از یخ زدن انگشتان جلوگیری کنید

یکی از روش‌های دفاعی بدن انسان در مقابله با سرمای محیط این است که رگ‌های محیطی تنگ می‌شوند تا حرارت بدن حفظ شود. برای جلوگیری از آسیب اندام‌های انتهایی هرچند دقیقه یک بار رگ‌ها باز می‌شوند تا خون جریان یابد و دوباره بسته می‌شوند. زمانی که سرمای محیط شدید باشد و اقامت در سرما طولانی شود بدن انسان اندام‌های انتهایی را فدا می‌کند تا بتواند از سرمازدگی و مرگ جلوگیری کند. به این ترتیب رگ‌های محیطی یکسره منقبض می‌مانند و اندک‌اندک خون کمی که در این رگ‌ها جاری است در مجاورت هوای سرد شروع به یخ زدن می‌کند. یخ‌زدگی اندام‌ها که اسم علمی آن گزش سرما ست بر اثر حضور طولانی در سرمای خیلی شدید در اندام‌های انتهایی مثل انگشتان دست و پا و نیز بینی و گونه‌ها رخ می‌دهد.

اندام یخ‌زده ابتدا دردناک و سپس بی‌حسی به آن اضافه می‌شود. رنگ اندام معمولا کبود و رنگ‌پریده است. نکته‌ای که باید به خاطر سپرد این است که کفش و لباس خیلی تنگ با فشار روی رگ‌ها می‌توانند این روند را تسریع کنند.

اولین اقدام درمانی برای این بیماران رساندن سریع آنان به محیط گرم است. اقدام بعدی گرم کردن آرام اندام‌های یخ‌زده است. در این مرحله آنچه اهمیت اساسی دارد این است که هرگز نباید بدون داشتن امکانات کافی اقدام به گرم‌کردن اندام کرد. به عنوان مثال اگر در یک پناهگاه کوهنوردی با اقدام به گرم کردن آب شروع به درمان دست و پای یخ‌زده یک مصدوم کنیم، ولی به دلیل اتمام سوخت نتوانیم درمان را تکمیل کنیم و اندام‌ها مجدد شروع به سرد شدن کنند، در این صورت آسیب بیشتری را به اندام مبتلا وارد ساخته ایم. نکته مهم دیگر این است که هرگز نباید اندام یخ‌زده را در معرض گرمای شدید و مستقیم قرار دهیم، زیرا گرم شدن اندام یخ‌زده قبل از برقراری جریان خون باعث آسیب غیرقابل جبران به عضو مبتلا می‌شود. ازطرفی به دلیل بی‌حس بودن اندام یخ‌زده ممکن است سوختگی شدیدی بدون این‌که فرد متوجه شود در اندام مبتلا رخ دهد و آسیب را تشدید کند. نکته دیگر این است که هرگز نباید عضو یخ‌زده را مالش دهیم.

بعد از مهیا شدن شرایط باید مایعی گرم با دمای 37 تا 40 درجه مهیا کنیم و با افزودن مداوم آب گرم و پایش مداوم با دماسنج دما را در این محدوده حفظ کنیم. با غوطه‌ور ساختن اعضای یخ‌زده در این مایع، اندک‌اندک جریان خون باز‌خواهد گشت و عضو حیات خواهد یافت. البته کار به همین راحتی تمام نمی‌شود. جریان یافتن مجدد گردش خون درد شدید و طاقت‌فرسایی را موجب می‌شود که ادامه درمان غیرممکن شود که در این شرایط فقط با مسکن‌هایی قوی مثل آمپول‌های مخدر می‌توان کار را ادامه داد. باید بدانیم بر خلاف بسیاری از بیماری‌های دیگر اندام‌های یخ‌زده گاه پس از ماه‌ها درمان بازسازی می‌شوند و نباید زود از بهبود آنها ناامید شد.

دکتر رضا کریمی

‌ فوق‌تخصص بیماری‌های غدد و متابولیسم