حسین کعبی: وقتی فیگو را در جام جهانی زدم....
میهمانی آسمان درکویر
شاید از اولین نگاه کنجکاوانه ای که انسان به آسمانها انداخت ، هزاران سال می گذرد؛ اما هنوز آن احساس بی نظیر، معنی خود را از دست نداده است و هنوز آسمان می تواند ما را به وجود آورد.
هنوزآسمان می تواند ما را سرشار از حسی غریب کند و بی دلیل نیست که در قرون اخیر و به رغم پیشرفت های پرشتاب قافله علم ، دانش اخترشناسی تنها دانش باقی مانده ای است که مردمان عادی با هر سن و جنس و اعتقاد و مذهب و تخصصی آن را دوست دارند و بسیاری ، ا وقات فراغت خود را برای دیدن آسمان سپری می کنند.
همین شکوه است که عاشقان زیادی را تربیت کرده که در هر شرایط دشواری به آسمان نگاه می کنند. برای دیدن گروهی از این افراد، چهار شنبه و پنجشنبه هفته گذشته فرصت مناسبی بود؛ چرا که جمعی از بهترین آنها در دل کویر مرکزی ایران که پیوندی دیرینه با ستاره ها دارد، گردآمده بودند تا به آسمان ها نگاه کنند.از بیش از دو ماه پیش ، شاخه آماتوری انجمن نجوم ایران در تدارک انجام آخرین مراحل برگزاری ششمین ماراتن مسیه ایران بود.
این رقابت نجومی ، نام و ریشه اش به اخترشناسی فرانسوی باز می گردد. شارل مسیه ، زمانی برای سهولت کار شکارچیان دنباله دارها که قصد کشف این موجودات جذاب را داشتند، فهرستی از چند 10جسم غیرستاره ای آسمان ، شامل کهکشان ها، سحابی ها، خوشه های کروه و باز آماده کرد و بعدها چندین جسم دیگر نیز به آن افزوده شد تا فهرستی مرکب از 110جسم آسمانی آماده شود؛ جایگاه این اجرام که عمدتا می توان آنها را با تلسکوپ های معمولی آماتوری رصد کرد، در این نکته نهفته است که جایگاه آنها در آسمان به گونه ای است که در نیمه اسفند تا نیمه فروردین می توان همه آنها را در یک شب بدون مهتاب ، از شامگاه تا صبحگاه رصد کرد و این نشانه ای از امکان برگزاری یک مسابقه تمام عیار است.
6سال پیش ، ماهنامه نجوم ایران به پیشنهاد بابک امین تفرشی که امروز سردبیری این ماهنامه را برعهده دارد، مسابقه ای ملی برای رصد این اجرام را ساماندهی کرد؛ در ان رقابت تنها 40رصدگر از سراسر ایران شرکت کرده بودند.
از سال بعد و با تشکیل شاخه آماتوری انجمن نجوم ایران ، وظیفه برگزاری این مسابقه به طور ملی برعهده این نهاد قرار گرفت.
اما امسال داستان به طور دیگری رقم خورد؛ رشد چشمگیر توانایی رصدی منجمان آماتور ایرانی در این سالها شگفت انگیز است.
در کنار افزایش علاقه عمومی به دانش اخترشناسی که مدیون کار رسانه ای وسیعی است که در سالهای اخیر به وقوع پیوسته ، اخترشناسان آماتور ایرانی توانایی های خود را بهبود بخشیده اند و در عین حال درهای بازار ایران به سوی ابزارهای مدرن این رشته باز شده است.
این کار که با همت مراکزی چون صا ایران و فروشگاه آسمان شب اتفاق افتاده است ، باعث کاهش قیمت ابزارهای نجومی و در عین حال در اختیار بودن ابزارهای مدرن و به روز نجومی شده که نمی توان از نقش این کار در گسترش نجوم ایران غافل ماند. برای این که مقیاسی از این رشد داشته باشیم ، بد نیست نگاهی به آمار تلسکوپ های 8و 10اینچ بیندازیم.
اگر در ماراتن اول و دوم تعداد چنین ابزارهایی به 1یا 2مورد می رسید و حتی در ماراتن سال قبل هم تعداد این ابزارها قابل توجه نبود. امسال بیش از 17تلسکوپ 8یا 10اینچ در مسابقه شرکت کرده بودند.
اما این فقط ابزارها نیستند که رشد داشته اند بلکه توانایی ها نیز گسترش یافته. در ماراتن اول اگر 40نفر برای رقابت انتخاب شدند و برگزار کنندگان نیز متحمل زحمت چندانی برای این منظور نشدند، اما امسال بیش از 600متقاضی برای این مسابقه حضور داشت که از این بین 140شرکت کننده انتخاب شدند و البته این انتخاب به دشواری صورت گرفت ؛ چراکه تفاوت سطح اندکی بین متقاضیان وجود داشت.
ماراتن امسال را باید نقطه عطفی در برنامه ریزی چنین برنامه هایی نیز دانست چرا که علاوه بر مسائل فنی مسائل ایمنی شرکت کنندگان نیز به طور کامل در نظر گرفته شده بود، گروه پشتیبانی و تدارکات برنامه ای فوق العاده دقیق را پیاده کرده بود.
در ساعات مشخصی از مسابقه پیش بینی نوشیدنی هایی با میزان مشخصی از قند و مواد معدنی لازم شده بود تا تغییر املاح بدن در حین فعالیت در دل سرمای کویر را جبران کند. حضور 4امدادگر با سابقه در بین گروه با تجهیرات حرفه ای امدادی خیال برگزارکنندگان را تقریبا از رویدادهای غیرقابل پیش بینی راحت کرده بود.
خوشبختانه چنین فعالیت های علمی امروز به حدی جای افتاده که گروههای فراوانی حاضر به پشتیبانی از آن هستند.
امسال مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور در وزارت علوم تحقیقات و فناوری پشتیبان اصلی این مراسم بود و هلال احمر ایران ، سایپا و آسمان شب هر یک به گونه ای سعی در کمک به برگزاری این مراسم داشتند.
قصر بهرام ، بنایی پابرجا و زیبا در دل پارک ملی کویر ایران امسال هم رصدگاه منتخب هیات برگزاری بود و به همین دلیل ساعت 11صبح روز چهارشنبه 5دستگاه اتوبوس حامل رصدگران و ابزارهایشان با بدرقه دکتر قنبری ، ریاست انجمن نجوم ایران سفر خود را به این منطقه آغاز کردند.
بارندگی های چند روز اخیر نگرانی زیادی را به وجود آورده بود و این تنها نقطه ضعف ماراتن و برنامه های رصدی این گونه است که امکان پیش بینی برای آن وجود ندارد.
به هر حال 140رصدگر به همراه 16داور و برگزارکنندگان عازم این منطقه شدند و ابرها هم جلوتر از ما خود را به این منطقه نزدیک می کردند.با ورود بهبنای قصر بهرام گروههای رصدی بر اساس برنامه تنظیمی هر یک به گوشه ای از بام کاروانسرا که از قبل مشخص شده بود رفتند و علی رغم لایه غلیظی از ابر که سراسر منطقه را پوشانده بود ابزارهای خود را سوار کردند و حتی بارش کوتاه باران هم آنها را نا امید نکرد.
بر اساس برنامه امسال به دلیل فاصله گرفتن از زمان مناسب این ماراتن 2جرم فهرست مسیه قابل رویت نبودند و رصدگران می بایست 108جرم فهرست مسیه و 14جرم غیر فهرست مسیه را که داوران برای برنامه امسال در نظر گرفته بودند رصد کنند.
به این ترتیب برنامه می بایست ساعت 19:20آغاز شود اما حضور ابرها اجازه این کار را ندادند و به همین دلیل برخی اجرام بحرانی این ماراتن از دست رفت ، اما ناگهان هوا تغییر کرد و اندک اندک شروع به صاف شدن کرد و به محض این که 50درصد آسمان قابلیت رصد را پیدا کرد ششمین ماراتن مسیه ایران با یک ساعت تاخیر و با سوت بابک امین تفرشی داور و دبیر این برنامه آغاز به کار کرد.
امسال اسدالله قمری نژاد ، محمد مهدی مطیعی ، محسن ایرجی ، بابک امین تفرشی ، پوریا ناظمی ، احمد کریمی ، موسی زمانی ، علی اصغر ربانی ، کاظم کوکرم ، مصطفی امام ، خسرو جعفری زاده ، حمید رضا پیرایش ، علی متین فر، سمیه امینی ، سارا فیض بخش و سهراب علی دوستی داوری این مسابقه را برعهده داشتند و موظف بودند صحت اجرام رصد شده را از سوی 140شرکت کننده ای که در قالب 110گروه رصدی و از 40شهر مختلف کشور در این برنامه شرکت کرده بودند ، تایید کنند.
با شروع مسابقه و با توجه به از دست رفتن زمان ابتدایی رقابت به طور فشرده تری ادامه یافت و رصدگران باید جبران زمان از دست رفته را نیز می کردند به همین دلیل شبی پر کار آغاز شد و غیر از 20دقیقه استراحت به دلیل تجدید قوا و ابری شدن هوا لحظه ای بام کاروانسرای قصر بهرام آرام و قرار نداشت.
ساعت 4:40بامداد سوت پایان مسابقه به صدا در آمد و جلسه داوران برای تعیین برندگان آغاز شد وشاید هیچ یک از داوران تصور نمی کردند که با وجود این زمان از دست رفته و شرایطی که به هر حال از نظر جوی ایده آل نبود وقتی فهرست اجرام دیده شده رصدگران علامت می خورد با چنین اعدادی مواجه شوند. نتیجه ای شگفت انگیز که نشان از رشدی بزرگ می داد.
ساعتی بعد در گوشه ای از کاروانسرا مراسم اهدای جوایز به برگزیدگان آغاز شد دکتر آریا الستی مدیر مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور و دکتر منصور وصالی مدیر شاخه آماتوری انجمن نجوم ایران به همراه بابک امین تفرشی وظیفه اهدای یادبودها را بر عده داشتند.
افرادی که صبح روز جمعه هفته گذشته پس از یک شب طولانی به قصد دیدار با بناهای تاریخی منطقه قدم به کویر مرکزی ایران گذاشتند، نشانه ای هستند از جامعه علاقه مندی که ترجیح می دهند ساعات فراغت خود را با بیخوابی در دل طبیعت و رصد زیبایی های آسمان سپری کنند.
گفت و گو
