دشواری های ساخت آثار دینی‌

امسال چهارمین جشنواره فیلم کوتاه دینی «رویش» فرصتی پدید آورد تا فیلمسازان جوان ایران آثارشان را که به عقیده خود در زمره فیلم‌های دینی قرار می‌گیرد، به عرصه رقابت بگذارند. به همین بهانه و بر اساس همین اظهار نظرها و پی بردن به آسیب‌های این مقوله سینمایی و به دست آوردن یک نتیجه‌گیری کلی درباره این سینمایی که دینی نامگذاری شده است،‌ به سراغ چند تن از هنرمندان، مسوولان و صاحب‌نظران رفته‌ایم که حاصلش را می‌خوانید.

نگاهمان به دین ناقص است‌

رئیس حوزه هنری سازمان تبلیغات اسلامی ‌دین را ترکیبی از اعتقادها، مبانی حقوقی و اخلاق می‌داند و می‌گوید: در طول تاریخ نگاهمان به دین نگاه ناقصی بوده است، ما زیبایی دین را گرفته‌ایم و سختی‌ها و مشقت‌هایش را پررنگ کرده‌ایم.

حسن بنیانیان اضافه می‌کند: الان هم بسیاری از هنرمندان جوان ما که مطالعات اسلامی‌شان عمق کافی ندارد،‌ وقتی اسم فیلم دینی می‌آید به صورت افراطی سراغ برخی فضاهای معنوی آمیخته با خرافات می‌روند. او معتقد است:‌ هنرمندان باید در نوشتن فیلمنامه‌هایشان با کارشناسان دینی مشورت کنند که مثلا اگر قرار است معجزه‌ای را در یک امامزاده به تصویر بکشند، امامزاده در فیلم جای خدا را نگیرد.

بنیانیان با بیان این‌که تولید فیلم دینی پیچیده‌تر از ساختن یک فیلم عادی است، می‌گوید: ‌اثر هنری باید از 3 مساله پیروی کند: دیدگاه هنری درستی داشته باشد،‌ پیامی‌که می‌خواهد اعلام کند ضروری باشد و پیامش را با نگاه کارشناسی ارائه کند.

شعارزدگی، آفت مهم سینمای دینی است‌

رئیس کانون کارگردانان سینما در این باره می‌گوید: شناختن مفاهیم دینی از سوی برخی تولیدکنندگان آثار دینی، موجب شعارزدگی در این گونه آثار شده است.

علیرضا رئیسیان با بیان این‌که با تقسیم‌بندی سینمایی تحت عنوان دینی مخالف است، ادامه می‌دهد: در این تقسیم بندی نشان می‌دهیم که در دیگر آثار سینمایی‌مان که نام دینی را یدک می‌کشند، دین وجود ندارد. او معتقد است هیچ آثار سینمایی نمی‌تواند از دین جدا باشد و اضافه می‌کند: دین در روابط و تعاملات روزمره افراد جامعه هم وجود دارد و براحتی می‌شود خیلی از مضامین دینی را در گونه‌های مختلف آثار سینمایی ارائه کرد.

رئیسیان درباره چگونگی از میان بردن این شعار زدگی‌ها می‌گوید: نمی‌توان از روی اکراه به سراغ مفاهیم دینی رفت، چون مخاطب بسیار باهوش است و این موضوع را کاملا درک می‌کند.

ضعف فیلمنامه بیداد می‌کند

محمد آفریده در تعریف سینمای دینی می‌گوید: اثری، دینی تلقی می‌شود که درون انسان‌ها را متحول کند.

او در ادامه به آسیب‌های وارد بر فیلم‌های دینی اشاره می‌کند و می‌افزاید: پرداختن به آثار دینی در ایران فضاها و فرصت‌های خالی زیادی دارد و در این میان وظیفه‌ نهادها و ارگان‌هایی که متولی پرداختن به این گونه آثارند، این است که از فرصت‌ها خوب بهره‌ بگیرند. آفریده ادامه می‌دهد: متاسفانه یکی از آسیب‌ها در این حوزه ناتوانی تزریق بودجه به این گونه آثار است، چون بیشتر نهادهای هنری کشور به بازگشت سرمایه فکر می‌کنند و حال آن‌که،‌ سینمای دینی کشور ما قدرت بازگرداندن سرمایه را ندارد.

رئیس مرکز گسترش سینمایی مستند و تجربی اضافه می‌کند: ما نیازمند تحقیقات گسترده در این زمینه هستیم و با وجود منابع غنی دینی، بهترین آثار را می‌توانیم تولید کنیم، در حالی‌که متاسفانه در برخی آثار دینی، ضعف فیلمنامه بیداد می‌کند.

تسبیح و نماز و دعا، سینمای دینی نمی‌سازد

عبدالله اسفندیاری می‌گوید: بهترین راه انعکاس آموزه‌ها و مفاهیم دینی در سینما، ساخت فیلم واقعگرایانه از زندگی مردم است. حتی می‌توان در یک فیلم درام، مفاهیم دینی را به تصویر کشید.او با اشاره به آسیب‌های سینمای دینی ادامه می‌دهد: بیشتر آسیب‌ها به سطحی نگری و سهل‌انگاری در مفاهیم برمی‌گردد که برخی فکر می‌کنند فقط با نشان دادن ظواهر دینی مثل تسبیح، ‌انگشتر عقیق،‌ گنبد، بارگاه و امامزاده فیلم‌شان دینی می‌شود، در حالی که اصلا این‌گونه نیست. مدیرگروه معناگرای بنیاد سینمایی فارابی با بیان این‌که باید به جایگاه مخاطب دینی در کشورمان توجه کنیم می‌افزاید: مردم ما به طور ریشه‌ای و باطنی مردم دینداری هستند، هر چند بعضی در ظاهر به احکام دین عمل نمی‌کنند.

کارگردانان فیلم دینی، کمدی هم می‌سازند

رهبر قنبری از نبود تعریف جامعی از سینمای دینی در ایران اظهار تاسف می‌کند و می‌گوید: هنر نیازمند این است که تعریف‌های ناب از آن ارائه شود که متاسفانه چون هنوز تعریف جامعی از خود سینما در دست نیست، مسلما نمی‌توان انتظاری از مقوله سینمای دینی داشت.این مستندساز باتجربه درباره آثاری که تا کنون در سینمای ایران ساخته شده، بیان کرد: فیلم‌هایی که مردم ما شاهد آن بوده‌اند، در زمره فیلم‌های دینی جا نمی‌گیرند، بلکه بیشتر نمایش تاریخ دین است.

وی سینمای دینی را نیازمند تکنیکی خاص می‌داند و می‌گوید: باید در تمام ارکان یک اثر دینی از جمله نور، تصویر، گریم و نوع بازی‌ها، فنون مشخص این آثار را پیاده کرد و این نیازمند حضور فیلمسازان متخصص در این رشته است.وی اضافه کرد: متاسفانه شاهدیم که الان کسانی به سینمای دینی روی آورده‌اند که اگر فیلم کمدی و یا پلیسی هم به آنها بدهیم، می‌سازند و حالا دست تقدیر، فیلمنامه یک اثر دینی را به آنها سپرده است.

ذهن خرافه پرداز نویسندگان سینمای دینی ایران را می‌سازد

کارگردان فیلم سینمایی «ما همه خوبیم» درباره رویکرد سینمای دیگر کشورها به دین می‌گوید: آنها به این باور رسیده‌اند که دین آمده تا ماهیت زندگی انسان را ساده‌تر کند و به بسیاری از مجهولات پاسخ دهد، به همین دلیل با تکیه بر نگاه هنرمندانه خود، مخاطب را جذب می‌کنند.«بیژن میرباقری» نگاه برخی سینماگران به دین را نادرست می‌داند و ادامه می‌دهد: متاسفانه در ایران مفاهیم دینی با برخی ظاهرسازی و آداب و رفتارهایی نمایش داده می‌شود که نه تنها برخاسته از اصل دین نیست که از ذهن خرافه‌پرداز نویسندگان خارج شده است.او بزرگ‌ترین معضل سینمای دینی را نبود مدیریت واحد می‌داند و می‌گوید: مشکلات درون سازمانی که بین برخی مدیران ما وجود دارد، باعث شده سینما و بخصوص سینمای دینی مهجور واقع شود.وی درباره ویژگی‌های کارگردان یک اثر دینی خاطرنشان می‌کند: کسی که قرار است چنین اثری را بسازد، باید مخاطب قرن حاضر را بشناسد و موضوعی که می‌خواهد مطرح کند را بر همین اساس برگزیند.

مسعود حکم آبادی‌