سـوریه؛ وقتی ورق برگشت

جام سیاست، برای بررسی بیشتر در مورد تحولات ایجاد شده در بحران سوریه طی سال گذشته میلادی، همچنین سرنوشت کشورهای حامی تروریست و همکاری‌های ایران و روسیه در سوریه گفت‌وگویی را با دکتر محمدعلی مهتدی، استاد دانشگاه و صاحبنظر برجسته مسائل خاورمیانه انجام داده که در ادامه می‌خوانید.

در ابتدای سال میلادی برخی کشورها خواهان برکناری بشار اسد بودند اما امروز بسیاری بر ماندن وی و حل سیاسی بحران سوریه تاکید می‌کنند. این روند در طول یک سال چطور طی شد؟

در سال گذشته تحول مهم، پیروزی‌هایی بود که ارتش سوریه و نیروهای هم‌پیمان به دست آوردند و ورود نیروی هوای روسیه به بحران سوریه که طبیعتا زمانی که روس‌ها با نیروی هوایی و قدرت نظامی وارد شدند جبهه مقاومت بسیار نیرومند شد و توانست در بسیاری از جاها به پیروزی‌هایی دست پیدا کند که البته این پیروزی‌ها خیلی سخت بود و مهم‌ترین آن در حومه جنوبی دمشق بود، در بسیاری از روستاها و شهرها ارتش سوریه مستقر شد،ارتش سوریه موفقیت‌هایی داشت اما مهم‌ترین آن مبارزاتی بود که در غرب سوریه انجام گرفت، شهرهای نزدیک مرز لبنان و اخیرا هم پیروزی بسیار مهمی که در حلب به دست آمد. این پیروزی‌ها تا حدود زیادی مرهون چند عامل بود. مهم‌ترین عامل مقاومت مردم سوریه است و عامل دیگر کمکی است که جمهوری اسلامی ایران و نیروهای حزب‌الله و نیروهای داوطلب مردمی انجام دادند و به کمک ارتش سوریه شتافتند و اخیرا ورود روسیه به این معادله و عملیات نظامی طبیعتا معادله را تغییر داد، از سال گذشته مشخص بود که آمریکایی‌ها، اسرائیلی‌ها، عربستان و ترکیه، کشورهایی که قصد سرنگونی رژیم سوریه را داشتند، روی فرسایش نیروهای مقاومت، فرسایش ارتش سوریه و مشکلات اقتصادی که طبیعتا در کشوری که درگیر جنگ باشد شاهد آن هستیم حساب می‌کردند، طبیعتا کشوری که درگیر جنگ است به این شکل مشکلات اقتصادی برایش پیش می‌آید اما با کمک‌های صورت گرفته دولت سوریه توانست همه این مشکلات را تحت کنترل خود دربیاورد. این کار ساده‌ای هم نبود. یعنی داعش از یک سو در شرق سوریه مسلط شده بود و در غرب سوریه صدها و ده‌ها گروه تکفیری با اسم‌های مختلف که تحت عنوان جبهه‌النصره که بعدا به نام ارتش فتح شام تغییر نام داد در شرق شهر حلب مستقر شده بودند. همچنین در حما و حمص شهرهای مهم در غرب سوریه. در تمام این مکان‌ها ارتش سوریه با کمک نیروهای هم‌پیمان و با استفاده از پشتیبانی هوایی ارتش روسیه توانستند پیشرفت‌های بسیار خوبی داشته باشند.

کشورهایی از جمله ترکیه و عربستان که به تروریست‌ها کمک می‌کردند امروز دچار چه وضعیتی هستند؟ در رویکرد آنها چه تغییراتی را شاهد هستیم؟

در حال حاضر وضعیت به کلی تغییر کرده، یعنی کشورهایی که به تروریست‌ها کمک می‌کردند دچار فرسایش شدند. عربستان سعودی بعد از صرف صدها میلیارد دلار برای سرنگونی رژیم سوریه در حال حاضر با بحران اقتصادی و کسری شدید بودجه مواجه شده است در حالی که در باتلاق یمن فرورفته و برای خروج از باتلاق یمن به کمک نیاز دارد و دیگر مانند گذشته قادر به کمک به تروریست‌ها نیست.همچنین ترکیه که بیشترین تعداد از تروریست‌ها از سراسر دنیا از طریق استانبول وارد شده بودند و در ترکیه آموزش دیده بودند در حال حاضر خودش درگیر بحران شدید اقتصادی و امنیتی است و هر روز شاهد انفجارهایی در این کشور هستیم. همچنین در کنار این انفجارها کودتایی نیز صورت گرفت. در حال حاضر دولت ترکیه و دولت آقای اردوغان در شرایطی نیست که بتواند همان سیاست قبلی را ادامه بدهد و ما اخیرا شاهد بودیم که در کنفرانس سه‌جانبه‌ای که در مسکو با حضور وزیران امور خارجه ایران، روسیه و ترکیه برگزار شد ترکیه کاملا جهت سیاسی خود را تغییر داد و در روزهای آینده کنفرانس دیگری را در آستانه قزاقستان برای حل سیاسی بحران سوریه خواهیم داشت. این اتفاقات نشان‌دهنده این است که کاملا معادله برگشته است، بخصوص بعد از آزادسازی شرق حلب و اخراج تروریست‌ها از این شهر ما فصل تازه‌ای را در بحران سوریه آغاز کرده ایم و امیدواریم با از بین بردن تمام این جریان‌های تکفیری و در عین حال مذاکرات سیاسی بین دولت سوریه و اپوزیسیون به یک راه حل اساسی برسیم و بحران سوریه خاتمه پیدا کند.خاتمه یافتن آن شکست بزرگی برای آمریکا، اسرائیل، انگلستان، عربستان، قطر، امارات، ترکیه، اردن و کشورهایی خواهد بود که در برنامه‌ریزی برای سرنگون کردن دولت سوریه با همدیگر همکاری گسترده‌ای کرده بودند. در حال حاضر به نظر می‌رسد محور مقاومت در کل منطقه در عراق، سوریه و لبنان در شرایط بسیار خوبی قرار گرفته و ابتکار عمل را در دست دارد و طرف‌های مقابل یعنی آنهایی که قصد نابودی دولت سوریه را داشتند در حالت انفعال قرار گرفته‌اند.

ایران و روسیه چه نقش محوری در حل بحران سوریه که مهم‌ترین آن همکاری در زمینه ازادسازی حلب همچنین قراردادن پایگاه هوایی نوژه از سوی ایران در اختیار روسیه بود داشتند؟

این مساله ظاهرا در محافل مطبوعاتی داخل کشور ما درست توضیح داده نشده و هر جریانی از نگاه خود به این موضوع نگاه می‌کند، در حالی که معتقدم این موضوع یک مساله استراتژیک و امنیت ملی کشور است. اظهاراتی در مورد این‌که نمی‌توان به روسیه اعتماد کرد و در گذشته هم ضربه‌های بسیاری از روسیه خوردیم و در حال حاضر هم ممکن است از پشت به ما خنجر بزند مطرح می‌شود، در همین محافل مطبوعاتی نیز برخی تحلیل می‌کنند و مقاله می‌نویسند که بایستی مراقب باشیم که روسیه از پشت خنجر نزند. تحلیل این گروه در واقع شاید ناشی از رقابت‌های داخلی باشد. در حالی که این گونه نیست.