بنزین آزاد ؛ آری یا خیر؛

آیا توزیع بنزین با قیمت آزاد به نفع اقتصاد کشور و مردم است؛ برای پاسخگویی به این پرسش که موافقان و مخالفان زیادی دارد، باید ابتدا به این پرسش پاسخ داد که اساسا هدف از سهمیه بندی بنزین چه بوده است.

کد خبر: ۱۳۸۹۰۷

به طور کلی مجلس شورای اسلامی و دولت ، دو هدف عمده را از سهمیه بندی سوخت تعقیب می کنند؛
1- کاهش مصرف بنزین 2- اصلاح فرهنگ مصرف سوخت توسط مردم. در خصوص رهگیری هدف اول یعنی کاهش مصرف بنزین و قطع وابستگی به واردات زیاد بنزین از خارج ، دو راهکار کلی پیش روی مجلس شورای اسلامی قرار داشت ؛ اول افزایش نرخ بنزین و دوم سهمیه بندی آن. راه حل اول هزینه های زیادی برای اقتصاد کشور در بر داشت. براساس برآورد کارشناسان ، افزایش نرخ بنزین تا حدود 500تومان در هر لیتر، تغییر محسوسی در کاهش مصرف بنزین نداشت ، زیرا کالایی غیرقابل جایگزین است ، اما اعلام قیمت 500تومان هم تبعات بسیار شدیدی برای اقتصاد ملی و افزایش تورم به همراه داشت که عمده هزینه آن از جیب اقشار آسیب پذیر پرداخت می شد. ضمن آن که هیچ کدام از این دو هدف را محقق نمی کرد. لذا مجلس و دولت راه حل سهمیه بندی را پذیرفتند. در این گزینه ، هدف کاهش مصرف بنزین و اتکا به تولیدات داخلی به میزان بسیار زیادی قابل دسترسی است ضمن آن که آثار منفی اقتصادی نیز در بر ندارد اگر چه تنگناهایی برای بخشی از مردم ایجاد می شود، اما این مشکل با برخی روشهای اجرایی در سهمیه بندی و اصلاح اعداد آن قابل رفع است.
اما تصمیم گیری برای اعلام نرخ آزاد بنزین ، اهداف اصلی سهمیه بندی را بشدت مخدوش می کند. با اعلام نرخ آزاد (که حتما حدود 500تومان در هر لیتر خواهد بود) اولا هدف کاهش مصرف بنزین از بین می رود. به این ترتیب مشکل ترافیک و تصادفات و آلودگی هوا دوباره احیا خواهد شد و امنیت خارجی کشور نیز به دلیل واردات بنزین مورد تردید و آسیب پذیری قرار خواهد گرفت و ثانیا آثار اقتصادی اعلام نرخ آزاد بنزین نیز گریبان اقتصاد کشور را می گیرد. با بنزین لیتری 500تومان حتی اگر 5درصد از کل مصرف بنزین باشد نرخ تورم به دلیل آثار روانی آن بالا خواهد رفت و در جامعه ، نرخ بنزین 500تومان در نظر گرفته خواهد شد. به این ترتیب قیمت تمامی کالاها و خدمات ، خود را با بنزین با نرخ جدید تنظیم خواهد کرد. لذا اقشار کم درآمد بدون این که قادر به خرید بنزین آزاد باشند، هزینه های آن را از طریق افزایش نرخ کالاها خواهند پرداخت.
از سوی دیگر، اعلام نرخ بنزین آزاد، آثار اجتماعی نیز در پی خواهد داشت. زیرا این موضوع ، فاصله طبقاتی را از نظر اجتماعی و روانی تشدید خواهد کرد. این که اقشار با درآمد بالا، امکان استفاده از امکانات رفاهی با استفاده از درآمدهای خود را داشته باشند، امری اجتناب ناپذیر است. اما این که دولت که دغدغه عدالت خواهی دارد، کالای انحصاری و غیرقابل جایگزین خود را با دو نرخ با فاصله زیاد عرضه کند، عملا فاصله طبقاتی را به طور رسمی تشدید کرده است که آثار سوئ فرهنگی ، اخلاقی و روانی دارد. به نظر می رسد، اعلام نرخ آزاد بنزین به صواب نبوده و لازم است دولت با برخی اصلاحات جزیی در سهمیه بندی ها، پاره ای از مشکلات موجود را مرتفع کند.