از «پالانی» تا «پهلوی»

رضا فرزند عباسعلی خان داداش بیک ، افسر فوج قزاق سال 1256در روستای آلاشت از توابع سوادکوه مازندران دیده به جهان گشود، چند روز بعد از تولد، پدرش درگذشت و مادرش او را به تهران برد.

کد خبر: ۸۹۵۵۸

رضا در کودکی آموزشی ندید و 15 سال بیشتر نداشت که به بریگاد قزاق پیوست و پس از 2 سال به استخدام فوج سوادکوه درآمد. پس از انتقال به تهران نیز مدتی در سفارت هلند و بلژیک مامور نگهبانی بود. سال 1294 به همراهی چند تن دیگر از افسران قوای قزاق ، فرمانده روسی این قوا سرهنگ کلرژه را مجبور به استعفائ کردند و سرهنگ استاروسلسکی به جای وی فرماندهی قوای قزاق را برعهده گرفت. رضاخان در عملیات قزاقان علیه نیروهای بلشویک در شمال ایران شرکت داشت و زمانی که این قوا شکست خورد و به قزوین آمد ، او دارای درجه میرپنجی بود. پس از آن که انگلیسی ها قوای قزاق را دراختیار گرفتند و استاروسلسکی از فرماندهی برکنار شد، میرپنج مورد توجه آنان قرار گرفت و ژنرال آیرونساید که وصف وی را از اردشیرجی عامل بریتانیا در ایران پیش از این شنیده بود با او از نزدیک آشنا شد. اردشیرجی در مورد اولین ملاقاتش با رضاخان می نویسد: «رضا خان فرمانده آتریاد تبریز بی تردید یکی از بهترینهاست. اسمایس رضا خان را فرمانده واقعی صحنه قلمداد می کند. او زیردست یک مافوق سیاسی که از تهران نصب شده است کار می کند.» او از دیدگاه عوامل انگلیسی بهترین مهره برای اجرای کودتا بود و به همین منظور مورد استفاده قرار گرفت. پس از آن که با عوامل کودتا در تهران مرتبط شد و فرمانده ایرانی قوای قزاق سردار همایون از قزوین رفت ، رضاخان میرپنج فرماندهی قوای قزاق را در دست گرفت و با هماهنگی به سوی تهران راه افتاد. پیش از آن جلسه ای با ژنرال آیرونساید داشت و آیرونساید که درصدد خروج از ایران بود ، پس از توصیه های فراوان به وی از او خواست تا از پشت سر به قوای وی حمله نکند و شاه را نیز سرنگون نسازد «رضا صراحتا قول داد و من با او دست دادم». رضاخان در دوم اسفند 1299 با سیدضیائالدین و دیگر عوامل کودتا در شاه آباد ملاقات و با یکدیگر سوگند وفاداری یاد کردند و در نیمه شب ، تهران را به تسخیر خود درآوردند. او در 4اسفند از سوی شاه به سردارسپهی ملقب و به فرماندهی کل قوای قزاق منصوب شد. رضاخان که در پی کسب قدرت بود در فروردین 1300 به وزارت جنگ منصوب شد و در حالی که پس از سقوط دولت سیدضیائ، بسیاری از عوامل کودتا از کار برکنار شدند، برای او تازه ابتدای راه بود. قدرت طلبی و حمایت مستمر انگلستان از این قزاق ، او را به نخست وزیری و سپس در سال 1304 به سلطنت رساند. رضاخان در دوره شانزده ساله سلطنت خود بسیاری از مخالفان و حتی یاران هم پیمان خود را سرکوب کرد، اما او به خوبی نیازهای استعمار را برآورده می ساخت تا این که در شهریور 1320 آنان که او را بر تخت سلطنت نشانده بودند به تبعید در جزیره موریس و بعد ژوهانسبورگ فرستادند. رضاخان در تبعید چندان دوام نیاورد و در 4مرداد 1323 درگذشت.