن شمال و شمال شرقی خراسان، دامنه‌های البرز، دشت ارومیه در آذربایجان و بخشی از حوزه آبریز ارس، مناطق وسیعی در دامنه‌ها و ارتفاعات زاگرس غربی و زاگرس فارس به همراه بخش مهمی از بستر حوزه سفیدرود است. بر این اساس حدود نیمی از این منطقه تحت تاثیر آب و هوای نیمه خشک، از استعداد زراعت مناسب و حتی کشت دیم برخوردار است.

آب و هوای مدیترانه‌ای

آب و هوای مدیترانه‌ای 9/4 درصد از مساحت کل کشور را تحت تاثیر قرار داده است و بین آب و هوای نیمه خشک و نیمه مرطوب محصور است یا در ارتفاعات استقرار دارد. نمونه‌هایی از این آب و هوا به صورت کمربندی، دامنه‌ها و دشت‌های مرتفع آذربایجان، البرز، زاگرس غربی و فارس و همچنین بخش‌هایی از ارتفاعات استان کرمان را در بر می‌گیرد.

آب و هوای نیمه‌مرطوب

سهم مناطق زیر پوشش این نوع آب و هوا 4/3 درصد مساحت کل کشور است. محل استقرار این نوع آب و هوا ارتفاعات غرب دریاچه ارومیه، مناطق مرتفع آذربایجان، مناطق محصور در اطراف زاگرس غربی، نوار گسترده‌ای در دامنه‌های مرتفع البرز و بخش‌هایی از دشت گرگان است.

آب و هوای مرطوب

این نوع آب و هوا که حدود 6/3 درصد مساحت کل کشور را در بر می‌گیرد در مناطقی از غرب آذربایجان به موازات مرز ایران و ترکیه و شمال غرب خوزستان، ارتفاعات البرز و بخشی از سواحل شرقی خزر و بالاخره منطقه‌ای حلقه‌ای شکل در اطراف زاگرس غربی و زاگرس فارس استقرار یافته است.

آب و هوای خیلی مرطوب

این نوع آب و هوا در ارتفاعات زاگرس و سواحل خزر قابل شناسایی است و حدود 3 درصد مساحت کل کشور را در بر می‌گیرد. همچنین در مناطقی از دشت‌های ساحلی جنوب غربی خزر و ارتفاعات البرز نیز نوعی دیگر از آب و هوای خیلی مرطوب قابل مشاهده است.

این گوناگونی آب و هوایی در سراسر کشور وضعیت متفاوتی را نیز از جهت دما ایجاد کرده است. اگرچه میانگین دمای روزانه در مناطق مختلف کشور 27 درجه سانتی‌گراد است، اما این در حالی است که تابستان‌ها در مناطقی از ایران دما به بالاتر از 50 درجه‌ سانتی‌گراد و زمستان‌ها در مناطق مرتفع ایران به 20 درجه سانتی‌گراد زیر صفر کاهش می‌یابد.

خاک ایران

ایران کشوری کوهستانی است که حدود 52 درصد از وسعت آن را رشته‌کوه‌های پیوسته و منفرد و تپه ماهورها تشکیل می‌دهند. فلات‌ها 28 درصد و مناطق دشتی و دامنه‌ای 20 درصد این کشور را در بر می‌گیرد.

پست‌ترین نقطه داخلی کشور حدود 187 متر در بیابان لوت و بلندترین نقطه دماوند با ارتفاع 5 هزار و 671 متر در رشته کوه‌های البرز است.

از نظر وسعت جنگل‌ها نیز براساس دومین گزارش وضعیت محیط زیست ایران، استان فارس بیشترین وسعت جنگل‌های ایران را دارد و در میان استان‌های شمالی نیز استان مازندران بیشترین وسعت جنگلی را به خود اختصاص داده است که البته متاسفانه هنوز آمار و ارقام تخریب جنگل‌ها علی‌رغم تلاش‌های مسوولان بیشتر از احیای آنهاست و نفوذ عوامل انسانی و دامی، این مناطق را در معرض تهدید و تخریب قرار داده است.

کوه‌های ایران نمونه‌ای از تنوع زیستی جهان

اکوسیستم‌های کوهستانی ایران از غنی‌ترین رویشگاه‌های گیاهی جهان محسوب می‌شود و به همین سبب کوه‌های ایران مهم‌ترین تنوع زیستی جهان را در خود جای داده است. سلسله جبال البرز، کوه‌های زاگرس و کوه‌‌های ارسباران در مناطق مختلف ایران غنی‌ترین زیست بوم‌ها را به وجود آورده‌اند. همچنین تنوع زیستی و حیات وحش این مناطق نیز در جهان بی‌نظیر است. اگرچه اخبار در معرض انقراض قرار گرفتن این گونه‌ها هنوز شنیده می‌شود که این مساله بار مسوولیت را برای مسوولان این مناطق سنگین‌تر می‌کند. قدم به قدم وسعت این سرزمین، توانایی بالای جذب توریسم و اکوتوریسم در تمام زمینه‌ها را دارد. تاریخ و تمدن ایران زمین و وسعت پهنای آن آرزوی هر جهانگردی است تا چهار فصل را در این سرزمین مشاهده کند، چهارفصلی که در کنار زیستگاه‌ها و زیست بوم‌های متفاوت و متنوع در جهان کم‌نظیر بوده و حتی به جرات می‌توان گفت هنوز بخش‌هایی از آن ناشناخته است. از طرف دیگر ایران وسعت بی‌نظیری از پهنه‌های آبی در شمال و جنوب کشور دارد که با خصوصیات منحصر به فرد این مناطق و دنیای باورنکردنی اعماق این آب‌ها، گوهر گرانبهایی است که باید قدر دانسته شود. اما تمام اینها در صورتی که زیر چنگال‌های بی‌رحم توسعه له شود و هیچ‌کس فریادشان را هم نشود نوری است که آرام خاموش می‌شود و وقتی متوجه می‌شویم که دیگر دیر است. پس ایران هفت اقلیم را برای خود و نسل آینده حفظ کنیم؛ میراثی که متعلق به آیندگان است و باید پایدار بماند.

حمیده سادات هاشمی