وکالت زن در طلاق

اگرچه حق طلاق منحصر به مرد است اما مرد ضمن عقد نکاح یا در قرارداد جداگانه دیگری می‌تواند به زن وکالت بدهد که تحت شروط خاصی یا بدون هیچ شرط و قیدی، خود را از طرف مرد طلاق دهد؛ البته صرف وکالت زن در طلاق، به این معنا نیست که هر زمان خواست به دفتر ازدواج و طلاق مراجعه کند و خود را مطلقه کند، بلکه اعمال وکالت، شرایطی دارد که در ادامه بیان می‌شود.

ماهیت حقوقی حق طلاق

در سال‌های اخیر با افزایش آمار طلاق در جامعه از یک‌سو و رشد میزان تحصیلات و بروز اجتماعی زنان در جامعه، درخواست‌های آنها برای دریافت «حق طلاق» در هنگام ازدواج، بیش از پیش افزایش یافته است. گرچه، دفاتر رسمی ازدواج، در سند نکاحیه به‌طور پیش فرض 12 بند را پیش‌بینی کرده‌اند تا در صورت تحقق هرکدام از آنها، زن بتواند با مراجعه به دادگاه و اثبات آن، خودش را از قید زوجیت مرد رها کند، اما امروزه زنان، خواستار یک حق نامحدود و مساوی با مردان، برای طلاق هستند.

در 12 بندی که در ضمن سند نکاحیه آمده است، مرد قبول می‌کند تا در صورت اعتیاد به موادمخدر، اشتغال به شغل‌های خلاف شئون، غیبت بیش از شش ماه، محکومیت به حبس طویل‌المدت و مسائلی از این دست، زن وکیل مرد در طلاق بوده و بتواند با مراجعه به دادگاه و اثبات این موارد، با حکم دادگاه از مرد طلاق بگیرد. اما به دلیل مشکلاتی که اثبات این موارد برای زن دارد، زنان ترجیح می‌دهند تا حق و حقوق خود را از راه دیگری استیفاء کنند. یکی از این‌ راه‌ها، گرفتن وکالت در طلاق در هنگام جاری شدن صیغه عقد نکاح هست.

برای این‌که زن وکیل مرد در طلاق باشد، دو راه وجود دارد، یکی این‌که ضمن عقد نکاح، به صورت شرط ضمن عقد، مرد به زن، وکالت در طلاق ارائه کند و راه دوم این است که بعد از ازدواج، مرد با حضور در دفاتر اسناد رسمی، در یک وکالتنامه رسمی، این حق را به زن ارائه کند.

ارائه وکالت ضمن عقد نکاح

جدا از بندهای مندرج در سند نکاحیه، یکی از شروطی که زن می‌تواند علیه مرد شرط کند این است که زن به صورت مطلق وکیل مرد در طلاق باشد. این حق در قسمت دیگر شروط یا قسمت توضیحات سند نکاحیه درج شده و به‌عنوان یکی از شروط ضمن عقد نکاح، دارای اعتبار قانونی است. البته مرد الزامی به پذیرش این شرط ندارد، اما اگر این شرط را امضا کند، به این معناست که پذیرفته تا زن وکیل مرد، در مطلقه کردن خودش باشد.

این وکالت از آنجایی که ضمن یک عقد لازم(نکاح) داده می‌شود، قابل عزل و فسخ نبوده و مادامی که عقد نکاح پا برجا باشد، این شرط و این وکالت هم پابرجا خواهد بود.

ارائه وکالت به صورت جداگانه

اگر زن و شوهری پس از ازدواج توافق کنند تا مرد، زن را وکیل خود در طلاق قرار دهد، برای اعطای وکالت باید به یکی از دفاتر اسناد رسمی مراجعه کنند؛ باید توجه کرد که دفاتر ازدواج و طلاق، به لحاظ قانونی امکان تنظیم چنین وکالتنامه‌ای را نداشته و تنها دفاتر اسناد رسمی، مجاز به تنظیم چنین سندی هستند. اعطای حق طلاق از جانب مرد به زن در قالب یک سند تک‌برگی تحت عنوان وکالتنامه است که در یکی از دفاتر اسناد رسمی تنظیم می‌شود. مفاد وکالتنامه که به حق طلاق معروف است، این است که زوج به زوجه وکالت تام‌الاختیار می‌دهد که هر زمان اراده کرد حتی بدون بهانه، بتواند خود را مطلقه سازد.

نکته‌ای که درخصوص این نوع وکالتنامه وجود دارد این است که نفس عقد وکالت به خودی خود، قابل عزل و فسخ است و برای این‌که این وکالتنامه قابل عزل و فسخ نباشد، طرفین باید حق عزل وکیل یا فسخ قرارداد را ضمن عقد لازم دیگری از خود ساقط کنند؛ وگرنه مرد حق دارد، هر زمان که بخواهد، زن را از وکالت در طلاق، عزل کند.

نحوه اعمال وکالت توسط زن

زن اگر بخواهد به واسطه وکالت اعطایی از سوی مرد، خود را مطلقه کند، در هر حال ابتدا باید به دادگاه خانواده مراجعه کرده و دادخواست صدور گواهی عدم امکان سازش بدهد. البته زن به تنهایی نمی‌تواند ادعا کند که وکیل مرد است و بدون حضور مرد از دادگاه تقاضای طلاق کند؛ زیرا براساس قوانین، تنها وکالت وکلای دادگستری در دادگاه پذیرفته شده و در خصوص این‌که زن وکیل مرد باشد، چنین وکالتی قابل اعمال در دادگاه نیست. برای حل این مشکل، زن باید با مراجعه به یکی از وکلای دادگستری، با استناد به وکالت در طلاق، از طرف شوهرش به یک وکیل دادگستری، وکالت بدهد تا آن وکیل به‌جای مرد در دادگاه حاضر شده و زن را طلاق بدهد. برای این‌که وکیل دادگستری به جای زوج حاضر شود، نیاز به امضا یا اقدامی از جانب شوهر نیست بلکه زوجه با همان وکالت در طلاق به وکیل دادگستری وکالت می‌دهد.

پس از صدور گواهی عدم امکان سازش، زن به تنهایی می‌تواند با در دست داشتن برگه حق طلاق به یکی از دفاتر ثبت طلاق مراجعه کند و با استناد به همان وکالت در طلاق، از طرف خودش و شوهرش، طلاق را به ثبت رسانیده و طلاق‌نامه دریافت کند.

شاهرخ صالحی‌کرهرودی - کارشناس ارشد حقوق خصوصی