در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
پیوندی که زندگی می بخشد
«4 ساله بودم که متوجه شدم سرطان خون دارم. ابتدا درست نمی دانستم سرطان یعنی چه اما چند سال بعد که قضیه را فهمیدم ، افسرده شدم. مدرسه نمی رفتم، نامنظم شده و از همه مهمتر ناامید شده بودم.
این جملات مریم بود که تا چندی پیش از بیماری سرطان رنج می برد. او هم اکنون زنده است و سلامتش را به دست آورده و به زندگی عادی برگشته است.
تمام این موهبت ها را از پیشرفت علم ، مهارت و دانش پزشکان و بازگشت آرامش به محیط خانواده شان را مدیون پیوند مغز استخوان می داند.
خون از مایع لزجی به نام پلاسما و یاخته های شناور در آن که به وسیله مغز استخوان تولید می شود تشکیل شده است. مغز استخوان ماده ای نرم و اسفنجی شکل است که داخل استخوان ها یافت می شود.
این ماده حاوی یاخته هایی است که یاخته های مادر یا سلول پایه (stem Cell) نامیده می شوند و وظیفه آنها تولید یاخته های خونی است. در این میان سرطان خون نوعی بیماری پیشرونده و بدخیم اعضای خونساز بدن است که با تکثیر و تکامل ناقض گویچه های سفید خون و پیش سازهای آن در خون و مغز استخوان ایجاد می شود.
لوسمی یا لوکمی ریشه در زبان لاتین به معنای خون سفید دارد و فرآیند تکثیر، خونسازی و ایمنی طبیعی بدن را مختل می کند. اجتماع این یاخته های سرطانی در خارج از مغز استخوان موجب تشکیل توده هایی در اندامهای حیاتی بدن نظیر مغز یا بزرگ شدن غده های لنفاوی ، طحال ، کبد و ناهنجاری عملکرد اندام های حیاتی بدن می شود.
سرطان خون براساس طیف ، شدت و سرعت پیشرفت روند بیماری به 2 دسته حاد و مزمن تقسیم می شود و با توجه به نوع یاخته موجود در بافت مغز استخوان که دچار تراریختی و سرطان شده است تعریف می شود و اشکال مختلفی از این نوع سرطان وجود دارد که هر کدام نشانه ها و عوارض خاص خود را دارند.
روش نوین در درمان سرطان
پیوند مغز استخوان به روش سرپایی با موفقیت در کشور انجام شده است. به گفته دکتر محسن خانی ، فوق تخصص خون و انکولوژی بیمارستان دکتر شریعتی و مجری این شیوه ، 7 نفر از بیماران مبتلا به میلیوم مولیتپل توانسته اند با این روش پیوند شوند.
میلیوم مولیتپل نوع سرطانی است که به علت تکثیر پلاسموسل ها در مغز استخوان و در نتیجه تخریب استخوان و کم خونی ایجاد می شود. این سلولهای سرطانی موجب افزایش نارسایی کلیه ، عفونت های مکرر باکتریایی ، ویروسی و گاهی قارچی می شوند و در نهایت جان بیمار را تهدید می کنند.
درواقع میلیوم یک بدخیمی با منشا پلاسموسل های مغز استخوان است.پلاسموسل ها در حالت طبیعی تولیدکننده پادتن هایی هستند که به تخریب میکروب ها و محافظت در برابر عفونت کمک می کنند.
میلیوم این عملکرد طبیعی را دچار اختلال می کند، بنابراین بدن قادر به مقابله موثر علیه عفونت ها نخواهد بود. این بیماری می تواند مغز همه استخوان ها را درگیر کند، ولی شایع ترین مکانهای درگیری عبارتند از ران ، کمر، لگن یا بالای بازو; اما از آنجا که بدخیمی های اعضای بدن انسان عوارض متعددی روی کلیه ها دارند، میلیوم مولیتپل هم جزو بدخیمی هایی است که اگرچه یک درصد کل بدخیمی های بدن انسان را تشکیل می دهد، ولی با 20 درصد نارسایی حاد کلیوی همراه است.
این بیماری در مردان سنین 50 تا 70 سال شایع تر است و با دردهای استخوانی بسیار شدید و عمیق همراه است که اگر استخوان درگیر بر اثر تخریب ناشی از تومور در خود فرو ریزد، درد به دیگر نواحی بدن انتشار می یابد.
ضمن آن که بیماران قبلا به این نوع سرطان از علایمی همچون کاهش وزن ، کم خونی ، رنگ پریدگی ، خستگی و تنگی نفس رنج می برند.
میلیوم از لحاظ شیوع و مرگ ومیر در بعضی کشورها نظیر امریکا بخصوص در نژاد سفید رو به کاهش و بعکس در نژاد سیاه رو به افزایش است. این بیماری در کشورهای صنعتی و در حال صنعتی شدن افزایش قابل ملاحظه ای پیدا کرده است و تاکنون بیماری شایع کشورهای در حال توسعه است که در 2 دهه گذشته افزایش داشته است. وجود بعضی از گازها و سموم کشاورزی و مواد رادیواکتیو و... در بعضی از کشورها موجب بسیاری از موارد ابتلا به این بیماری بوده اند.
به هر حال تاکنون علت اصلی بروز این بیماری به طور کامل مشخص نشده است و حتی مطالعات اخیر، ارتباط میان یک ویروس با میلیوم را نشان می دهد.
این بیماری در حال حاضر غیرقابل علاج محسوب می شود. با این حال درد آن قابل تسکین یا کنترل است. برخی از این بیماران تا 5 سال پس از ظاهر شدن علایم زنده می مانند و براساس مقالات پزشکی موارد اندکی از بهبود توجیه نشده این بیماری گزارش شده است.
به یقین درک و کشف اصولی بیولوژی سلولهای میلیومی در نهایت باعث درمان موثرتر و قطعی تر خواهد شد و البته در این زمینه در سالهای اخیر پیشرفت های قابل توجهی انجام گرفته است که از آن جمله می توان به پیوند مغز استخوان اشاره کرد. با کمک پیوند، امید به درمان مبتلایان به این بیماری روز به روز بیشتر می شود.
منتظر نوبت پیوند نباشید
انجام پیوند مغز استخوان در درمان بسیاری از بیماری ها ضرورت دارد چون جایگزینی برای درمان آن وجود ندارد.
این نوع پیوند در مقایسه با پیوندهای دیگر نظیر پیوند کلیه که بیمار می تواند دیالیز یا پیوند شود موضوعی ضروری محسوب می شود، چون برای برخی بیماران خونی و سرطانی از همان ابتدا معالجه پیوند مغز استخوان به عنوان تنها روش درمانی در نظر گرفته می شود که در این صورت بقیه درمان ها نظیر درمان های دارویی باید به گونه ای باشند تا به پیوند آسیب نرسد.
اگرچه ایجاد امکانات پیوند مغز استخوان در کشور با وجود مشکلات بهداشتی ، درمانی و نیازمند پیوند مغز استخوان هستند و تنها چند مرکز معدود تخصصی پیوند نمی توانند جوابگوی بیماران باشند.
در نتیجه بیماران که مجبور به ماندن در نوبتهای طولانی برای پیوند هستند با گسترش بیماری در بدن مواجه می شوند; اما به گفته خانی ، روش سرپایی پیوند مغز استخوان برای گروهی از بیماران که امکان بستری و مراقبت از آنها در منزل وجود دارد شیوه جدیدی است که می تواند به این مشکلات پایان دهد.
این روش در کشورهای پیشرفته برای کاهش هزینه ها و کم کردن عفونت های بیمارستانی و از همه مهمتر باز شدن جا برای بیماران دیگر انجام می گیرد.
خانی با اشاره به این که چنین روشی برای نخستین بار در خاورمیانه در کشور ما انجام شده است افزود: با آن که در منطقه خاورمیانه امکان پیوند مغز استخوان در کشورهای عربستان و پاکستان از طریق پزشکان خارجی مهیا شده است ، اما هیچ کشوری در این منطقه بجز ایران شیوه جدید سرپایی آن را به کار نبرده است.
وی نتایج درمانی پیوند خون و مغز استخوان را در مرکز تحقیقات خون بیمارستان دکتر شریعتی و بیمارستان امام خمینی مشابه و همپای پیشرفته ترین مراکز جهان می داند و می گوید: در این روش دیگر دهنده و گیرنده پیوند مثل گذشته به اتاق عمل برده نمی شوند، بلکه در شرایط عادی و بدون بیهوشی خون دهنده از طریق کاتتری که در ورید زیر ترقوه کار گذاشته می شود دریافت و به دستگاه فرستاده می شود.
در این دستگاه سلولهای بنیادی و مزانشیمال خون جدا و به صورت یک کیسه خون برای تزریق با هم از طریق رگ غیر ترقوه به دهنده پیوند آماده می شود.
در شیوه سرپایی گروهی متشکل از یک پرستار بخش پیوند، یک پزشک عمومی دوره دیده و یک دستیار فوق تخصص خون و انکولوژی به صورت روزانه تا 2 هفته پس از پیوند، بیمار را در منزل معاینه می کنند و بیمار فقط یک روز در زمان پیوند در بخش بستری می شود. ضمن این که پس از 2 هفته بیمار دیگر خود به صورت ماهانه برای پیگیری درمان مراجعه می کند.
خانی تعداد بیمارانی که تاکنون با کمک این روش پیوند شده اند را 7 نفر می شمارد و می افزاید: حال این بیماران که در حدود یک ماه پیش پیوند شده اند بسیار رضایت بخش است و هم اکنون آنها برای معاینه دوره ای به درمانگاه پیوند مراجعه می کنند و خوشبختانه تمام نتایج حاکی از بهبود همگی آنها هستند.
به این ترتیب باید نام سرطان خون تغییر یابد. در پزشکی مثلا در بیماری های قلب و عروق یا بیمارهای روماتیسمی درمان کامل و قطعی وجود ندارد، در صورتی که ما از طریق پیوند مغز استخوان نشان داده ایم حتی انواع سرطان هم قابل درمان هستند.
هم اکنون با مراکز پیشرفته BMTR امریکا و EBAT اروپا و با مراکزی در آسیا به علت نزدیکی ژنتیکی ارتباط علمی مداوم داریم و در مجامع علمی بزرگ دنیا به عنوان مرکزی فعال و علمی شناخته شده ایم، به طوری که در دوره گذشته ریاست و مدیریت کنگره جهانی سرطان آسیا و منطقه مدیترانه به ما واگذار شد و کنگره جهانی سرطان در سال آینده نیز در تهران برگزار خواهد شد.
بهاره صفوی
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
گزارش «جامجم» درباره دستاوردهای زبان فارسی در گفتوگو با برخی از چهرههای ادب معاصر
فارسی، زبان گفتوگوی جهان
معاون وزیر بهداشت:
