مردم را نقره داغ نکنیم
ماجرای بنزین از آنجا آغاز شد که دولت نهم تلاش کرد سنت 25ساله برای مصرف بنزین در کشور را از میان بردارد. براساس آخرین آمارها دولت حدود 12 هزار میلیارد تومان در سال صرف یارانه بنزین
هم اکنون مصرف روزانه بنزین کشور به 73 میلیون لیتر بالغ می شود که مورد انتقاد بسیاری از کارشناسان و دولتمردان است. از این رو راهکارهای متفاوتی برای تکلیف مصرف بنزین در کشور از سوی دولتمردان و دست اندرکاران بخش سوخت برای مواجه با این مشکل مطرح می شود.دکتر عادل آذر، رئیس کمیته اقتصادی کمیسیون برنامه و بودجه مجلس معتقد است تغییر الگوی مصرف ، گسترش حمل و نقل عمومی ، بهینه سازی پالایشگاه ها ، جلوگیری از قاچاق سوخت و...از جمله برنامه های دولت در این زمینه است.
آقای آذر اصولا تبصره 13 در لایحه بودجه چیست؛
دولت دکتر احمدی نژاد زمانی که سر کار آمد در لایحه بودجه سال 1385 تبصره ای به لایحه اضافه کرد با عنوان تبصره 13 که با تصویب مجلس به قانون تبدیل شد. همه ما خوشحال شدیم و حتی من در مصاحبه ها و بحثهایم آن را به عنوان یکی از نوآوری های دولت نهم عنوان کردم. این که دولت جدید از ابتدای شروع به کار، دغدغه داشت که منابع و درآمدها و ثروت ملی کشور را حفظ و آن را به سرمایه و دارایی افزوده تبدیل کند، مورد استقبال مجلس واقع شد. به هر حال همه ما بر این نکته اتفاق نظر داشتیم که تبدیل میلیاردها دلار حاصل از فروش نفت به بنزین وارداتی و اتلاف منابع انرژی و منابع مالی از طریق مصرف خارج از استاندارد، قاچاق سوخت ، یکی از مهمترین آسیبهایی به حساب می آید که اقتصاد کشور به آن مبتلاست. دولت در لایحه بودجه به مجلس پیشنهاد کرد تا تبصره 13 را به طور کامل تصویب کند.
دقیقا دولت در این تبصره چه انتظاری داشت؛
مضمون درخواست دولت این بود که اگر مجلس 2.5 میلیارد دلار برای واردات بنزین در 6 ماهه اول به دولت بدهد، دولت دیگر پولی از مجلس مطالبه نخواهد کرد و مشکل بنزین را در 6 ماهه دوم حل می کند ؛ البته در بند «و» تبصره 13 ، آمده است که دولت پس از گسترش حمل و نقل عمومی و ایجاد سازوکارهایی چون مترو، منوریل ، اتوبوس مینی بوسی ، ون و در اختیار قرار دادن 4 میلیارد دلار فاینانس ، بنزین موجود را سهمیه بندی و توزیع کند و اگر مازاد بر این تقاضا بود، با قیمت مناسب عرضه کند.
تصور شما از تخصیص این مبلغ به دولت چه بود؛
همه ما تصورمان این بود که اگر این 2.5 میلیارد دلار به دولت تخصیص پیدا کند، دولت با بهینه سازی پالایشگاه های موجود با ایجاد ظرفیت های جدید، جلوگیری از قاچاق ، بهینه کردن مصرف ، تغییر الگوی مصرف و گسترش حمل و نقل عمومی و ایجاد بسته ترافیکی در شهرهای بزرگ می تواند سازوکاری ایجاد کند که 40 میلیون لیتر تولید روزانه به اضافه 2.5 میلیارد دلار یارانه بنزین ، نیاز کشور به بنزین را در سال 1385 رفع کند. متاسفانه براساس گزارش هایی که به درخواست کمیته اقتصادی کمیسیون برنامه و بودجه از وزارتخانه ها و دستگاه های مجری تبصره 13، از جمله وزارت نفت ، راه و ترابری ، اقتصاد و دارایی و سازمان مدیریت و برنامه ریزی ، دریافت کرده ایم ، به عنوان رئیس کمیته اقتصادی این کمیسیون اعلام می کنم که پیشرفت و عملکرد تبصره 13 اگر نگوییم هیچ ، بسیار کم است ؛ یعنی اشتیاق و هیجان اولیه دولت دکتر احمدی نژاد برای اجرای این تبصره تناسبی با آنچه انجام شده ، ندارد. اکنون تمام دغدغه ها و پرسشها این است که با چنین پیشرفتی اندک و ناچیز که دولت در اجرای تبصره 13 داشته است ، آیا بهتر نیست تولید داخل را جیره بندی کنیم و براساس همین 40میلیون لیتر تولید روزانه و 2.5 میلیارد دلاری که برای واردات بنزین تخصیص یافته است ، بنزین را سهمیه بندی کنیم یا حدود 3 میلیارد دلار دیگر از حساب ذخیره ارزی برداریم و مشکل 6 ماه باقی مانده سال را نیز با واردات بنزین حل کنیم یا راهکار بینابینی بگیریم؛ اکنون مبنای پرسشها این است که دولت برای اجرای تبصره 13 چه کرده است؛ پاسخ من به این پرسش ساده است ؛ با این وضعیتی که دستگاه های اجرایی متولی تبصره 13 دارند کار می کنند، هیچ بعید نیست که در قالب لایحه متمم بودجه ، 2.5 الی 3میلیارد دیگر برای واردات بنزین از حساب ذخیره ارزی برداشت و بنزین وارد کنیم.
شما می گویید دولت برای اجرای مقدمات تبصره 13 خبرهای خوبی ندارد؛ اما در حال حاضر تصویرهای نگران کننده ای از بالا رفتن قیمت بنزین ، صفهای طویل مقابل پمپ بنزین ها و بازار سیاه سوخت به خاطر دو نرخی شدن بنزین در ذهن بسیاری از مردم تصور می شود.
دولت و مجلس نباید هزینه های ناکارآمدی دستگاه های حاکمیتی را به دوش مردم بیندازد و مردم نباید نگران قیمت بنزین باشند. ما وظیفه داریم در زمینه مصرف بهینه بنزین فرهنگ سازی و مقدمات و زمینه های رسیدن به چنین هدفی را فراهم کنیم ؛ اما نباید مردم را به علت ناکارآمدی ها و سهل انگاری های خودمان نقره داغ کنیم و به تنگنا بیندازیم. نباید به دلیل آن که نتوانسته ایم ساز و کارها و مکانیسم های لازم برای صرفه جویی در مصرف بنزین را با وجود پولی که به دولت داده ایم ، فراهم کنیم به مردم فشار و استرس وارد آوریم و روال زندگی و معیشت آنان را به مخاطره بیندازیم. اگر قرار باشد در برابر 2گزینه قرار گیریم یکی این که زندگی مردم در معرض فشار و تنگنا قرار گیرد، صفهای طویل در مقابل پمپ بنزین ها تشکیل و زندگی روزمره مختل شود، یا 3 میلیارد دلار از حساب ذخیره ارزی برای واردات بنزین برداشت کنیم. به طور حتم من از گزینه دوم حمایت می کنم. هدف ما این بود که مردم با آرامش خاطر زندگی کنند. وسایل نقلیه عمومی گسترش یابد و وسایط نقلیه آلاینده از خیابان ها جمع آوری شوند، ولی با روال کنونی این هدف میسر نمی شود ؛ ولی توجیه کننده آن نیست که چون دستگاه های اجرایی به این هدف نرسیده اند، مردم خود را برای ریاضت اقتصادی آماده کنند. ما در دوران جنگ و شرایط سخت اقتصادی که نیستیم. پول داریم. مردم از ما می خواهند بگوییم چگونه بنزین مصرف کنید و شرایط خوب مصرف کردن بنزین را فراهم آوریم. ما نیز توانایی داریم که مصرف روزانه بنزین را از 80میلیون لیتر کنونی به 40 میلیون لیتر کاهش دهیم و حداکثر 1.5 میلیارد دلار هم در سال صرف واردات بنزین سوپر کنیم ، چون بنزین تولید داخل کیفیت پایینی دارد و ناچاریم بنزین سوپر وارد کنیم.
آیا مجلس تغییراتی در لایحه پیشنهادی دولت در تبصره 13اعمال کرد؛
تبصره 13 که دولت به مجلس آورده بود، دقیقا تصویب شد و هیچ تغییری در آن نداشتیم. دولت 2.5 میلیارد تومان تقاضا کرده بود.ولی اظهارنظرها از سوی دولت به گونه ای است که گویا مجلس این تبصره را به دولت تکلیف کرده است.
دولت و مجلس نباید هزینه های ناکارآمدی دستگاه های حاکمیتی را به دوش مردم بیندازد و مردم نباید نگران قیمت بنزین باشند |
مساله حذف یارانه بنزین در دولتهای آقای هاشمی و خاتمی نیز همواره مطرح بوده ، ولی به دلیل مخاطرات قابل پیش بینی و غیرقابل پیش بینی عواقب حذف یارانه ها هیچ گاه صورت اجرا به خود نگرفت.
تصور می کنید در دولت دکتر احمدی نژاد این طلسم شکسته می شود؛ ما بالاخره روزی باید این معضل را حل کنیم. این که توپ حذف یارانه بنزین زمانی در زمین دولت باشد و گاهی در زمین مجلس و هیچ وقت خطر احتمالی حذف یارانه ها را با تصور گله مندی احتمالی مردم نپذیریم ، به حل مشکل کمکی نمی کند ؛ بلکه آن را ریشه دارتر می کند. مردم خود به این معضل اشراف کافی دارند. بالاخره همین مردم به دولت و مجلس رای داده اند تا بر سر کار بیایند. ما می توانیم با تدبیر و عزم جدی برای اجرا و آماده کردن مقدمات و پیش زمینه ها از این مرحله سخت بگذریم. اگر ما ابعاد این مشکل را صادقانه و به طور شفاف با مردم در میان بگذاریم و خود نیز برای حل مساله پیشقدم باشیم ، همراهی و همدلی آنان را خواهیم دید و حمایت مردم پشت سر دولت و مجلس خواهد بود ؛ ولی اگر این موضوع را به یکدیگر پاس دهیم ، تصور می کنید چه اتفاقی می افتد؛ سال 84 ، 5میلیارد دلار به واردات بنزین اختصاص دادیم. سال 85 این رقم 7 میلیارد دلار است. سال 86، 10 میلیارد دلار. این روند اگر همین گونه پیش رود در 10سال آینده کل عواید حاصل از صادرات نفت را باید صرف واردات بنزین کنیم. این روند تا کی باید ادامه پیدا کند؛ تعلل در حل معضل یارانه بنزین فقط بار مساله و هزینه حل مساله را سنگین تر می کند.
چرا دولت اکنون بصراحت تکلیف را روشن نمی کند؛ مردم نمی دانند سال 85 بنزین دو نرخی می شود یا خیر. هر روز هم با اخبار متناقضی در این زمینه مواجه می شویم.
واقعیت این است که دیر شروع کردیم. من نه به عنوان یک نماینده مجلس ، بلکه به عنوان یک شهروند از مجلس و دولت گله دارم. کاری که باید از ابتدای سال انجام می شد ، با 5 ماه تاخیر شروع شده است و حالا به فکر آن افتاده اند. اکنون دولت و مجلس یک تیم کارشناسی تشکیل داده اند. تمام مکانیسم ها و راهکارها در حال بررسی هستند و مکانیسم هایی که در کشورهای دیگر به کار گرفته شده بررسی می شوند تا به راه حلی کم هزینه برسند. باید بگذاریم این تیم کار خود را بکند. نباید برای زودتر اعلام شدن تصمیم فشار بیاوریم ؛ البته من به این راهکارهای کمیته ای خیلی خوشبین نیستم.
با توجه به توصیفی که از وضعیت حساب ذخیره ارزی کردید، حذف یارانه ها راهی گریزناپذیر است.
پیشنهادم این است که چیزی که در تبصره 13 پیش بینی شده ، راهکار بسیار خوبی است. تا حدودی جمع بندی خبرگان نفت ، انرژی و اقتصاد نیز این است که راهکار بودجه سال 85 راهکار خوبی به نظر می رسد این که ما تولید داخل کشور را با قیمت لیتری 80 تومان سهمیه بندی کنیم و مازاد آن را دولت وارد کند و با قیمت وارداتی لیتری 500 تومان به وسیله بخش خصوصی بفروشد.
توجیه دولت برای تاخیر در اجرای مقدمات اجرای تبصره 13چیست؛
دولت می گوید داریم برنامه ریزی می کنیم ، سازماندهی ، بسیج نیروها و امکانات زمانبر است ؛ ولی اینها توجیه کننده نیست ، زیرا از سال 1384 تاکنون بحث کارت هوشمند مطرح شده ، ولی این طرح حدود 10 درصد پیشرفت داشته است.
توسعه ناوگان حمل و نقل عمومی چطور؛
عملکرد دولت در این زمینه بسیار پایین تر از این رقم است و اصلا قابل ذکر نیست.
محمدرضا عزیزی
گفت و گو
