آب و میکروب ها

همانطور که اشاره شد میکروبها همه جا یافت میشوند و منابع و ذخایر آب نیز از وجود آنها خالی نیست. لذا بسیاری از عفونتها و بیماریهای میکروبی از طریق آب آلوده به انسان منتقل میشوند.
این بیماریها شامل وبا، بوتولیسم، حصبه، هپاتیت آ، دیسانتری (اسهال خونی)، کریپتوسپور یدیوزیس، فلج اطفال و ژیاردیا هستند.
راه ورود این میکروبها به بدن عبارت از بلع، استنشاق، خون جذب از پوست و از طریق ناقل (گزش حشرات) میباشد.
در مورد آب شایعترین راه انتقال میکروبها از آن به بدن انسان گوارش است. بیماریهای دستگاه گوارش تحت عنوان گاسترو اینتستینال نامیده میشوند. علایم آنها شامل تهوع و اسهال است. اسهال طولانی مدت عامل اصلی مرگ و میر در بسیاری از نقاط جهان است و آب نوشیدنی آلوده،تصفیه نشده علت عمده مشکلات گوارشی است.

نقش آب در انتقال بیماریها

تحت شرایط مناسب (یا بهتر است بگوییم نامناسب) آب آشامیدنی ارتباط بین میزبانها را برقرار میسازد. یک شخص آلوده روزانه میلیونها میکروب بیماریزا دفع میکند و برخی از این پاتوژنها به دریاچه و چشمهها راه مییابند.
اگر این آب آلوده مورد مصرف دیگران قرار گیرد در صورتی که هنوز میکروبهای موجود در آن زنده و قادر به تکثیر باشند آلودگی و بیماری گسترش مییابد. به ازای هر مورد جدید عفونت، 10 مورد دیگر ایجاد میشود و تعداد بیماران به طور تصاعدی افزایش مییابد. این رویداد منجر به اپیدمی نامیده میشود که در واقع انتقال سریع و گسترده عفونت میان افراد است.

تاثیر رعایت بهداشت در توقف چرخه آلودگی

راه مدفوعی - دهانی (انتقال میکروب دفع شده از یک فرد و وارد شدن آن از دهان فرد دیگری) را میتوان با اقدامات بهداشتی تا حد زیادی متوقف کرد.
بهداشت عمدتا عبارت از تصفیه فاضلاب و پساب مواد دفعی انسانی است و در ضمن مستلزم بکارگیری سیستمهایی است که آب را در فاصله بین منبع آن در طبیعت و مصرفکننده تصفیه میکنند. نقش تصفیه پساب جمعآوری و پردازش مواد دفعی انسانی به منظور توقف انتقال پاتوژنها از طریق کشتن آنهاست.
نواحی که بهداشت کافی وجود ندارد بستر مناسبی برای گسترش اینگونه بیماریها هستند. حتی در قسمتهایی که شرایط بهداشتی در نظر گرفته میشود، گاهی برخی اتفاقات طبیعی مانند توفانها یا زلزله، و حتی وقایع دیگر مانند جنگ، افراد را نسبت به اپیدمی آسیبپذیرتر میکند.

آبهای سطحی و زیرزمینی

حتی در شرایط طبیعی، ذخایر آب سطحی حاوی حداقل برخی ارگانیسمهای مدفوعی هستند. مواد دفعی حیوانات و پرندگان دائما وارد محیط میشود و بارش باران مطمئنا میکروبها را به رودخانه و بنابراین به ذخایر آب منتقل میکند. اگر یکی از حیوانات پاتوژن بیماریزایی را وارد آب کند و افراد انسانی از این آب بنوشند در معرض ابتلا قرار میگیرند. البته این موضوع تا حدی هم به تعداد میکروب وارد شده به بدن بستگی دارد به طوری که اگر این تعداد خیلی کم باشد سیستم ایمنی به آن پاسخ خواهد داد. در صورت بلع میکروبهای بیشتر، بیماری اجتنابناپذیر است. به هر حال هر چه میزان آلودگی آب بیشتر باشد، احتمال ابتلا به بیماری افزایش مییابد.

اقدامات پیشگیرانه

به منظور به حداقل رسانیدن خطر ابتلا به بیماریها از ذخایر آب انجام برخی اقدامات توصیه شده است:
1- حفظ منابع آب از آلودهکنندهها: مسلما این اقدام پیشگیرانه آلودگی منبع آب را به حداقل میرساند.
2- تصفیه آب برای حذف آلودهکنندهها: سد بعدی در برابر انتقال میکروبها از آبهای سطحی به انسان، سدیمانتاسیون (رسوبگذاری) و فیلتراسیون است. همه منابع رودخانهای و بسیاری ذخایر دیگر نیازمند انجام این دو روش هستند. فقط پاکترین و حفاظت شدهترین منابع را میتوان از این اقدامات مستثنی کرد.

گندزدایی آب به منظور کشتن باکتریها

آخرین مانع هم که پاتوژنها را از آب حذف میکند گندزدایی نامیده میشود.
این کار به دو روش با استفاده از حرارت یا مواد شیمیایی انجام میگیرد.
جوشاندن آب اکثر میکرو ارگانیسمهای موجود در آن را از بین میبرد. این میکروبها حذف نمیشوند اما زنده هم نمیمانند و لذا قدرت ایجاد بیماری را نخواهند داشت. این اقدام در مقیاس کوچک امکانپذیر است اما در مورد سیستم آب شهری میسر نیست. در اینجا گندزدایی شیمیایی به کار میرود که میکروبها را غیرفعال میکند (میکشد). کلر، شایعترین گندزدای شیمیایی است اما اُزن هم گزینه مهمی است.
بکارگیری این روشها مستلزم صرف هزینه است. مسوولان مربوطه باید کیفیت آب را قبل و بعد از تصفیه و نیز هزینههای مربوطه را برآورد کنند تا انتخاب بهتری داشته باشند.

نتیجهگیری

شناخت نحوه زندگی و عملکرد میکروارگانیسمهای بیماریزا و چگونگی انتقالشان از شخصی به شخص دیگر حائز اهمیت است.
تصفیه آب به دو روش ما را حفاظت میکند: 1- پاکسازی پساب پیش از آن که مجددا به محیط وارد شود 2- پاکسازی آب شرب بین منبع آن در محیط و مصرفکننده.
وضعیت ذخایر آب باید با استانداردهای سخت بهداشتی مطابقت داشته باشند چرا که نقش بسیار مهمی در حفظ سلامت عموم دارند.