منهای آمریکا
با توجه به سخنرانی اخیر رئیسجمهور آمریکا، در صورتی که ترامپ در آینده بهطور رسمی پایبندی ایران به برجام را تائید نکند طبق قوانین آمریکا عدمپایبندی ایران به برجام از سوی ترامپ به کنگره ارسال خواهد شد و به این ترتیب کنگره دو راه پیشرو دارد؛ اینکه براساس نامه امضاشده رئیسجمهور آمریکا تحریمهای هستهای علیه ایران را دوباره به اجرا درآورد یا اینکه این تعلیقات در جای خود باقی مانده و طبق مصوبه کنگره آمریکا رئیسجمهور باید هر 90 روز یکبار به کنگره در مورد پایبندی ایران به برجام گزارش بدهد، اما با توجه به مخالفتها در سطح جمهوریخواهان مبنی بر لزوم اعلام عدم پایبندی ایران از سوی رئیسجمهور آمریکا، این احتمال وجود دارد که کنگره تا مدت نامحدودی موضوع لغو تعلیق تحریمهای هستهای ایران را به اجرا نگذارد.
سناریوی دیگر این است که کنگره آمریکا براساس مصوبه خود و امضای رئیسجمهور در مورد عدم پایبندی ایران به برجام تعلیق تحریمهای هستهای جمهوری اسلامی ایران را لغو کند و آمریکا براساس این قانون به شرایط پیش از برجام بازگردد.
کشورهای دیگر عضو 1+5 تاکنون اعلام کردهاند که همچنان پایبند به برجام باقی خواهند ماند، در همین ارتباط هم هفته گذشته سفیر اتحادیه اروپا در آمریکا ضمن هشدار درباره خروج واشنگتن از برجام گفته بود قطعا همه ابزارها را برای حفاظت از منافع مشروع شرکتهای اروپایی که در حال تجارت با ایران هستند، پیگیری میکنیم.
سفیر انگلیس در تهران نیز در مصاحبه با بی.بی.سی از منفعت زیاد پایبندی به برجام و از امیدواری باقیماندن ترامپ در توافق سخن گفت. وی گفته بود اگر ترامپ پایبندی ایران به توافقنامه را تائید نکند، انگلیس به تلاش خود برای نگهداشتن برجام با تمرکز بر کنگره آمریکا ادامه میدهد.
با توجه به وجود چنین مواضعی از سوی اروپاییان پیشبینی میکنم جمهوری اسلامی ایران از این توافق خارج نشود و با حفظ این توافق با حمایت چین و روسیه این توافقنامه را اجرا کند، اما در این شرایط انتظار میرود که ایران واکنشی را نسبت به رفتارهای آمریکا انجام بدهد و این واکنش در سطح دیپلماتیک بوده و تلاش خواهد شد نقض عهد دولت آمریکا به کمیسیون برجام اعلام شده و از طریق حقوقی پیگیری شود. قطعا تصمیمگیری این کمیسیون با توجه به گزارشهای متعدد آژانس در مورد پایبندی ایران به برجام اتخاذ خواهد شد، چرا که آژانس بینالمللی انرژی اتمی تاکنون هیچ خدشهای مبنی بر پایبندی ایران به برجام اعلام نکرده و انتظار میرود این کمیسیون بتواند برخلاف خواسته آمریکا عمل کند.
سفیر انگلیس در تهران تاکید بر پایبندی اروپا و انگلیس در برجام داشت. در هر حال شرایط فعلی سخت است و بازگشت به دوران قبل از برجام امکانپذیر نیست، عملا شرایط درون کشور و منطقه بهگونهای است که آمریکا مثل گذشته نمیتواند متحدان اروپایی خود را علیه ایران متحد کرده و مانند قبل از برجام بتواند تحریمهای ظالمانهای علیه ایران با همراهی و همسویی حتی چین و روسیه در سازمان ملل اعمال کند.چرا که در حال حاضر شرایط خاصی وجود دارد و عملا شکاف میان اروپا و آمریکا، چین و آمریکا، روسیه و آمریکا عمیق است و انتظار نمیرود در چنین شرایط بینالمللی و منطقهای این گروه از کشورها درصدد همسویی با ترامپ بوده و شرایط بحرانزای دیگری را در خاورمیانه ایجاد کنند.
قطعا خروج آمریکا از برجام و لغو تعلیق تحریمهای اعمالی علیه جمهوری اسلامی ایران تبعات اقتصادی خواهد گذاشت، چراکه آمریکا همچنان میتواند با ایجاد فضای ناامن در منطقه حضور سرمایهگذاران خارجی در بازار ایران را دچار تردید کند.
مرتضی مکی/ کارشناس مسائل اروپا
گفت و گو
