تصویب فرخنده یک لایحه

به نظرم نمایندگان باید این روزها رسیدگی به این لایحه را جزو اولویت‌های برنامه‌های خود بگذارند، چرا که تصویب چنین قانونی اتفاقی فرخنده در حوزه محیط‌زیست است و از دو جنبه می‌توان آن را بررسی کرد. نخست این که حساسیت نسبت به مقوله آلودگی هوا را در دستگاه‌های اجرایی و حوزه قانونگذاری تقویت می‌کند و دیگر این که نواقص پیشین در زمینه مبارزه با آلودگی را برطرف خواهد کرد و از این طریق ثمرات فراوانی برای کشور دارد. این لایحه مصوب نسبت به قوانین پیشین جامعیت بیشتری دارد. بسیاری از مباحث از جمله مساله جرم‌انگاری تخلفات محیط زیست مورد توجه قرار گرفته است که می‌تواند عاملی بازدارنده برای جلوگیری از آلوده کردن محیط زیست باشد.

یکی از نقاط قوت دیگر این لایحه، توجه خاص به مساله معاینه فنی است به طوری که بر اساس آن خودروهای عمومی یا دولتی موظف شده‌اند هر ساله معاینه فنی انجام دهند و دوره تجدید معاینه فنی برای خودروهای شخصی نیز به دو سال رسیده است.

امیدوارم تصویب این لایحه بتواند بخش عمده‌ای از مشکلات زیست محیطی ایران را حل کند البته همه اینها به شرطی است که از اجرایی شدن آن مطمئن شویم؛ چرا که ما در کشورمان قوانین خوبی روی کاغذ داریم، اما برای استفاده از ثمراتشان باید از اجرایی شدن آنها مطمئن شویم.

ضعف ما در زمینه قوانین این است که بسیاری از بخش‌ها و سازمان‌ها آنها را دور می‌زنند، به تعهداتشان عمل نمی‌کنند، مهلت می‌گیرند یا مصوبه‌ها را عوض می‌کنند و چاره کار این است که قوانین بدون چشم‌پوشی و استثنا قائل شدن با قاطعیت اجرایی شود.

سازمان‌ها و بخش‌هایی که کم‌کاری می‌کنند معمولا بهانه‌هایی نپذیرفتنی دارند برای مثال می‌گویند استفاده از تکنولوژی‌هایی که به کاهش آلودگی هوا می‌انجامد هزینه‌بر است و امکان دارد از هزینه تمام شده برای محصول بیشتر باشد در حالی که در واقع هزینه‌ای که هم اکنون آلودگی هوا به ما تحمیل می‌کند، بیماری‌هایی که سبب می‌شود و آسیب‌هایی که به نسل ما و نسل‌های پس از ما می‌زند، هزینه‌ای بسیار بیشتر دارد. نگاهی به تجارب گذشته ایران در زمینه مبارزه با آلودگی هوا نشان داده است که اگر عزم جزم کنیم و برای رسیدن به هدف جدیت به خرج بدهیم موفق می‌شویم. برای نمونه زمانی اراده کردیم که غلظت آلاینده منواکسید کربن و سرب و آزبست را در هوا کاهش دهیم و اکنون با افتخار می‌توانیم ادعا کنیم که این میزان به حداقل و تقریبا صفر رسیده است. پس می‌توانیم مشکل ذرات معلق را هم حل کنیم به شرطی که سازمان حفاظت محیط زیست از قدرت اجرایی بیشتر برخوردار و تمامی اختیارات و قدرت در این زمینه به آن سازمان سپرده شود؛ چرا که وقتی بحث آلودگی هوا مطرح می‌شود اصلی‌ترین سازمانی که مورد بازخواست قرار می‌گیرد، همین سازمان است پس باید اختیارات و قدرتی متناسب با وظایفی که انجامش را از آن طلب می‌کنیم، داشته باشد.

دکتر یوسف رشیدی

عضو هیات علمی دانشگاه شهید بهشتی