انشعابی‌

سال 1320 به عضویت حزب توده ایران درآمد و فعالیت‌های گسترده‌ای را آغاز کرد. در 1321 در کنفرانس اول تهران (اولین مجمع انتخابی حزب)‌ در شمار هیات 15 نفری کمیته ایالتی تهران که وظایف کمیته مرکزی حزب توده ایران را داشت انتخاب گردید. وی در کمیته مرکزی موقت ماموریت داشت که نخستین کنگره حزب توده ایران را هرچه زودتر تشکیل دهد. در 1322 به سمت نمایندگی دوره 14 مجلس از بندر انزلی انتخاب شد. سال 1323 در کنگره اول حزب توده ایران شرکت جست و به عضویت کمیته مرکزی، هیات سیاسی و هیات اجراییه درآمد. سال 1325 به مدت 75 روز وزیر فرهنگ کابینه قوام‌السلطنه بود.2 در 1327 پس از واقعه سوءقصد به محمدرضا پهلوی و اتهام به اعضای کمیته مرکزی حزب توده در تهران مخفی شد.

سال 1328 همراه رضا رادمنش به دستور هیات اجراییه حزب توده به شوروی مهاجرت کرد و در مدارس عالی حزبی و آکادمی علوم اجتماعی مسکو تحصیلاتش را به پایان رساند. سال 1337 در اعتراض به اقدامات کامبخش و کیانوری از عضویت کمیته مرکزی حزب توده ایران استعفا کرد. نشریات وابسته به حزب توده او را عضو اخراجی خواندند، اما خودش نوشت که استعفا کرده و متن استعفانامه‌اش را نیز به چاپ رساند.

در سال 1338 به دعوت عبدالکریم قاسم، رهبر عراق، به این کشور مهاجرت کرد و به تدریس در دانشگاه و طبابت پرداخت. سپس در 1341 به الجزایر رفت و مدت پانزده سال به تدریس طب کودکان پرداخت. وی پس از خروج از شوروی به چین و آلبانی سفر کرد و با رهبران سیاسی آن کشورها دیدار و مذاکره داشت و بعدها به سوئیس رفت و در آنجا اقامت گزید. کشاورز نخستین کسی است که اسرار حزب توده را فاش ساخت.

پس از پیروزی انقلاب اسلامی قصد بازگشت به ایران را داشت که به دلیل بیماری بستری شد و در لوزان تحت عمل آپاندیس قرار گرفت و نقاهت مانع از حرکت وی شد لذا در سوئیس به زندگی خود ادامه داد. «آداب پرورش کودکان»؛ «من متهم می‌کنم کمیته مرکزی حزب توده ایران را»؛ و «خاطرات سیاسی» از آثار وی می‌باشد.‌ دکتر کشاورز سال 1364 درگذشت.4

سهیلا عین‌الله‌زاده‌

پانوشت‌ها:

1 - فریدون کشاورز، خاطرات سیاسی، به کوشش علی دهباشی، تهران: نشر آبی، 1379، صص 78. 2 - همان، ص 195. 3 - میرزا محمد کاظمینی، دانشنامه مشاهیر یزد، یزد: بنیاد فرهنگی، پژوهشی ریحانه الرسول، 1382، صص 12321233. 4 - سازمان جوانان حزب توده، ج 9، تهران: وزارت اطلاعات، مرکز بررسی اسناد تاریخی، 1380، ص 14.