ضیافت تصویر و صدا

از میان ورزش‌ها می‌توان به فوتبال، بسکتبال، والیبال و تنیس اشاره کرد که میلیون‌ها مخاطب در سراسر جهان داشته و بزرگ‌ترین گروه‌های صنعتی حاضر به صرف هزینه‌های هنگفت برای تبلیغ محصولاتشان در گوشه و کنار ورزشگاه‌ها و نیز لا‌به‌لای پخش زنده آنها هستند. حال در روزهای برگزاری جام ملت‌های اروپای 2016 در فرانسه که میلیون‌ها مخاطب را پای تلویزیون‌ها نشانده، نگاهی به پخش آن به لحاظ فنی و نیز ویژه برنامه تولید شده در شبکه‌های تلویزیونی کشورمان می‌اندازیم.

حرکت از آنالوگ به سمت دیجیتال

تلویزیون ایران از جام جهانی 1990 ایتالیا پخش زنده مسابقات فوتبال را در دستور کار خود قرار داده و از معدود تلویزیون‌های دولتی آسیاست که با صرف هزینه‌ای سنگین به خرید و پخش مسابقات مهم فوتبال بخصوص جام جهانی و جام ملت‌های اروپا اقدام می‌کند. در این بیست و شش سال تحولات فوق‌العاده‌ای در زمینه ضبط و پخش مسابقات ورزشی رخ داده که مهم‌ترین آن همانا حرکت از آنالوگ به سمت دیجیتال بوده است. ابتدای دهه 90 برای پوشش تلویزیونی بازی‌ها فقط به بالا بردن تعداد دوربین‌ها برای ضبط لحظات مختلف بازی و حاشیه‌ها اکتفا شده و ابزار حرکتی هم تنها منحصر به دوربین روی کرین پشت هر دروازه می‌شد که برای مخاطبان آن سال‌ها حیرت‌انگیز هم جلوه می‌کرد! در جام جهانی 1994 آمریکا هم وضع تقریبا به همین منوال بوده و پیشرفت آنچنانی محسوسی در پخش تلویزیونی آن به چشم نمی‌آمد. حضور تیم ملی ایران در جام جهانی 98 فرانسه، توجه مردم ایران را به این رقابت‌ها دو چندان کرده و میزان مخاطبان آن را به بالاترین سطح خود در آن سال‌ها رساند. این جام به لحاظ شیوه فیلمبرداری و کارگردانی تلویزیونی در بالاترین سطح قرار داشته و دیگر هیچ اتفاقی داخل زمین و حتی خارج از آن از چشم دوربین‌ها مخفی نمانده و برای نخستین بار به تماشاگران نماهای درشت (کلوزآپ) فوتبالیست‌ها در حین بازی هم نشان داده شد. در عین حال حاشیه‌ها هم با توجه به جذابیت آن برای مخاطب بیش از گذشته مورد توجه کارگردان‌های تلویزیونی قرار گرفته و در حین بازی هم نماهایی کوتاه از جایگاه ویژه با حضور چهره‌های سرشناس نمایش داده شد.

بالا بردن کیفیت تصویری

کره جنوبی و ژاپن به عنوان مهد تکنولوژی مدرن که میزبانی مشترک جام‌جهانی 2002 را به‌عهده داشتند، تصاویر شارپ تری را در اختیار مخاطبان گذاشته و تلاش فوق‌العاده‌ای برای بالا بردن کیفیت بصری آن به خرج دادند. با این حال کارگردانی تلویزیونی کار تعریف چندانی نداشته و مصلحت‌اندیشی آنان بخصوص هنگام بازی تیم ملی کره جنوبی در مرحله حذفی که با اشتباه وحشتناک داور هم همراه بود، انتقادهای فراوانی را بر علیه آنها برانگیخت. بوندس‌لیگای آلمان علاوه بر کیفیت فنی بالای بازی‌ها به یک نکته هم شهرت دارد و آن استاندارد فوق‌العاده پخش تلویزیونی آن است؛ از نحوه چینش دوربین‌ها تا سرعت عمل کارگردان تلویزیونی در نمایش تصاویر آهسته و همچنین پوشش درخشان حواشی که مخاطب را تمام و کمال در جریان بازی و حواشی‌اش قرار می‌دهد. جام جهانی 2006 آلمان از این حیث نمونه بوده و پخش دیجیتال هم به مدد آن آمد تا مخاطب تلویزیونی خود را در ورزشگاه حس کرده و با آن همراه شود. آفریقای جنوبی هم در جام جهانی 2010 عالی عمل کرده و تعدادی از بهترین تصویربرداران و کارگردان‌های تلویزیونی ورزشی از سراسر جهان پوشش فوق‌العاده‌ای به این رویداد جهانی دادند. در این سال دوربین‌های کاملا متفاوتی برای ضبط تصاویر در ورزشگاه‌ها مستقر شده که با سرعت مسابقات فوتبال همخوانی داشتند. در این بین صدا هم همپای تصویر پیش رفته و بوم‌های کنار زمین به بهترین شکل به ضبط صداهای مختلف حاشیه و حتی درون زمین مسابقه پرداختند. برزیل به عنوان مهد فوتبال جهان میزبانی جام جهانی 2014 را به‌عهده گرفت و تلاش زیادی برای بالا بردن کیفیت ضبط و پخش مسابقات به خرج داد. تلاشی که به نتیجه رسید و دوربین‌های دیجیتال با شیوه پخش فول‌اچ‌دی تصاویر حیرت‌انگیزی را در اختیار مخاطبان گذاشته و دوربینی هم موسوم به دوربین عنکبوتی در فضای بالای زمین به شیوه سیال به ضبط تصاویر می‌پرداخت که کارگردان تلویزیونی به تناوب، تصاویری از آن را لا به لای تصاویر دیگر دوربین‌ها می‌فرستاد. در کنار آن به واکنش‌های تماشاگران هنگام لحظه‌های حساس هم توجه خاصی نشان داده شده و گاه تک لحظات درخشانی به مخاطبان از این بابت هدیه داده می‌شد. برای مثال می‌توان به چهره مغموم و اشکبار طرفداران برزیل پس از باخت تحقیرکننده‌شان با هفت گل مقابل آلمان (قهرمان جام) اشاره کرد که تا مدت‌ها از ذهن فوتبالدوستان جهان پاک نخواهد شد. در دو سال اخیر با پیشرفت‌های فنی شکل گرفته در ساخت دوربین‌ها و نیز شیوه پخش، علاقه‌مندان به ورزش از تماشای تصاویری ناب از ورزش‌های مورد علاقه‌شان سیراب شده و سر ذوق آمده‌اند.

بحث‌های کارشناسانه

شبکه‌های‌ سه و ورزش سیما، مسابقات جام ملت‌های اروپای فرانسه را پوشش داده و تلاش زیادی هم برای بحث‌های کارشناسی قبل و بعد بازی به خرج داده‌اند، اما این بخش‌ها گاه کیفیت بسیار خوبی داشته و گاه کاملا متوسط از کار درآمده که بخش مهمی از آن به ترکیب مهمان‌های برنامه و نیز تبحر مجری در گرداندن بحث بازمی‌گردد. امیر حاج‌رضایی در بحث کارشناسی همچنان یک سروگردن از بقیه بالاتر بوده و اطلاعات مفیدی را در اختیار مخاطبان خود قرار می‌دهد که به همه اینها باید بیان خوب وی را نیز اضافه کرد. حمیدرضا صدر هم اطلاعات حاشیه‌ای خوبی را به مخاطبان داده و با اجرای گرم و زنده‌اش مخاطب را تا حد زیادی راضی نگه می‌دارد. حضور بازیکنان جوان فوتبال ایران در استودیوی پخش زنده هم ایده خوبی است که تا به اینجای کار گاهی جذاب از کار درآمده است. به تصویر کشیدن لحظات پیش از بازی برای مخاطب دارای جذابیت‌های بسیار است که کمتر به آن بها داده شده و فقط گاهی به آن توجه نشان داده می‌شود. این در حالی است که برنامه‌هایی که خلاصه‌ای از بازی‌های شب گذشته و حواشی‌اش را پخش می‌کنند، لحظات بسیار جذابی از همان دقایق پیش از شروع بازی را در برنامه خود می‌گنجانند. مثل نمای درشت از صورت بازیکن کرواسی هنگام پخش سرود ملی کشورش که اشک شوق و غرور بر چشمانش حلقه بسته بود. در زمینه گزارش بازی‌ها هم تقریبا کار به روال سابق بوده و از میان آنها همچنان گزارش‌های عادل فردوسی‌پور که توجه خاصی هم به حواشی دارد بیش از سایرین مورد توجه مخاطبان قرار گرفته است. بخصوص هنگام لحظات هیجان‌انگیز بازی که به وضوح کیفیت کار فردوسی‌پور هم جهش چشمگیری پیدا کرده و مکمل خوبی برای لذت بردن از هیجان آن به حساب می‌آید. در این بین گهگاه گزارش برخی از بازی‌ها در اختیار گزارشگران جوان و تازه وارد قرار گرفته که تا حدود زیادی هم امیدوارکننده جلوه کرده‌ است. برای نمونه می‌توان به گزارشگر بازی پرتغال ـ اتریش در دور دوم بازی‌های یورو 2016 اشاره کرد که کارش در سطح استانداردهای گزارشگری ایران بوده است.

تنوع تصاویر

تنوع تصاویر در والیبال نیز بیش از گذشته به چشم والیبال دوستان ایرانی به واسطه حضور تیم ملی ایران در لیگ جهانی آمد. توجه فدراسیون جهانی والیبال به کیفیت تصاویر به حدی است که پروتکلی را برای آن تدارک دیده و تمام کشورهای شرکت‌کننده در لیگ جهانی را ملزم به رعایت آن کرد. از جمله ایران که در مدت زمانی کوتاه وسایل لازم را تدارک دیده و تصاویری در سطح استانداردهای بین‌المللی را روانه آنتن کرد. اتفاقی که در ورزش کم‌بیننده‌تری همچون کشتی هم رخ داده و گاه در تک لحظاتی دوربین سوار بر بالگردی بسیار کوچک در فضای بالای سر کشتی‌گیران تصاویری فوق‌العاده را به دوستداران این رشته هدیه می‌کند که نمونه آن را در جام جهانی کشتی در آمریکا مشاهده کردیم. حال در روزهای داغ بازی‌های جام ملت‌های اروپای 2016 فرانسه که اینک وارد مرحله نفسگیر حذفی شده، شاهد بالاترین استاندارد کیفی پخش فوتبال از گذشته تا امروز هستیم. دوربین‌های متعدد با کیفیت فول‌اچ‌دی تصاویر را ضبط کرده و مخاطب را کاملا در حال و هوای ورزشگاه قرار می‌دهند. کلوزآپ‌های حین بازی هم بیش از گذشته شده و تقریبا همپای نماهای متوسط پیش می‌رود بدون آن‌که بیش از اندازه جلوه کند. از طرف دیگر لحظات حساس بازی که می‌تواند سرنوشت تیم‌ها را رقم بزند از زوایای مختلف چند بار به نمایش درآمده و کار داوران را به بوته نقد می‌گذارد. در این بین شیطنت‌های گاه و بیگاه بازیکنان هم از چشم تصویربرداران دور نمانده و لحظات نابی را شکار می‌کنند. آنها در عین حال از تماشاگران هم غافل نشده و گاه نماهای درشتی از چهره سرشار از کنش هواداران را روی آنتن می‌فرستند که تیم محبوبش در وضعیتی خوشایند یا ناخوشایند قرار گرفته است.

علی رحیمی