یکی از مجموعه مستندهایی که بهتازگی از شبکه افق سیما پخش شده و اتفاقا سوژه متفاوتی دارد «دروازه خورشید» است که به تهیهکنندگی و کارگردانی روحالله اسدی کیادهی تولید شده. این مستند روایتی تازه و متفاوت از تمدن سرخپوستان آمریکای لاتین ارائه میدهد که طی قرنها زیر سایه روایتسازی رسانههای غربی، وحشی و خشن معرفی شده و حقیقت هویت ضداستعماری آن پوشانده شده است.
تهیهکننده و کارگردان مجموعه مستند دروازه خورشید که بیش از سه دهه تجربه حرفهای در تولید مستندهای بینالمللی دارد، درباره آثار خود به جامجم میگوید: بیش از ۸۰فیلم مستند از کشورهای مختلف و به زبانهای انگلیسی، اسپانیایی، فرانسوی، عربی و فارسی ساختهام؛ تجربهای که نه فقط به تولید آثار متنوع بلکه به درک عمیق فرهنگها، تمدنها و سبک زندگی جوامع مختلف رسیده است.
او با بیان اینکه سالها در دانشگاه صداوسیما و تربیت مدرس به تدریس مشغول بوده است، میافزاید: همراه با فعالیت آموزشی در آرژانتین، بولیوی و کشورهای مختلف آفریقا این فرصت برایم فراهم شد تا دانش و تجربهام را در اختیار نسلهای جدید قرار دهم و مرزهای زبانی و فرهنگی را پشت سر بگذارم چراکه به زبانهای اسپانیایی و عربی مسلط هستم و توانایی برقرار کردن ارتباط مستقیم و عمیق با جامعه هدف را دارم.
اسدی کیادهی ادامه میدهد: این تجربه باعث شد در نهایت به ایدهای جامع برسم. تولید مجموعه منسجمی مثل دروازه خورشید بهطور عمیق و گسترده میتواند تاریخ، فرهنگ، سیاست و اقتصاد آمریکای لاتین را برای مخاطب ایرانی به زبانی ساده، جذاب و در عین حال دقیق روایت کند.
روایتی از واقعیتهای مردمان بومی
این تهیهکننده با اشاره به ایده اصلی و اولیه مستند دروازه خورشید گفت: پس از سالها تحقیق، سفر و تصویربرداری در کشورهای مختلف آمریکای لاتین، ایده شکلگیری این برنامه رقم خورد. در این سالها با واقعیتهای زندگی مردمان بومی و دورگه آشنا و از نزدیک با سنتها، باورها، جشنها، رنجها و مقاومتهای آنان که روایتهای پراکنده یا تولیدات متفرقه نمیتواند عمق و غنای این تجربه را منتقل کند از نزدیک مواجه بودم.
اسدی کیادهی همچنین ادامه میدهد: تصمیم گرفتم مجموعه مستندی بسازم که بتواند داستان یک قاره را به شکل یکپارچه بازگو کند؛ مجموعهای که نهفقط گذشته تاریخی و تمدنی بلکه حال معاصر و شرایط اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی مردم این منطقه را به تصویر بکشد.
این کارگردان با بیان توضیحاتی درباره این مستند میافزاید: دروازه خورشید از دوران شکلگیری تمدنهای بزرگ مانند تیواناکو، اینکاها، مایاها و آزتکها آغاز میشود و با پیگیری روند تاریخی و فرهنگی تا رویدادهای سیاسی و اجتماعی روزآمد ادامه مییابد. حتی تا کمتر از یک ماه پیش از پخش آخرین قسمت، این حرکت نرم و پیوسته، مخاطب را از دورترین نقاط تاریخ تا نزدیکترین زمان معاصر همراه میکند تا پس از شناخت دقیق سابقه تمدنی، دلایل و ریشههای اتفاقات معاصر را درک کند و از تحریفها و کلیشههای رایج فاصله بگیرد.
او درباره سبک منحصربهفرد تولید این مستند میگوید: این مجموعه مستند برای نخستین بار گزارشهای میدانی، مصاحبهها و پژوهشهای تاریخی و معاصر را در کنار هم ارائه میدهد تا مخاطب و بهویژه تصمیمگیران بتوانند با واقعیتهای منطقه آشنا شوند و تصویر صحیحی از ظرفیتهای تاریخی، فرهنگی و سیاسی آن داشته باشند.
او با بیان چالشهای موجود در تهیه و تولید این مستند میگوید: متأسفانه بهرغم ظرفیتهای بسیار فرهنگی، تاریخی و اقتصادی موجود، خیلی از فعالان فرهنگی و اقتصادی، بهدلیل ناآشنایی یا عدم شناخت واقعی تمایلی به همکاری نداشتند و فعالیتهای موجود با واقعیتها و پتانسیلهای این منطقه همخوانی نداشت.
این تهیهکننده و کارگردان درباره هدف از تولید این مستند، گفت: دروازه خورشید با هدف پر کردن همین خلأ شکل گرفت. این مجموعه هرچند در هر قسمت به موضوعی خاص میپردازد اما در کلیت تصویری کلی از جامعه غالبا سرخپوست یا دورگه ارائه میدهد و چهرهای کاملا متفاوت از آنچه در رسانهها و آثار سینمای هالیوود دیده میشود و مردمان بومی را با همه غنای فرهنگی، تاریخی، اخلاقی و روحیه مقاومشان نشان میدهد.
اسدی کیادهی در ادامه صحبتهایش، میگوید: در طول سالها علاوه بر تهیهکنندگی و کارگردانی برنامههای رادیویی و تلویزیونی تمرکزم را بر تولید مجموعههای مستند گذاشتم که هدفشان ارائه تصویری واقعبینانه، دقیق و تاریخی از جوامع مختلف است و فراتر از روایتهای سطحی و کلیشهای حرکت میکند.
این کارگردان ادامه میدهد: دوربین این مجموعه به زندگی روزمره مردم نزدیک میشود، به خانهها، کوچهها، مزارع، مراسم و آیینهای سنتی آنها وارد شده تا مخاطب با روحیه و فرهنگشان که در بسیاری موارد قرابت عمیقی با فرهنگ ایرانی دارد آشنا شود.
او درباره تصاویر کمتر دیده شده از این مردمان میگوید: برخورداری از تمدن چندهزارساله، هنر، معماری، باورهای دینی و سبک زندگی پایدار و مقاومتی که این مردم طی قرنها از خود نشان دادهاند، همه جزئیاتی است که در این مجموعه به تصویر کشیده شده و تا به امروز کمتر دیده شده است.
اسدی کیادهی درباره انتخاب شهرهایی که در این مجموعه مستند انتخاب شدهاند، میگوید: انتخاب اماکن و شهرهای مختلف در کشورهای آرژانتین، ونزوئلا، اکوادور و بولیوی براساس موضوعات هرقسمت و اهمیت تاریخی و فرهنگی آن صورت گرفته است. هر شهر و مکان نهتنها صحنهای برای روایت داستان بلکه جزئی از روایت تاریخی، فرهنگی و اجتماعی مردم منطقه است. برخلاف بسیاری از آثار موجود، تمرکز این مجموعه بر جذابیتهای گردشگری نیست؛ هرچند برخی موضوعات در همان اماکن شکل گرفتهاند. هدف اصلی ما نشان دادن غنای فرهنگی، تمدنی و اخلاقی مردمان بومی و مقابله با تصویری تحریفشده و غالبا توهینآمیز است که در آثار هالیوودی و رسانههای غربی ارائه شده است. این تحریفها نهتنها در دوران استعمار ادامه داشت بلکه پس از استقلال نیز توسط برخی قدرتهای منطقهای ادامه پیدا کرد و این منطقه را به عبارتی به حیاطخلوت خود تبدیل کرد.
لزوم حمایت از مستندسازان
او در ادامه با اشاره به محدودیتهایی که حین تولید این مستند داشته است، میافزاید: در طول تولید این مجموعه، شناخت دقیق از اماکن، موضوعات، شخصیتها و گروه همراه باعث شد هیچ مانعی جز محدودیت بودجه و امکانات وجود نداشته باشد. اگر حمایتها و پشتیبانیهای لازم فراهم شود میتوان آثاری بسیار جذابتر، پرمغزتر وماندگارتر تولید کرد که نهتنها مخاطب ایرانی بلکه مخاطبان بینالمللی را به تحسین وادار کند. انتظار میرفت نمایندگیهای رسمی کشور نیز همراهی بیشتری با ما داشته باشند اما واقعیت آن است که این انتظار برآورده نشد.
اسدی کیادهی در پایان ضمن قدردانی از مدیریت شبکه افق میگوید: همراهی و حمایت مدیران، امکان تولید و پخش این مجموعه مستند را فراهم کرد و باعث شد روایت حقیقی و مستندی از تمدن، فرهنگ، تاریخ وزندگی مردمان آمریکای لاتین برای مخاطب ایرانی ملموس و قابل فهم شود. دروازه خورشید نهتنها مجموعهای تاریخی و فرهنگی است بلکه سفری است به عمق روح، ذهن و زندگی مردمانی که با مقاومت، خرد وپایداری خود میراثی ارزشمند برای جهانیان بر جای گذاشتهاند.