انگلیس؛ مکمل آمریکا نه جایگزین

همچنین وجود این پایگاه نظامی برای عملیات‌های نیروی دریایی انگلیس در منطقه اقیانوس هند به منزله یک صرفه‌جویی اقتصادی و زمانی است. این احتمال نیز وجود دارد که حکومت بحرین خواهان حضور یک کشور ثانی اروپایی/ آمریکایی در خلیج‌فارس برای حفاظت از آنها در برابر «نفوذ خارجی» است. آنها [آل خلیفه] در مورد جمعیت اکثریت شیعی این کشور همچنان دچار بدگمانی و کج خیالی هستند و به تداوم حمایت‌های آتی آمریکا از نظام خود صددرصد مطمئن نیستند.

درباره دلایل بازگشت بریتانیا به خاورمیانه باید گفت که انگلستان هرگز این منطقه را ترک نکرد. عملیات‌ نظامی و دریایی انگلیس از زمان عقب‌نشینی نیروها در سال‌های 1971-1972 همچنان در خلیج‌فارس به مرحله اجرا در آمده‌اند. اگر چه بدون یک پایگاه نظامی دریایی، کشتی‌های نظامی انگلیس مجبور هستند که همیشه بین خلیج‌فارس و بنادر انگلیس در رفت و آمد باشند. انگلیس نگران بی‌ثباتی در منطقه خلیج‌فارس است و حضور خود را راهی برای کاستن از این بی‌ثباتی در مواقع لزوم می‌داند. این اقدام انگلیس کاربردی نوین از فلسفه قدیمی «صلح بریتانیایی»
(Pax Britannica) ـ هر چند در مقیاسی بسیار کوچک‌تر ـ است. افزون بر این، این هدیه و پیشکش از جانب رژیم آل‌خلیفه دعوتی غیرمعمول بود که انگلیسی‌ها خود را ملزم به پذیرش آن می‌دانستند.

تأثیرات حضور منطقه‌ای انگلیس به دیدگاه هر یک از کشورهای منطقه بستگی دارد. روشن است که دولت بحرین این حضور مستقیم انگلیس را به مثابه نیروی برقرارکننده توازن و ثبات قلمداد می‌کند و انگلیسی‌ها و آمریکاییان (که باید مورد مشاوره قرار می‌گرفتند) نیز با این دیدگاه موافقند. از نقطه نظر ایران،‌ حضور مستقیم انگلیس در منطقه برهم‌زننده ثبات و توازن است، زیرا یک نیروی دیگر آمریکایی/ اروپایی را به معادلات منطقه وارد کرده است.

نباید این واقعیت را هم از نظر دور داشت که با انتخاب دونالد ترامپ به ریاست جمهوری آمریکا، قطعا این احتمال وجود دارد که حضور واشنگتن در منطقه کمرنگ شود؛ زیرا دولت ترامپ دارای گرایشات انزواگرایانه است. حتی دولت اوباما نیز درصدد کاهش حضور نظامی آمریکا در منطقه بود. با این حال، این تحولی جدید در سیاست آمریکا بشمار می‌رود. طرح‌های استقرار این پایگاه دریایی مربوط به چهار سال پیش است و استقرار این پایگاه سال 2014 اعلام شد. به نظر من، در حال حاضر انگلیس به‌جای آن‌که جایگزین نیروهای آمریکا شود،‌ در حال پیوستن و تکمیل‌کردن آنهاست.

من به احساسات ایرانیان نسبت به انگلیس بخوبی واقفم، اما باید در مورد واکنش‌های نامتعارف و عکس‌العملِ تند نسبت به این رویداد هشدار دهم.

طرح‌های استقرار این پایگاه نظامی طی چهار سال ریخته شده و از این‌رو، یک اقدام و تصمیم غافلگیرانه نبود. انگلیس در حال حاضر هم در حوزه اقتصادی و هم در حوزه نظامی کاملا در شرایط ضعف به‌ سر می‌برد و بنابراین احتمال اندکی وجود دارد که در آینده‌ای نزدیک،‌ به‌عنوان یک نیروی مهم و تأثیرگذار در خاورمیانه مطرح شود.

پروفسور ویلیام بیمن - استاد دانشگاه مینه سوتای آمریکا