دست پنهان‌

 او که به 6 زبان، از جمله عربی، ترکی و روسی آشنا بود، در سال‌های 1919 و 1918 با سمت وزیر مختار، عضوهیات نمایندگی بریتانیا در کنفرانس صلح پاریس شد و در ماه می 1920 با سمت وزیر مختار انگلستان به ایران آمد.1

انقلاب اکتبر 1917 روسیه فرصت بیشتری را در اختیار انگلیس قرار داد تا با فراغت به دنبال مطامع استعماری خود در امور ایران بپردازد. امضای قرارداد 1919 با دولت وثوق‌الدوله خیال انگلستان را راحت می‌کرد که با مخالفت شدید جامعه ایرانی روبه‌رو ‌شد. در چنین فضایی بود که بتدریج زمینه‌های به قدرت رسیدن رضاخان، به عنوان مهره مورد نظر انگلستان فراهم شد و رضاخان با پشتیبانی انگلستان، انقراض سلسله قاجاریه را اعلام و سلطنت پهلوی را بنیان نهاد و در این راه، نورمن نقش بسزایی ایفاد کرد. وی توسط جلیل‌الله رشیدیان با سیدضیاء آشنا شد و دولت متبوع خود را متوجه خطر شوروی‌ها نسبت به ایران کرد و بهترین راه مقابله با خطر روس‌ها و حفظ منافع انگلیسی‌ها را در به وجود آوردن یک دولت مقتدر نظامی دانست تا امنیت را در سراسر کشور مستقر سازد.

با انجام کودتا توسط رضاخان، نورمن در 21 فوریه 1921 طی تلگرافی به لردکرزن وزیر امورخارجه انگلیس اطلاع داد:‌ «... امروز صبح با شاه ملاقات کردم ... به شاه توصیه گردید تا با رهبران انقلاب رابطه برقرار سازد و پیشنهادها و تقاضاهای آنها را بپذیرد زیرا جز این چاره‌ای ندارد...»

با خاتمه ماموریت نورمن در اکتبر 1921، وزارت خارجه انگلیس سمت وزیر مختار بریتانیا در سانتیاگو را به وی پیشنهاد داد ولی نامبرده نپذیرفت و در 1924 بازنشسته شد.2

پانوشت‌ها:

1. سیروس غنی، ایران: برآمدن رضاخان، برافتادن قاجار و نقش انگلیسی‌ها، ترجمه حسن کامشاد (تهران: نیلوفر، 1377)، ص 82.

2. «اسناد مهم سیاسی مربوط به اوضاع ایران از آرشیو وزارت خارجه انگلستان»، سالنامه دنیا، سال 24، صص 111- 110

اکبر مشعوف‌