چوگان را ایرانی ثبت می‌کنیم

آیا ارسال پرونده چوگان برای ثبت جهانی مغایرتی با ثبت آن توسط جمهوری آذربایجان در یونسکو ندارد؟ یعنی هر دو کشور می‌توانند این بازی را به نام خود در یونسکو ثبت کنند؟

در مورد جمهوری آذربایجان، باید توجه داشت این کشور گونه خاصی از چوگان، یعنی چوگان سوار بر اسب قره‌باغی را ثبت کرده است. دیگر آن‌که فهرست‌های میراث فرهنگی ناملموس چند نوع است: فهرست معرف، فهرست نماینده یا دائم و فهرست در خطر که میراث جمهوری آذربایجان چوگان‌اش را در فهرست در خطر به ثبت رسانده، یعنی این میراث رو به زوال است و یونسکو برای زنده نگه داشتنش آن را ثبت کرده است. اما آنچه ما پرونده‌اش را به یونسکو ارسال کرده‌ایم، چوگان در خطر نیست، بلکه در ایران همچنان به این بازی پرداخته می‌شود.

در کشورهای دیگر هم امروزه ورزش چوگان بازی می‌شود و زنده است. آیا آنها هم می‌توانند برای ثبت این بازی درخواست دهند؟

پرونده ارسالی ما به یونسکو «چوگان: بازی سوار بر اسب به همراه روایتگری و موسیقی» نام دارد. چوگان یک فرهنگ و بازی سنتی است اما آنچه در اسپانیا، فرانسه یا آرژانتین رایج است «پولو» نام دارد. چوگان یک بازی سنتی است که با موسیقی و روایتگری اجرا می‌شود. نگارگری‌های دوران صفوی و پیش از آن دال بر این موضوع است. در این تصاویر می‌بینیم چوگان با لباس‌های سنتی اجرا می‌شود. اما پولو فقط بخش ورزشی چوگان است. از سوی دیگر، شاهد تأثیر چوگان بر هنرها و صنایع مستظرفه چون نگارگری، میناکاری و پارچه‌های قلمکار هستیم.

آنچه امروزه در ایران اجرا می‌شود همان پولو نیست؟

به تازگی مسابقاتی در اصفهان برپا شد که در آن چوگان‌بازی با لباس‌های سنتی
به همراه موسیقی و روایتگری اجرا شد. برای نخستین بار در سال 93 پس از گذشت صد سال در میدان نقش‌جهان چوگان بازی شد. این میدان برای بازی چوگان طراحی شده است. این زمین مهم‌ترین و تاریخی‌ترین میدان چوگان دنیاست و در سایت فدراسیون پولوی جهانی اشاره شده که ابعاد زمین پولو از میدان نقش جهان گرفته شده است. بنابراین قصد داریم در آینده کل عرصه این میدان به جای فواره و باغچه‌کاری به زمین چوگان اختصاص یابد.

آیا نمی‌شد همچون پرونده نوروز که با حضور چند کشور ثبت جهانی شد، پرونده چوگان نیز با حضور چند کشور از جمله جمهوری آذربایجان ثبت شود؟

اتفاقا یکی از اهداف ما این است که کشورهایی چون هند، پاکستان، تاجیکستان، افغانستان و حتی جمهوری آذربایجان به این پرونده ملحق شوند. پیش از این، در مذاکراتی که با آذربایجانی‌ها داشتیم تأکید کردیم که در پرونده‌شان اشاره کنند خاستگاه چوگان ایران است و آنها نیز چنین کرده‌اند. در سایت فدراسیون جهانی پولو نیز اشاره شده که این بازی ایرانی است و قدمتی 2000 ساله دارد.

کمیل انتظاری

ایران