یک جفت گوش آکبند

توی گوش یا روی گوش؟

هدفون‌ها بخصوص در سال‌های اخیر، اشکال و مدل‌های مختلفی پیدا کرده‌اند، اما از یک دیدگاه کلی، آنها را می‌توان به سه نوع اصلی تقسیم کرد.

نوع اول که پرطرفدارترین نوع هدفون‌ها به شمار می‌آید، هدفون‌های کوچکی هستند که داخل گوش قرار می‌گیرند. این هدفون‌ها به نوبه خود در دو دسته تولید می‌شوند. هدفون‌های «توگوشی» یا In-ear که با یک قسمت سیلیکونی کاملا در کانال گوش کیپ می‌شوند و هدفون‌های Earbud که تنها در قسمت ورودی گوش قرار می‌گیرند (مثل هدست‌های گوشی‌های آیفون). این نوع هدفون‌ها به دلیل کوچکی و آسانی حمل و نقل، گزینه اول برای موسیقی گوش دادن در فضاهای عمومی هستند. هدفون‌های «روگوشی» یا On-ear نوع دوم هدفون‌ها هستند که این روزها بیش از پیش جای خود را در میان کاربران باز کرده‌اند. این هدفون‌ها که در اصطلاح فنی، supra-aural هم خوانده می‌شوند، سرهایی با شعاع کوچک دارند که روی گوش قرار می‌گیرد. هدفون‌های روگوشی در طولانی‌مدت راحت‌تر از هدفون‌های داخل گوشی هستند، اما ممکن است به دلیل فشار مداوم روی خود گوش، احساس ناراحتی ایجاد کنند.

نوع سوم که معمولا حرفه‌ای‌تر و به تبع گران‌تر از دو نوع پیشین است، هدفون‌های «دورِ گوشی» یا Over-ear هستند. این نوع، سرهای بزرگی دارند که گوش داخل آنها قرار می‌گیرند و گوش را به‌طور کامل احاطه می‌کنند. سرهای بزرگ‌تر این هدفون‌ها اجازه پخش صدایی فراگیرتر و باس (Bass) عمیق‌تری را می‌دهد و به همین دلیل باب دل علاقه‌مندان به موسیقی به حساب می‌آید. نام فنی این هدفون‌ها، circumaural است.

پشت‌باز یا پشت‌بسته؟

قسمت پشتی هدفون‌های روگوشی یا دور‌گوشی می‌تواند به دو صورت باشد: پشت‌باز (Open back) و پشت‌بسته (Closed back).

همان‌طور که از نام آنها مشخص است، در هدفون‌های پشت‌بسته، قسمت پشتی سرهای هدفون کاملا بسته است تا با شکل‌گیری محیطی ایزوله، هیچ صدایی از آن خارج نشود. در مقابل، پشت هدفون‌های پشت‌باز به صورتی توری طراحی شده و علاوه بر ورود صدا از بیرون، صدای موسیقی هم ممکن است به بیرون نشت کند. ممکن است بپرسید چه مزیتی در این نوع وجود دارد؟ پاسخ این است که با باز بودن پشت هدفون، صدای طبیعی‌تری ایجاد می‌شود که برای کاربران حرفه‌ای‌تر جذابیت دارد.

واحد محرک

اصلی‌ترین قسمت یک هدفون، واحد محرک یا درایور (Driver) است که وظیفه تبدیل سیگنال الکتریکی به صدا را به‌عهده دارد.

انواع مختلفی از درایورها در هدفون‌ها وجود دارد، اما بخش‌های تشکیل‌دهنده آن یکسان است: آهنربا، کویل‌های صدا و دیافراگم. دو‌بخش اول باعث لرزش دیافراگم می‌شوند که این لرزش در گوش انسان به صدای مورد نظر ترجمه می‌شود.

در فهرست مشخصات هدفون‌ها وقتی صحبت از درایور می‌شود، منظور قطر دیافراگم به میلی‌متر است. به‌عنوان یک قاعده کلی (ولی نه همیشه درست)، هرچه درایور بزرگ‌تر باشد، صدا بهتر خواهد بود، بخصوص برای باس. برای هدفون‌های «روی گوشی»، درایور 40 میلی‌متر یا بزرگ‌تر کارایی خوبی خواهد داشت.

در هدفون‌های توگوشی به دلیل این‌که نمی‌توان یک درایور بزرگ را جا داد، این نوع از هدفون‌ها بتازگی به سمت دودرایوری
(dual-driver) رفته‌اند که یکی مخصوص باس و دیگری برای فرکانس‌های میانی و بالایی است.

حساسیت و سطح فشار صدا

حساسیت و سطح فشار صدا (SPL) اصطلاحات مرتبط به هم هستند که هر کدام ممکن است در مشخصات هدفون نوشته شود. این دو اصطلاح نشانگر آن هستند که هدفون تا چه میزان می‌تواند صدای بلندی تولید کند.

حساسیت نشان می‌دهد تبدیل جریان الکتریکی به سیگنال صوتی تا چه میزان موثر بوده و SPL هم اندازه‌گیری این حساسیت است که معمولا با واحد دسی‌بل SPL بر میلی‌وات مشخص می‌شود (dB SPL/mW). اکثر هدفون‌ها در بازه 85-120 dB SPL/mW هستند که اگر بخواهید حسی از آن داشته باشید، صدای ترافیک حدود 80 دسی‌بل است و صدای فریاد، 105 دسی‌بل! البته توجه کنید حد درد از صدای دریافتی تقریبا 120 دسی‌بل تخمین زده می‌شود، بنابراین عملا نیازی به هدفون با تولید صدای بلندتر از این نخواهید داشت.

امپدانس

امپدانس یک شاخص محاسبه مقاومت الکتریکی است که واحد آن اُهم (Ω) است. به عبارت ساده، امپدانس بالا به معنای مقاومت بیشتر است و یعنی هدفون توان ورودی بیشتری برای کارکردش نیاز دارد.

هدفون‌هایی که برای دستگاه‌های موبایل ساخته شده‌اند، معمولا امپدانس‌های پایین‌تر (زیر 32 اهم) دارند، زیرا توان کمتری مصرف می‌کنند، اما هدفون‌های سطح بالا و با کیفیت حرفه‌ای امپدانس‌های بسیار بالا (در حد 300 اهم یا بالاتر) داشته و در نتیجه به یک آمپلی‌فایر جداگانه نیاز دارند.

در مورد امپدانس دو نکته را در نظر بگیرید: اول این‌که هدفون‌های با امپدانس پایین، ولتاژ پایین، ولی جریان بالایی لازم دارند و چون جریان الکتریکی می‌تواند باعث ایجاد لرزش شود، این هدفون‌ها بعضا ممکن است یک نویز پس‌زمینهِ قابل شنیدن ایجاد کنند. نکته دوم، عدم تطبیق امپدانس (استفاده از هدفون امپدانس بالا با موبایل یا بالعکس) است که آن هم می‌تواند باعث نویز یا مسائل فنی دیگر شود.

پاسخ فرکانسی

پاسخ فرکانسی (Frequency response) نشانگر بازه فرکانس‌های صوتی‌ای است که هدفون می‌تواند تولید کند و واحد آن هرتز (Hz) است. پایین‌ترین عدد این فرکانس‌ها میزان باس را مشخص می‌کند و بالاترین آنها، صدای زیر را. بیشتر هدفون‌ها پاسخ فرکانسی 20 تا 20000هرتز دارند که با بازه شنوایی انسان مطابقت دارد.

پاسخ فرکانسی معیار چندان خوبی برای کیفیت صدا نیست، اما در انتخاب هدفون برای کارکردهای خاص می‌تواند کمک‌کننده باشد. مثلا اگر باس زیادی می‌خواهید، بهتر است سراغ هدفونی بروید که بازه‌های فرکانسی پایین‌تر را پشتیبانی کند.

اعوجاج هارمونیکی کل

معیار اعوجاج هارمونیکی کل (THD) با این اسم عجیبش، سطح اعوجاجی را نشان می‌دهد که هدفون ممکن است در درجه صداهای بالاتر داشته باشد. همان‌طور که دیدیم، صدا در هدفون با لرزش دیافراگم تولید می‌شود. حال وقتی صدا را زیاد می‌کنید، دیافراگم ممکن است نتواند به اندازه کافی سریع بلرزد و در نتیجه اعوجاج ایجاد می‌شود.

THD با درصد نمایش داده می‌شود که هرچه کمتر باشد بهتر است. اغلب هدفون‌ها THD پایین‌تر از ٪1 دارندو هدفون‌های سطح بالا حتی از این هم کمتر.

حذف و ایزوله نویز

هنگامی که صحبت از نویز و نویزگیری هدفون‌ها می‌شود،‌ عملا با دو اصطلاح حذف نویز (Noise Cancellation) و ایزوله نویز (Noise Isolation) مواجه هستیم. هدفون‌های با قابلیت ایزوله نویز، هدفون‌هایی منفعل (Passive) هستند که به‌صورت فیزیکی از ورود صداهای بیرون به گوش جلوگیری می‌کنند. مثل هدفون‌های «روی گوشی» پشت‌بسته یا هدفون‌های توگوشی که در گوش کیپ می‌شوند، اما هدفون‌های دارای امکان حذف نویز به صورت فعال (Acitve) صداهای اطراف را ضبط و به صورت درجا صدایی معکوس را در هدفون ایجاد می‌کنند تا آن نویز بیرونی را خنثی کنند. این نوع هدفون‌ها حتما نیاز به توان باتری برای عملکردشان دارند و معمولا برای حذف صداهای با فرکانس پایینِ ثابت، مثلا صدای موتور هواپیما، مناسب هستند و نه صدای بچه‌ای که در صندلی کناری گریه می‌کند!

محمود صادقی