پهلوانی بی‌قهرمانی

ورزش‌های قهرمانی البته صرفا به جنبه‌های ورزشی یا رقابتی آن ختم نشده و گاه با مسائل سیاسی و اجتماعی نیز گره می‌خورد که دست‌کم تماشای آن مسابقه را برای ما ایرانیان جذاب‌تر می‌سازد. درست است که مسابقه تیم ملی فوتبال ما با استرالیا به یک خاطره ورزشی ماندگار تبدیل شد که این مهم بودن به دلیل حساسیت این بازی در صعود و راهیابی تیم ملی به مسابقات جام جهانی داشت، اما رقابت تیم ملی فوتبال ایران و آمریکا فارغ از هیجانات ورزشی از حیث سیاسی نیز جذاب بوده و هیجان مضاعفی به آن بخشیده بود. حالا با همین نگاه و موقعیت و رویکرد می‌توان به مستند قهرمانان به کارگردانی پناه‌بر‌خدا رضایی نگریست، چون قرار نیست که در این مستند صرفا شاهد قهرمان‌های ورزشی باشیم، بلکه این مستند روایتگر ورزشکارانی است که در سطح المپیک از مبارزه با رقیبان خود از کشور صهیونیستی اسرائیل سر باز زده‌اند. «قهرمانان» یک مجموعه پرتره‌نگاری و شخصیت‌محور است که با روایتی مستند زندگی و فعالیت‌های ورزشی سوژه‌هایش را تصویر می‌کند. تماشای این مستند در این شب‌هایی که مسابقات فوتبال و والبیال در فضای رسانه‌ای داغ است خالی از لطف نیست و شاید انتخاب این زمان برای پخش این مجموعه از سوی شبکه مستند به همین دلیل صورت گرفته باشد. در این مجموعه 20 قسمتی که هر قسمت آن 15 دقیقه است، سوژه‌هایی از سنین مختلف و دوره‌های قهرمانی مختلف انتخاب شده که هم ریتم تقریبا بالایی دارد و این به هماهنگی فرم و محتوا با توجه به سوژه مستند کمک کرده است. ضمن این‌که تنوع سوژه و پرداخت به ورزشکاران مختلف را که در این موقعیت قرار گرفته اند فراهم کرده است. در واقع ورزش‌های مختلف و متفاوتی در قالب این مجموعه مورد بررسی قرار گرفته از جمله کشتی، کاراته و جودو و به یک ورزش خاص محدود نشده است.

چه بسا به همین دلیل این مستند را باید سوژه محور دانست نه شخص‌محور، گرچه چند شخصیت ورزشی در آن حضور داشته و به محور مستند بدل شده‌اند. از سوی دیگر به شهرهای مختلف کشور نیز سفر شده تا زندگی ورزشکاران خطه‌های مختلف کشورمان و شرایط آنها تصویر شود. ویژگی مشترک این ورزشکاران این است که بنا به دلایل و اعتقادات شخصی و ارادت‌های درونی و قلبی حاضر به مبارزه با نماینده رژیم غاصب صهیونیستی نشده‌اند. گرچه همگی آنها ورزشکاران عنوان داری بوده‌اند و اگر با ورزشکاران مقابلشان مسابقه می‌دادند می‌توانستند یک مدال به مجموعه مدال‌هایشان اضافه کنند. پناه برخدا رضایی به عنوان یکی از فیلمسازان سینما و تلویزیون در این مجموعه سراغ تعدادی ورزشکار رفته که از جمله آنها می‌توان به علیرضا کریمی در رشته کشتی، طاهر عاشوری در شمشیر بازی از ارومیه، کمال علیخواه آذر در رشته کیک بوکس از بوکان، لیلا زارع‌زاده در رشته شطرنج روشندلان از آذربایجان شرقی، علیرضا شکوری در رشته تکواندو از میانه و آرش میراسماعیلی جودوکار اشاره کرد؛ ورزشکارانی که در شرق، غرب، شمال، جنوب و مرکز کشور زندگی می‌کنند. در واقع آنچه که در پس این روایت‌ها به مخاطب در قالب یک پیام یا حس مشترک ملی منتقل می‌شود تبدیل شدن آنها از یک قهرمان به یک پهلوان است. آنها از افتخارات شخصی خود برای اعتبارات ملی و اعتقادی یک سرزمین گذشته‌اند و چه بسا این مستند ادای دینی به این ورزشکاران است که فداکاری و جوانمردی و نگاه ملی آنها در قاب این مستند برای تاریخ و آیندگان ثبت شده است. حسی که از طریق همذات‌پنداری ملی، با تماشای این مستند به مخاطب نیز منتقل می‌شود. آنها شاید به دلیل این اقدام در آن رشته قهرمان نشدند، اما پهلوان باقی ماندند. پهلوانی بی‌قهرمانی.