اسپیلبرگ در گیشه زمین خورد

در سال 1975 و با نمایش عمومی «آرواره‌های کوسه» بلاک باسترهای هالیوودی وارد فضا و دوران تازه‌ای شد. تماشاگران نوع تازه‌ای از ترس را تجربه کردند و جدول گیشه نمایش، رکورد تازه‌ای را ثبت کرد. این اتفاق زمانی رخ داد که به دلیل مشکلات اقتصادی آمریکا و ناامیدی مردم آن، فیلمسازان آمریکایی به دنبال تولید فیلم‌های ساده‌تر و کم‌خرج‌تری مثل «دیوانه‌ای از قفس پرید» و «بعد از ظهر سگی» بودند. این فیلم‌ها که نگاهی تلخ به مسائل جامعه داشتند و به دنبال مطرح کردن مشکلات مردم بودند، با استقبال بالای تماشاگران روبه‌رو شدند. اما اسپیلبرگ راه دیگری را در پیش گرفت و سفره‌اش را از کسانی مانند میلوش فورمن و سیدنی لومت جدا کرد.

او یک عملگرای انقلابی بود و فیلم‌هایش نشانه‌های شکوه و خرج زیاد داشتند. خودش از ساخت فیلم‌هایی مثل «برخورد نزدیک از نوع سوم»، «ئی‌تی» و «ایندیانا جونز» لذت می‌برد و تماشاگران را هم در این لذت شریک می‌کرد. ساخته‌های او برای تماشاگران یک نسل از عاشقان سینما، حکم فیلم‌های پاپ کورنی توتم گونه را داشتند. نام اسپیلبرگ با نام فصل بلاک باسترهای تابستانی گره خورد.

پل درگرابدیان، تحلیلگر اقتصادی سینما در این ارتباط می‌گوید: «اگر از کسی در هر نقطه کشور یا دنیا بخواهید نام یک کارگردان را سریع به زبان بیاورد، اولین نام متعلق به اسپیلبرگ است.»

اما اهل فن می‌گویند تمام اینها مربوط به گذشته است و اکنون فقط نام و خاطره‌ای از آن به جا مانده است. در سال‌های اخیر، تعداد اندکی از فیلم‌های اسپیلبرگ موفقیت مالی بالایی در جدول گیشه نمایش سینماها داشته‌اند. آنهایی هم که فروش خوبی را تجربه کرده‌اند، در مقایسه با رقم فروش محصولات رقیب، جایی برای خودنمایی و عرض اندام ندارند.

تازه‌ترین ساخته سینمایی این کارگردان، «بی‌اف‌جی» که یادآور «ئی‌تی» اوست، با هزینه کلان 140 میلیون دلاری تولید شده است. داستان فیلم هم برگرفته از یک نوول پرخواننده و محبوب کودکان است. اما هیچ یک از اینها باعث نشد تا انبوه تماشاگران سینما برای دیدنش راهی سالن‌های تاریک نمایش شوند. فروش دو هفته‌ای این فانتزی ماجراجویانه در آمریکای شمالی، رقمی حدود 31 میلیون دلار بوده است. بسیاری می‌گویند شرم دارند درباره رقم فروش فیلم حرفی بزنند. این در حالی است که منتقدان سینمایی می‌گویند اسپیلبرگ با این فیلم، قصد داشت به سبک داستان‌گویی موفق دهه 80 میلادی خود برگردد.

این واقعیتی است که اسپیلبرگ در دو دهه اخیر، فیلم‌هایی با حال و هوای نامتعارف ساخته و نباید انتظار فروش‌هایی کلان را برای آنها داشت. اما این نکته شامل حال «بی‌اف‌جی» نمی‌شود. تحلیلگران اقتصادی سینما عقیده دارند تماشاگران امروزی بیشتر به دنبال بلاک باسترهای کمیک استریپی و ابرقهرمانانه هستند. به گفته آنها، اسپیلبرگ اگر به دنبال فروش‌های 300 میلیون دلاری برای فیلم‌هایش است، باید سراغ کارگردانی فیلم‌هایی از این دست برود اما بعید به نظر می‌رسد او به این نصیحت دوستانه توجهی کند.

کیکاووس زیاری

جام‌جم