دید ده دهم یعنی چه؟

اغلب انتظار دارند در تابلو‌های سنجش بینایی ده خط از علائم مختلف وجود داشته باشد که بتدریج از بزرگ‌ترین حالت تا کوچک‌ترین اندازه طی ده خط تغییر کند. به طوری که اگر شخص پنج خط از این ده خط را تشخیص داد بینایی وی پنج دهم (10/5) خواهد بود. براساس این فرض اگر فردی سه خط از ده خط را تشخیص داد بینایی وی سه دهم و اگر کل ده خط را تشخیص داد بینایی وی ده دهم خواهد بود.

ولی آیا حقیقت این است؟ دست اندر کاران این علم و حرفه بیشتر از سیستم بیست بیست (20/20) برای ثبت علمی بینایی شما استفاده می‌کنند و در واقع یک کسر ریاضی است که دارای یک صورت و یک مخرج است و مفهوم خاص خود را دارد. وقتی بینایی شخصی با یک تابلوی استاندارد و تخصصی ارزیابی می‌شود حروف مثلا E در این تابلو براساس اندازه‌گیری‌های بسیار دقیق در نظر گرفته شده‌اند. همان طور که می‌دانید فاصله اندازه‌گیری بینایی به طور استاندارد شش متری در نظر گرفته می‌شود و این فاصله شش متری براساس واحد فوت که یک واحد اندازه‌گیری استاندارد برای طول است، معادل 20 فوت می‌شود (هر چند تابلوهای سنجش بینایی جدید طوری ساخته شده‌اند که در فواصل مختلف قابل تنظیم هستند ولی نباید برای اندازه‌گیری دید دور فاصله سنجش از حداقل چهار متر دیگر کمتر در نظر گرفته شود و هر چه طول اتاق اجازه دهد و به فاصله شش متر نزدیک‌تر باشد، بهتر است). با توجه به توضیحات ارائه شده تا اینجا مشخص شد فاصله اندازه‌گیری بینایی شش متر یا 20 فوت است، ولی این فاصله چه ارتباطی با این که وقتی می‌گوییم دید فردی بیست بیستم است، دارد؟

وقتی بینایی کسی بیست بیستم است یعنی می‌تواند علائم و اجسامی را که فرد با بینایی طبیعی در فاصله 20 فوتی تشخیص دهد در فاصله 20 فوتی ببیند و تشخیص دهد و به همین دلیل دیدش بیست بیستم (20/20) قید می‌شود. با توجه به این توضیحات مشخص می‌شود، زمانی که بینایی فردی بیست هشتادم (80/20) است یعنی فقط قادر است از فاصله 20 فوتی (شش متری) اجسامی را تشخیص دهد که افراد با بینایی طبیعی می‌توانند آن اجسام را در فاصله 80 فوتی (24 متری) تشخیص دهند. بنابر این بینایی وی از حد طبیعی به این مقدار ضعیف‌تر است. سیستم ده دهی نیز برگرفته از همین سیستم بیست بیست برای سنجش بینایی است که با استفاده از سیستم ده دهی یا دسیمال کار را برای ارتباط با مردم در بیان میزان دید آسان کرده و درک آن مفهوم‌تر شده است. سیستم ده دهی نیز با مکانیسم و محاسبات شبیه سیستم بیست بیست در نظر گرفته شده است ولی در عمل با توجه به این که غالبا در تابلو‌های سنجش بینایی ده خط وجود دارد این برداشت هم صحیح است که کسی که مثلا شش دهم دید دارد این چنین فرض کنیم که می‌تواند تنها شش خط از ده خط موجود در تابلو را تشخیص دهد.

سیستم دیگری که برای اندازه‌گیری بینایی وجود دارد سیستم متریک است که واحد‌ها براساس واحد متر بیان می‌شود و لذا چون در فاصله شش متری دید ارزیابی می‌گردد با کسری بینایی شما را نشان می‌دهند که همیشه صورت کسر شش است، بنابراین اگر در این سیستم بگویند بینایی شما شش هیجدهم (18/6) است یعنی شما قادر هستید در تابلوی دید حروفی را در فاصله شش متری تشخیص دهید که افراد با بینایی طبیعی می‌توانند آن حروف را در فاصله 18 متری تشخیص دهند. ثبت بینایی دقیق در پرونده بینایی‌سنجی شما بسیار حائز اهمیت است؛ زیرا تغییرات حداکثر دیدی که شما دارید و می‌توانید تشخیص دهید اپتومتریست‌ها را در تشخیص دوره‌ای که برای شما انجام می‌دهند راهنمایی می‌کند و بموقع مشخص می‌شود دلیلی برای تغییر یا کاهش بینایی شما وجود دارد و باید علت آن بررسی و ارزیابی شود.

دکتر علی میرزاجانی

دانشیار دانشگاه علوم پزشکی ایران