حسین کعبی: وقتی فیگو را در جام جهانی زدم....
آسمان پررویداد سال 85
گنبد نیلی آسمان در سال 1385 میزبان مجموعه ای از پدیده هایی است که هر یک می تواند برای سالی کفایت کند تا آن سال ، به خاطره ای فراموش نشدنی برای رصدگران آسمان تبدیل شود.
کلکسوینی از بهترین پدیده ها در کنار هم قرار گرفته اند تا سالی پر هیجان پیش روی ما باشد و مگر نه این که سالی که نکوست از بهارش پیداست و مگر نه این که بهار ما با یکی از جذاب ترین پدیده های آسمان ، یعنی خورشید گرفتگی کامل آغاز شد و با اختفایی بی نظیر ادامه می یافت و با ظهور دنباله داری استثنایی به اوج می رسد؛
این نوشتار نگاه سریعی دارد بر مهم ترین پدیده های رصدی امسال که به مرور در بخش هفت شب هفت آسمان به تفصیل در باره آنها سخن خواهیم گفت.
در تهیه این مقاله از راهنمای فصل به فصل آسمان 85که بخشی از ویژه نامه سالانه ماهنامه نجوم به نام "راهنمای آسمان " 1385است استفاده شده است و علاقه مندان می توانند جزییات بیشتر را، علاوه بر ستون هفت شب هفت آسمان از این مجموعه نیز استخراج کنند.
آغازین ماه سال جاری را با 3پدیده جذاب آغاز کرده ایم ؛در ابتدا و در نخستین روزهای سال جاری ، در نهم فروردین 1385بخشهای وسیعی از سیاره ما شاهد کسوفی بی نظیر و جذاب بودند.
متاسفانه اگرچه در ایران این کسوف که به طور جزیی رصد می شد به دلیل هوای ابری از دست رفت ،اما در عوض جمع کثیری از ایرانیان برای دیدار با این پدیده عازم کشورهای همجوار شدند تا مهر تاریک را بر فراز سر خود تجربه کنند.
شاید این بزرگترین سفر منجمان آماتور ایرانی به خارج از مرزها ی کشور، در تاریخ نجوم آماتوری ایران بوده باشد. بیش از 500نفر از ایرانیان خود را به نوار گرفت ، در کشورهای گوناگون و به خصوص ترکیه رساندند تا جای ایرانیان در بین رصدگران جهانی این پدیده جذاب خالی نمانده باشد.
اما این آخرین گرفت امسال نبود و 2بار دیگر چنین پدیده ای در سال 85رخ خواهد داد.در فروردین ماه و 24امین روز آن اختفایی استثنایی را پشت سر گذاشتیم . ستاره درخشان و قدر 1سماک اعزل در پشت ماه پنهان شد و منظره ای با شکوه را به نمایش گذاشت.
نورانیت ستاره سماک اعزل باعث شد تا بسیاری بتوانند باابزارهای کوچک این اختفا و به ویژه مراحل آخر آن را رصد کنند. کمتر پیش می آید که ماه با ستاره ای تا این حد درخشان پدیده اختفا را شکل دهد و همین امر باعث جذابیت ویژه این اختفای استثنایی شده بود.
در پایان فروردین و 29این ماه نیز مقارنه ای در اسمان بهاری شکل می گیرد. در این روز زهره تنها نیم درجه با اورانوس فاصله خواهد داشت و این فرصت مناسبی است برای کسانی که تا کنون امکان رصد اورانوس را به دست نیاورده اند و اینک می توانند با راهنمایی گرفتن از زهره به دیدار اورانوس بروند.
اما اردیبهشت ماه 85به همراه خود پدیده استثنایی به همراه دارد که همه پدیده های دیگر و از جمله به مقابله رسیدن سیاره مشتری در 14این ماه و همین طور به اوج رسیدن بارش شهابی اتا - دلوی در آسمان بامدادی را در زیر سایه خود قرار می دهد.
پس از سالها آسمان ، میزبان دنباله داری درخشان است و نیمه اردیبهشت و از فاصله 15تا 20این ماه بهترین فرصت برای ملاقات با این دنباله دار با شکوه است.
اولین روزهایی که خبر احتمال پر نور شدن این دنباله دار مطرح شد هیچ کس گمان نمی کرد با یکی از بی نظیر ترین دنباله دارهای تاریخ سر و کار داشته باشد اما تنها اندکی بعد بود که این دنباله دار در قلب خود با رویدادی استثنایی مواجه شد و هسه آن که قبلا به 4تکه تبدیل شده بود یکباره به 7و سپس به 20قطعه (تا کنون) تبدیل شده است بدین ترتیب این بار در آسمان با دنباله داری مواجه هستیم که هسته آن چون تسبیح دانه ای در کنار هم قرار گرفته است.
درخشان ترین قطعه شواسمان - واخمان یا 73-pبر اساس پیش بینی های کنونی به قدر 3تا 5/3خواهد رسید و بدین ترتیب حتی در دل شهرها هم در آسمان دیده خواهد شد قطعه ای دیگر نیز به قدر 5/6می رسد و چند قطعه دیگر آن را نیز خواهیم توانست با ابزارهای رصدی به دام اندازیم.
اما هرچه باشد چنین رویدادی در تاریخ اخترشناسی کم سابقه است و امسال می تواند سال شواسمان - واخمان باشد، به ویزه که هنوز هم می توان انتظار رفتارهای نا متعارف را از این دنباله دار داشت.
اما در خرداد ماه و اخرین ماه بهار دو مقارنه استثنایی در انتظار رصدگران است. اگر از مقارنه صبحگاهی 3خرداد ماه هلال ماه و زهره بگذریم باید توجه خود را با شامگاه 25خرداد معطوف کنیم جایی که مریخ ، سیاره سرخ فام منظومه شمسی در حالی که تنها 1درجه با زحل فاصله دارد از قلب خوشه ستاره ای کندوی عسل می گذرد و فرصتی استثنایی برای عکاسان نجومی پدید می آورد.
چند شب بعد و در 28خرداد مریخ و زحل نمایش باشکوه خود را تکمیل می کنند ومقارنه ای نیم درجه ای را در آسمان شکل خواهند داد.اما امسال از نظر اختفاها هم سال جذابی است و چندین بار شاهد اختفای خوشه زیبای پروین با ماه خواهیم بود و اولین آنها در این سال 2تیر ماه رخ می دهد و زهره نیز در کنار مجموعه ماه و پروین حضور خواهد داشت.
20مرداد یکی از بهترین بارشهای شهابی سالانه یا همان بارش شهابی برساوشی رخ خواهد داد و در حدود 5/2بامداد به اوج خواهد رسید البته امسال بارش اسدی نیز در آبان ماه می تواند حاوی خبرهای جالبی برای ما باشد.
اما امسال به راستی سال مهمی برای مقارنه های نزدیک به هم خواهد بود.
28مرداد زهره در نیم درجه ای خوشه ستاره ای کندوی عسل قرار خواهد گرفت و منظره با شکوهی را خلق خواهد کرد تنها 2روز بعد عطارد و زحل مقارنه هایی با جدایی زاویه ای تنها نیم درجه رادر آسمان خلق خواهند کرد و - شب پس از آن ، در افق صبحگاهی هلال ماه و زهره و زحل و عطار به دیدار هم خواهند رفت تا دو مقارنه هم زمان را به نمایش گذارند اما اگر این فهرست چند روزه شما را راضی نکرده تا 5شهریور صبر کنید در این روز مقارنه ای به راستی کم نظیر میان زهره و زحل رخ خواهد داد در این روز این دو تنها 5دقیقه قوس از هم فاصله خواهند داشت و منظره ای فراموش نشدنی را در اسمان خلق خواهند کرد.
در شهریور ماه 2گرفت هم رخ خواهد داد ابتدا و در 21شهریور ماه گرفتگی جزیی از حدود ساعت 30:10شب آغاز خواهد شد و 31شهریور کسوفی حلقوی رخ خواهد داد البته این کسوف در ایران قابل رویت نیست اما برای دومین بار در سال 85، شاهد این پدیده خواهیم بود.
اگر این کسوف را از دست داد ید زیاد نگران نباشید چراکه فرصت دیگری هم وجود دارد اما تا رسیدن به کسوف بعدی بهتر است 24شهریور را از دست ندهید بار دیگر مقارنه ای استثنایی و این بار میان عطارد و مریخ.
در شامگاه این روز این دو سیاره کمتر از 10دقیقه قوس با یکدیگر فاصله خواهند داشت.به آبان ماه برویم و در نیمه این ماه در 15آبان می توانیم شاهد اختفای دیگری میان ماه و خوشه پروین باشیم که برای دومین بار در این سال اتفاق می افتد.
2روز بعد در 17آبان سیاره عطارد از مقابل قرص خورشید عبور خواهد کرد و گذر عطارد را شکل می دهد که متاسفانه این پدیده از ایران قابل رویت نیست. 27آبان اما به سراغ بارش اسدی برویم. این بارش که پس از دوره اوجش در سالهای 1378و 79دیگر از فعالیت باز ایستاده بود امسال احتمال دارد آتش بازی بزرگی در آسمان پاییزی به پا کند.
زمین این بار از میان یکی از توده های قدیمی باقی مانده از دنباله دار تمپل خواهد گذشت و بنابراین در این روز و بامداد روز بعد (28آبان) احتمالا شاهد بارشی جذاب خواهیم بود که ممکن است باعث شگفتیمان شود.
اما در آذر ماه و 19و 20این ماه فرصتی استثنایی برای رصد پدیده ای کم نظیر به دست می آید.اگر دیگر مقارنه های جذاب امسال میان دو جرم ، راضیتان نمی کند، این دو شب را از دست ندهید چرا که اجتماعی با شکوه در راه است در افق صبحگاهی در این روزها مشتری ، مریخ و عطارد به دیدار یکدیگر می روند و هر سه آنها در فضایی کوچکتر از 5/2درجه با هم ملاقات می کنند.
از نیمه آذر تا نیمه دی 2بارش شهابی دیگر هم به اوج می رسند بارش جوزایی در 24آذر و بارش ربعی در 15دی ماه. اما 28دی برای رصد گرانی که به دنبال ثبت مناظر بدیع هستند فرصت استثنای فراهم خواهد شد.
در این روز مریخ میان دو سحابی M8و M20قرار خواهد گرفت و منظره مقارنه ای زیبا از جرمی بسیار نزدیک و سحابی هایی بسیار دور را به نمایش می گذارد. 7بهمن بار دیگر خوشه پروین در پشت ماه پنهان خواهد شد، اما این تازه پیش درآمدی برای منظره دیدنی 14بهمن است.
بسیاری از ساکنان ایران در این روز مقارنه ای استثنایی میان زحل و ماه را رصد خواهند کرد. مقارنه ای که زحل با ماه تنها 1/0درجه فاصله خواهد داشت اما اگر به شرق ایران سفر کنید این مقارنه تبدیل به اختفایی خراشان می شود و زحل لبه ماه را می ساید و از کنار آن عبور می کند.
مطمئنا بهمن ماه بسیاری از علاقمندان نجوم خود را به مرزهای شرقی کشور خواهند رساند تا این پدیده بی نظیر را از دست ندهند.اما اسفند را باید ماه گرفتها در ایران دانست اگر امسال را با گرفت خورشید آغاز کردیم با گرفتهای بی نظیری از ماه و خورشید نیز به پایان خواهیم برد.
12اسفند یکی از بی نظیر ترین ماه گرفتگیهای سالهای اخیر اتفاق می افتد و تمام مراحل آن از ایران قابل رویت خواهد بود 12اسفند و از حدود ساعت 23تا سپیده دم مردم ما می توانند شاهد مراحل کامل ماه گرفتگی بی نظیری در آسمان ایران باشند.
28اسفند اما خورشید گرفتگی جزیی در سراسر جهان رخ خواهد داد که از ایران و در آسمان صبحگاهی قابل رویت خواهد بود. برای بسیاری از ساکنان ایران خورشید در حالی طلوع می کند که گرفتگی آغاز شده است و قرص گاز زده خورشید نوید پایان سال و آغاز سالی جدید را می دهد.
به اعتقاد کارشناسان ، چنین تنوعی از پدیده های مختلف که به برخی از مهمترین آنها اشاره شد در چندین سال اخیر بی سابقه بوده است و تنها جای خالی این سفره پر نعمت ، انفجار ابرنواختری در کهکشان خودمان است که رصدگران چند قرنی است در انتظار آن بی تابی می کنند.
آسمان جلوه های زیبای فراوانی را در خود پنهان دارد که می توان به جستجوی آنها رفت.
گفت و گو
