پیدا و پنهان گرانی‌های اخیر

جمیل علیزاده شایق، دبیر انجمن برنج ایران در گفتگو با «جام‌جم» افزایش قیمت جهانی برنج وارداتی را بر روی قیمت برنج تولید داخل بی‌تاثیر نمی‌داند ولی با این حال می‌گوید: قیمت برنج تولید داخل به صورت کاذب و غیرواقعی و بدون هیچ مبنای منطقی افزایش یافت؛ چرا که افزایش قیمت برنج وارداتی در ماه‌های دی و بهمن سال 86 اتفاق افتاد و برنج داخلی نیز صرفا در رقابت با برنج وارداتی گران شد.

این در حالی است که برداشت برنج در داخل کشور آبان‌ماه به پایان رسید و هزینه‌های تولید برنج نیز تا آن زمان افزایش نیافته بود. بنابراین قیمت هرکیلو برنج پرمحصول تولید داخلی در زمستان 86 به 1200 تومان و هر کیلو برنج هاشمی به 1500 تومان رسید. اما در چند روز اخیر قیمت هر کیلو برنج هاشمی در عمده‌فروشی 3600‌تومان معامله شده که بسیار عجیب و غیرقابل قبول است.

براساس گزارش سازمان فائو که در سال 87 ارائه شده است، قیمت جهانی برنج از خرداد 86 تا فروردین سال 87 حدود 74 درصد افزایش یافته است. گزارش‌ها حاکی است تولید برنج در سال 2007 میلادی نسبت به سال 2006 حدود 5/4‌میلیون تن افزایش پیدا کرد. اما به دلیل بالا رفتن مصرف برنج در کشورهای صادرکننده از جمله تایلند، هند و فیلیپین  که سه کشور اصلی تولیدکننده این محصول هستند  این کشورها برای تامین نیاز داخلی خود، صادراتشان را کاهش دادند و حتی تدابیری را اندیشیدند که صادرات مانند سابق ادامه نیابد. به عنوان مثال کشور هند به تجار خود دستور داد برنج‌های گران‌قیمت را که هر تن آن هزار دلار است صادر کنند و کشور اندونزی نیز حدود دو هفته پیش تصمیم به محدودیت صادرات برنج گرفت. در نتیجه این تصمیمات، کشورهای واردکننده برنج قادر نبودند به هر میزانی که می‌خواهند وارد کنند.

شایق درخصوص روند افزایش قیمت برنج داخلی گفت: در داخل همیشه روند قیمت‌ها در طول ده‌ها سال این گونه بوده که قبل از فروردین  که کشت برنج آغاز می‌شود  ذخیره برنج کاهش می‌یابد و قیمت‌ها با تب تندی افزایش می‌یابد و تا اواخر تیر و اوایل مرداد ادامه می‌یابد. از این زمان به بعد با ورود برنج‌های جدید به بازار، قیمت‌ها با شیب خیلی تند کاهش و تا اواخر آبان و آذرماه ادامه می‌یابد و با توجه به این که به مرور میزان ذخیره برنج از طرف عرضه‌کننده‌ها کاهش می‌یابد قیمت برنج با یک شیب ملایم افزایش می‌یابد و این روند ادامه پیدا می‌کند تا فروردین اما اتفاقی که سال 87 افتاد افزایش قیمت عرضه برنج‌های وارداتی که قیمت هر‌کیلو برنج پاکستانی اوایل بهمن ماه به حدود 2200 تومان در فروشگاه‌های تهران رسید. این در حالی بود که این قیمت واقعی نبود و به دلیل نظارت نشدن بر قیمت فروش برنج‌های وارداتی، قیمت این نوع برنج‌ها به صورت کاذب افزایش یافت و منجر به آن شد که قیمت برنج‌های داخلی نیز بدون منطق و تنها در یک مسابقه رقابتی افزایش یابد.

دبیر انجمن برنج ایران، کاهش ضایعات برنج را یکی از راهکارهای کاهش واردات دانست و گفت: در حال حاضر به طور متوسط 15 درصد ضایعات در بخش برنج دیده می‌شود و ضروری است در عمل و بدون هیچ‌گونه شعاری به سمت افزایش تولید و کاهش ضایعات حرکت کنیم.

کمبودهای مصنوعی‌

غلامرضا خانکشی‌پور، عضو هیات علمی موسسه تحقیقات برنج هم به فارس گفت: با وجود تولید بیش از 2 میلیون تن برنج در کشور و واردات آن، برخی دلالان با ایجاد کمبود مصنوعی و احتکار برنج باعث افزایش مصنوعی قیمت برنج شده‌اند.

عضو هیات علمی موسسه تحقیقات برنج کشور گفت: شالیزارهای شمال به خاطر مشکل کم‌آبی و خشکسالی امسال نسبت به سال گذشته با 50 درصد عقب‌افتادگی در زمان کشت مواجه شده‌اند و انتظار می‌رود به 10 تا 15 درصد شالیزارها آب نرسد. خانکشی‌پور افزود: با گرم شدن هوا و شرایط خشکی، اگرچه حدود 10 تا 15‌درصد آب به شالیزارها نمی‌رسد، اما با افزایش عملکرد در واحد سطح، کاهش تولید جبران شده و پیش‌بینی می‌شود، تولید برنج در سال 87 نسبت به 86 کاهش نداشته باشد.

عضو هیات علمی موسسه تحقیقات برنج کشور گفت: گرچه کاهش ذخایر برنج در جهان باعث افزایش قیمت برنج خارجی شده، ولی دلالان هم با ایجاد کمبود مصنوعی به این افزایش قیمت دامن زده و سودهای کلانی به جیب می‌زنند.وی گفت: با توجه به کاهش ذخایر جهانی برنج، برخی سرمایه‌های سرگردان سراغ مواد غذایی مانند برنج می‌روند و سعی می‌کنند با انبار کردن و احتکار برنج سودهای کلان به دست آورند، اما مردم نباید دچار توهم جو روانی دلالان شوند و برای تقاضای برنج به بازار هجوم آورند.

نقش دلال‌بازی در افزایش قیمت‌

معاون امور گمرکی گمرک ایران هم گفت: گمرک ایران هیچ‌گونه وجه اضافه بر آنچه در قانون آمده است، از واردکنندگان برنج اخذ نمی‌کند لذا افزایش قیمت، ناشی از دلال‌بازی در بازار برنج است.

محمدرضا نادری ضمن اشاره به حقوق گمرکی 4 درصدی برای واردات برنج، اظهار کرد: قیمت این محصول در بازارهای جهانی معادل 1300 دلار به ازای هر تن است، بنابراین واردکنندگان به ازای واردات هر‌کیلو برنج، حدود 50 تومان حقوق گمرکی پرداخت می‌کنند.معاون امور گمرکی گمرک ایران خاطرنشان کرد: علاوه بر این، به ازای واردات هر کیلو برنج، 150 تومان نیز به عنوان مابه‌التفاوت قیمت به سازمان حمایت از مصرف‌کنندگان و تولیدکنندگان داده می‌شود.

به گفته وی، با در نظر گرفتن قیمت 930 تومان به ازای هر دلار، قیمت برنج وارداتی به کشور تقریبا معادل 1500 تومان خواهد شد و به طور قطع قیمت منصفانه آن در بازار داخلی بیش از 1800 تومان نخواهد بود. نادری افزایش قیمت برنج وارداتی در کشور را ناشی از دلال‌بازی در بازار برنج دانست و گفت: گمرک ایران هیچ‌گونه وجهی مازاد بر آنچه در قانون آمده است، از واردکنندگان برنج اخذ نمی‌کند.  اما برخی دیگر از اقلام غذایی نیز حال و روز خوشی ندارند و قیمت جهانی آنها سر به آسمان ساییده است که روغن و دانه‌های روغنی از این دسته‌اند.

قیمت جهانی دانه‌های روغنی در اردیبهشت امسال نسبت به مدت مشابه سال گذشته 73‌درصد رشد نشان می‌دهد، به طوری که روغن خام سویا 84 درصد، آفتابگردان 126درصد، دانه سویا 73 درصد، کنجاله سویا 79درصد و روغن پالم 76 درصد رشد قیمت جهانی داشته است و با توجه به این که 90درصد روغن خام کشور وابسته به خارج است، این افزایش قیمت‌های جهانی روی قیمت‌های روغن خوراکی در داخل کشور تاثیر گذاشته و حتی با افزایش قیمت کنجاله که مورد مصرف دام و طیور است، قیمت این محصولات از جمله مرغ را نیز با رشد قیمت مواجه کرده است که عوارض این قیمت بویژه در ایام عید کاملا محسوس بود.

در حال حاضر قیمت هر تن روغن خام سویا از 759 دلار در اردیبهشت 86 به 1393 دلار و هر‌تن دانه سویا از 342 دلار به 591 دلار و هر تن کنجاله سویا از 276 دلار به 493 دلار و هر تن روغن خام آفتابگردان از 805 دلار به 1820 دلار در اردیبهشت 87 افزایش یافته است.

یک کارشناس مسائل کشاورزی در گفتگو با «جام‌جم»، بیشترین روغن خام مصرفی را روغن سویا عنوان کرده و گفت: هر ساله حدود یک‌میلیون تن روغن سویا، یک میلیون تن دانه سویا و یک میلیون و 200 هزار تن کنجاله سویا وارد کشور می‌شود.

وی افزایش قیمت نفت و استفاده از دانه‌های روغنی و غلات برای تولید سوخت بیولوژیکی و همچنین افزایش درآمد سرانه چین و هند و تمایل این دو کشور به خرید محصولات کشاورزی به جای صادرات آن را از دلایل افزایش قیمت‌های جهانی دانست.