خون‌بازی سلمان

صباح زنگنه، تحلیلگر مسائل منطقه و خاورمیانه در گفت‌وگو با جام‌سیاست به بررسی رویکردهای جدید دولتمردان عربستان از زمان روی کار‌آمدن ملک سلمان پرداخته و معتقد است تا زمانی که این روند تغییر جهت ندهد امیدی به بهبود روابط میان ایران و عربستان نخواهد بود.

عربستان با هزینه‌کردن‌ دلارهای نفتی و همراه کردن برخی کشورها و سازمان‌های بین‌المللی تلاش کرده از برجسته شدن اقدامات ضد حقوق بشری اش جلوگیری کند. این روند تا چه زمانی قابل ادامه دادن است؟

تا زمانی که عربستان پول‌های حاصل از فروش نفت را در اختیار دارد یعنی تا زمانی که پول نفت عربستان به‌اندازه‌ای است که وجدان‌های خفته جهان را نادیده بگیرد و به کارهای جنایتکارانه‌اش ادامه بدهد تداوم خواهد یافت. اما واقع امر این است که ما در برابر رشد آگاهی مردم منطقه و جهان نسبت به جنایت‌های عربستان و همچنین در برابر رشد مقاومت ملت‌ها در برابر این سیاست‌های جنایتکارانه قرار داریم. اگر دو، سه سال پیش مردم یمن نسبت به جنایات عربستان در حد صحبت یا در حد مقاومت‌های مختصر و سازمان نیافته اقدام می‌کردند اکنون به صورت گسترده مقاومت می‌کنند و به حمله‌های جنایتکارانه عربستان پاسخ می‌دهند. نکته دیگر این‌که همان‌طور که عربستان به داخل مرزهای یمن تجاوز کرده الان مردم یمن به خود این حق را می‌دهند که پاسخ متناسب به این تجاوز را در خاک عربستان بدهند. بنابراین با رشد آگاهی و مقاومت و احیانا ملاحظه دولت‌های بزرگ مبنی بر این‌که عربستان نمی‌تواند تا ابد مورد حمایتشان قرار گیرد روبه‌رو هستند. همچنین این دولت‌ها با افزایش جرم و جنایت و نابود کردن نسل‌های ملت مواجه هستند و آنها هم به این روند ملحق می‌شوند و افزایش مطالب و مقالات در مطبوعات غربی حاکی از این روند است.

با وجود برخی انتقادات در داخل آمریکا از اقدامات عربستان در یمن، همچنان شاهد برقراری قراردادهای تسلیحاتی میان دو کشور هستیم. مقامات آمریکایی چگونه چنین پارادوکس‌هایی را در داخل توجیه می‌کنند؟

مقامات غربی به دنبال مسائل و منافع خود هستند و برایشان مهم نیست این سلاح‌ها در کجا به کار برده می‌شود و از سوی چه کسی خریداری می‌شود. یادمان نمی‌رود که تا روزهای آخر پیروزی انقلاب اسلامی، آمریکا و انگلیس به محمدرضا شاه اسلحه می‌فروختند و دنبال دلارهای دولت‌های قبل از انقلاب در ایران بودند. این روند نشان می‌دهد که آنها در پی منافع ملت‌ها نبودند. این ناشی از خوی غارتگری و استعمارگری و چپاولگری آنها است و با دریافت این پول‌ها، دولت‌های غربی به جنایت‌های خود را انجام می‌دهند و بین دولت‌ها و ملت‌ها تفرقه می‌اندازند. بنابراین چنین رویکردی از سوی کشورهای غربی جای تعجب ندارد. زمانی تعجب خواهیم کرد که آمریکا و انگلیس از فروش اسلحه به عربستان خودداری کنند. لذا نباید به سخنان گاه به گاهی که از سوی برخی از مقامات آن کشورها صادر می‌شود، اعتماد کرد چون آنها همچنان به سیاست‌های خود مبنی بر فروش اسلحه به کشورهایی مثل عربستان ادامه می‌دهند.

سال 2016 سال ناکامی عربستان در عرصه بین‌المللی بود. چه بخشی از این ناکامی را می‌توان به دلیل تغییر حکومت در این کشور و روی کارآمدن ملک سلمان و تیم جدید دانست؟

سیاست‌های دوره ملک‌سلمان سیاست منضبط و منسجمی نیست بلکه این سیاست دستپاچگی‌های فراوانی دارد و اقداماتی گوناگونی که براساس این روند صورت گرفته موجب فرسودگی و از بین رفتن حاکمیت این خاندان خواهد شد. ما در این دوره شاهد خروج سیاست سنتی آرام و با تدبیر خاص و عدم حضور در همه صحنه‌ها در دوران گذشته روبه‌رو بودیم. اما در دوره جدید شاهدیم که سیاست‌های اتخاذ شده از سوی عربستان روند باری به هر جهت دارد و حاکی از تنش و ناپختگی و به‌هم ریختگی سیاست‌ها و عدم انسجام در عرصه رویکردها هستیم. کشوری که با مشکل کمبود درآمد نفت مواجه است نمی‌بایست وارد یک جنگ همه‌جانبه علیه کشور همسایه بشود. این جنگ نتایج شگفت انگیزی برای دولتمردان عربستان در پی خواهد داشت. کشوری که با مشکل اقتصادی و کسر بودجه مواجه است و با هزینه کردن ذخایر ارزی روبه‌روست نباید در سوریه، این همه پول خرج تسلیحات گروه‌های تروریستی کند. عربستان با اجیرکردن مزدوران بسیاری از کشورهای مختلف آمریکایی، آسیایی و اروپایی،‌ دست به تحریکات و افزایش تنش و جنگ و درگیری در کشورهای عربی زد. چنین رویکردی نشان می‌دهد که این سیاست‌ها متناقض و حاکی از ناپختگی سیاسی است و زمینه‌های افول حاکمیت خاندان آل سعود را در پی خواهد داشت.

با توجه به این‌که رویداد مهم شهادت آیت الله شیخ نمر و قطع ارتباط دو کشور ایران و عربستان را پیش رو داریم، آینده روابط میان جمهوری اسلامی ایران و عربستان را با توجه به شرایط فعلی چگونه ارزیابی می‌کنید؟

رابطه ایران و عربستان متاثر از مسائل عدیده‌ای است که مهم‌ترین آنها موضوع حفظ و حراست از منافع ملی کشور ما و از طرفی تلاش برای آرام کردن منطقه و مبارزه با تروریسم است. در این زمینه‌ها، سیاست‌های عربستان در طرف مقابل قرار دارد و تا این سیاست‌ها تغییر نکند، امیدی به بهبود روابط میان دو کشور نیست. سیاست عربستان باید در موضوع تروریسم تغییر کند. تا زمانی که حاکمان سعودی دست از حمایتشان از تروریست‌ها برندارند طبعا این تعارض وجود خواهد داشت.

عربستان تا زمانی که در کشورهایی مثل یمن و سوریه از داعش و القاعده حمایت می‌کند فضا را برای اصلاح روابط مهیا نمی‌کند. از سویی دیگر عربستان در شرایط کنونی دست به تبلیغات گسترده طایفه‌گری و تحریک مذاهب و مفتیان وهابی علیه تمام فرق اسلامی و تحریک تنفر و تحریک جوان‌ها به خشونت و افراط‌گرایی و تروریسم زده است. تا این سیاست‌ها تغییر نکند طبعا اصلاحی در روابط صورت نخواهد گرفت. هرگاه نسل جوان عربستان و حتی شاید محمد بن‌سلمان بتواند این سیاست‌ها را کنترل یا متوقف کند یا جهتش را تغییر دهد امکان برقراری روابط مجدد میان ایران و عربستان فراهم خواهد شد. اگر چنین اتفاقی نیفتد، بعید می‌دانم روابط ایران و عربستان بتواند در جاده صافی قرار گیرد و بتوان به بازگشت روابط کمکی کرد.