درمانی سطحی بدون درد
سنگ کلیه یکی از بیماری های شایع در اکثر کشورهاست. اگرچه بسیاری از سنگها از طریق ادرار دفع می شوند؛ اما اگر سنگ بیش از اندازه بزرگ باشد، درون کلیه باقی می ماند و در این حالت چاره ای جز جراحی وجود ندارد.
تا چندی پیش برای برداشتن سنگ کلیه از اعمال جراحی تهاجمی استفاده می شد که خوشبختانه با پیشرفت پزشکی در حال حاضر دیگر نیازی به این کار وجود ندارد.
شیوه جدید خارج کردن سنگ کلیه از پوست هم یکی از بهترین روشهای ارائه شده برای درمان بیماران مبتلا به این عارضه محسوب می شود.
تنها در امریکا سالانه 300هزار نفر به دلیل سنگ کلیه در بیمارستان ها بستری می شوند. این بیماری از سالهای بسیار دور در بدن انسان وجود داشته است.
نمونه های سنگ کلیه حتی در مومیایی های مصر باستان نیز یافت می شود. سنگ کلیه از مواد مختلفی تشکیل می شود و اشکال و سایزهای متفاوتی دارد. می تواند به صورت یک رشته موی میکروسکوپی باشد و یا آنقدر بزرگ شود که تمام کلیه را فرا گیرد. درواقع موادی که در ادرار وجود دارند، در هسته مرکزی کلیه جمع و باعث رشد سنگ می شود.
در حدود 80درصد، سنگهای کلیه از طریق ادرار دفع می شوند، اما اگر سنگ بیش از اندازه بزرگ باشد، درون کلیه باقی می ماند و محل خروج ادرار را مسدود می کند. بررسی ها نشان می دهد، زمانی که میزان نمک و مواد معدنی موجود در بدن افزایش یابد، شرایط برای ابتلا به سنگ کلیه مساعد می شود.
از مهمترین عواملی که امکان ابتلای فرد را به سنگ کلیه افزایش می دهد، قرار گرفتن فرد در رده سنی 20تا 40سال و صرف داروهایی از قبیل داروهای ادرارآور و داروهای مربوط به ضدترشی معده است. ضمن آن که داشتن یک کلیه ، رژیمهای غذایی غنی از پروتئین ولی ضعیف از لحاظ تامین میزان فیبر، کم شدن میزان آب موجود در بدن به دنبال مصرف نکردن مایعات ، سکونت در محیطهای گرم و در نهایت نداشتن تحرک و فعالیت از دیگر عوامل امکان ابتلا به این بیماری محسوب می شوند.
راههای درمان سنگ کلیه ، بسته به نوع سنگ و چگونگی تشکیل آن متفاوت است. بیشتر سنگهای کلیه ، بدن نیاز به جراحی قابل درمانند، یعنی در چنین مواردی نوشیدن میزان زیادی مایعات و داشتن تحرک و فعالیت کافی است که بتوان به دفع سنگ از بدن کمک کرد؛ ولی زمانی که سنگ کلیه مدت طولانی در بدن باقی بماند، می تواند باعث بروز و ایجاد عفونت ها و یا ناراحتی های حاد کلیوی شود که در چنین مواردی عمل جراحی توصیه می شود.
خارج کردن سنگ تنها با یک بخیه
تا پیش از سال 1980 میلادی برای برداشتن سنگهای کلیه ای که از5/1سانتی متر بزرگتر بودند، از جراحی و عمل باز استفاده می شد.
در این حالت ، پهلوی بیمار 10 - 15سانتی متر شکافته و در حدود 30بخیه در این محل زده می شد. ضمن آن که بیمار مدتها در بیمارستان بستری بود، اما به گفته دکتر حسین کرمی ، فوق تخصص اندویورولوژی و عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی پیشرفت های پزشکی موجب شده اند تا در چند سال اخیر دیگر نیازی به این کار احساس نشود.
در این مدت درمان از طریق اشعه های التراسونیک (فراصوتی) و امواج اکستراکورپوریل در ابتدا و سپس خارج کردن سنگ کلیه از راه پوست با کمک روش پی سی ان ال مرسوم شده اند. البته در هر کدام از این روشها در طول این مدت ابتکارها و ابداعات مختلفی در جهت پیشرفت رخ داده اند.
کرمی که موفق شده است شیوه نوینی برای خارج کردن سنگ کلیه از راه پوست ابداع کند، درخصوص دستاورد خود در مقایسه با روشهای مرسومی که هم اکنون در جهان انجام می شوند، می گوید: در این شیوه برخلاف گذشته بیمار به جای خوابیدن روی شکم به پهلو می خوابد.
این کار باعث می شود از چرخش 180درجه ای بیمار پس از بیهوشی عمومی جلوگیری شود و در نتیجه از عوارض مرسومی چون در رفتگی شانه ، آسیب به چشم و زبان ، ایجاد دیسک های کمری ، شکستگی های گردنی و ستون فقرات که همگی از مشکلات جدی حین عمل محسوب می شوند، ممانعت شود.
از طرف دیگر، خوابیدن روی شکم برای بسیاری از بیماران از جمله افرادی که شکم بزرگی دارند و یا دچار ناهنجاری های ستون فقرات ، قلب و ریه هستند، سخت است و باعث محروم شدن آنها از عمل جراحی می شود. اما در این شیوه ، محدودیت های گذشته از بین می رود.
در نتیجه ، هم از عوارض احتمالی جلوگیری می شود و هم تعداد بیشتری می توانند از مزایای آن بهره مند شوند. کرمی دیگر مزیت این شیوه را استفاده نکردن از لوله های متعارف اندوسکوپی می داند و می افزاید: در این روش ، زخم کوچکتری در محل باقی می ماند که نیازی به باز گذشتن برای تخلیه ترشحات ندارد همچنین یکی از مهمترین مزیتهای این شیوه استفاده نکردن از اشعه ایکس و فلوروسکوپ است که عوارض ناشی از این پرتوی زیان آور را نیز برطرف می کند.
اشعه xیکی از علل شناخته شده سرطان است و اگرچه برای بیمارانی که تحت تشعشع آن قرار می گیرند، خطرناک است ، اما مطمئنا جراحان و تیم پزشکی که تاکنون بناچار و به صورت مداوم در معرض تماس با این اشعه بوده اند، بیش از بیمار از عوارض آن آسیب می بینند.
در این شیوه با توجه به حذف فلوروسکوپی و اشعه X، جراح با کمک تجربیات خود و عکسهای رنگی پیش از عمل و تزریق همزمان آب از طریق سند حالب می تواند سوزن را به کلیه وارد کند. پس از آن لوله ای از راه پوست وارد کلیه می شود و از راه آن دوربین وارد کلیه می شود و در پی آن سنگ شکنی انجام می گیرد و در نهایت لوله از بدن بیمار خارج می شود.
به گفته کرمی ، تلفیقی از این روش تا به حال روی 40بیمار انجام شده است که در 95درصد این افراد بدون استفاده از عکسبرداری حین عمل ، سنگها خارج شدند و آمار موفقیت این شیوه با زمانی که از اشعه Xاستفاده می شد کاملا برابری می کند.
به این ترتیب ، بیماران با حداقل درد و کوتاه ترین زمان بستری پس از عمل از بیمارستان مرخص شدند. کرمی می افزاید: این کار اولین گزارش موفق این شیوه در دنیا بوده است که مورد قبول بزرگترین و معتبرترین مجله فوق تخصصی امریکا قرار گرفت و با تشویق و تحسین مجامع علمی و تخصصی دنیا مواجه شد.
درواقع در این روش اندازه سنگ مهم نیست ، بلکه تکنیک عمل یعنی خوابیدن بیمار به پهلو، استفاده نکردن از اشعه Xو استفاده نکردن از لوله فلورسکوپی پس از عمل شیوه ای منحصر به فرد در دنیا محسوب می شود.
این روش برای 95درصد از افرادی که نیاز به عمل جراحی برای خارج کردن سنگ کلیه دارند، قابل اجراست و در حدود 6ماه است که در بیمارستان شهدای تجریش و بیمارستان میلاد در حال انجام است.
خارج کردن سنگ کلیه از راه پوست تحت پوشش تمام بیمه ها قرار دارد و با توجه به هزینه کمتر داروهای مصرفی و زمان بستری ، از لحاظ اقتصادی هم کاملا مقرون به صرفه است.
عوامل بروز سنگ کلیه
مجامع پزشکی تاکنون به هیچ گونه توضیح مستدلی درخصوص عوامل بروز سنگ کلیه دست نیافته اند؛ اما گفته می شود اختلالات متابولیسمی ، مواد معدنی و کالبدی در این امر نقش مهمی را ایفا می کنند.
تا حدودی به اثبات رسیده است که مسائل ژنتیکی نیز در این امر دخیل هستند. طرز زندگی نیز روی بروز بیماری تاثیر می گذارد.
محل زندگی بیمارانی که دارای سنگ کلیه هستند به طور معمول در قسمتهایی با هوای گرم و مرطوب است تا هوای سرد. همچنین افرادی که تحرک کمی دارند بیشتر از دیگران در معرض ابتلا به این بیماری قرار می دارند. رژیم غذایی هم یکی از عوامل کلیدی به شمار می رود.
غذاهای پرچاشنی مثل کاری و فلفل نیز خطر ابتلا به بیماری را افزایش می دهند. این امر از طریق مشاهده آداب غذایی کشور فیجی قابل اثبات است.
افراد این منطقه معمولا از خوراک های بی طعم و شیرین استفاده می کنند و به همین دلیل ، بیماری سنگ کلیه بندرت در آنها دیده می شود، اما اغلب افراد هندی که از غذاهای تند و کاری دار استفاده می کنند، از این بیماری رنج می برند.
بهاره صفوی 
گفت و گو
