شاهان مصر در دادگاه

کتاب در برابر تخت، روایتی مستند و مختصر از تاریخ مصر در قالب یک رمان ـ نمایشنامه سیاسی است. نویسنده در این اثر،‌ حاکمان مصر را تک‌تک از گور درآورده و در برابر دادگاهی فرضی به استنطاق می‌کشد تا مورد داوری قرار گیرند. ملاک این داوری منافع ملی کشور است، اما نویسنده در این کتاب صرفا به روایت تاریخ نمی‌پردازد. او رویکردی سیاسی و نقادانه دارد و می‌خواهد ضمن برشمردن اعمال و آثار هر حاکمی، عاقبت کار او و سرنوشت نهایی‌اش را گوشزد کند تا به این وسیله،‌ سایر حاکمان پند گیرند و اشتباهاتشان را تصحیح کنند.

برخی منتقدان،‌ این کتاب را متفاوت با همه آثار نجیب محفوظ ارزیابی کرده‌اند و اعتقاد دارند،‌ نمی‌توان توضیح مشخصی از این کتاب ارائه داد زیرا نه کاملا رمان است، نه داستان کوتاه، نه نمایشنامه و نه حتی مجموعه مقالات، بلکه ترکیبی است از همه اینها، به ‌اضافه مروری دقیق و سریع بر تاریخ مصر از ابتدا تا دوران نویسنده.

درباره اهمیت این اثر می‌توان گفت،‌ سال 2011 وقتی در مصر انقلاب شد و رژیم حسنی مبارک سقوط کرد، توماس فریدمن تحلیلگر معروف آمریکایی در یادداشتی با اشاره به همین کتاب نوشت،‌ هرکس می‌خواهد رابطه دولت و ملت را در مصر و خاورمیانه بفهمد، باید این کتاب را بخواند.

محمدعلی عسگری، مترجم این کتاب می‌گوید: مصر از گذشته دور تاکنون دارای فرهنگی غنی بوده و روشنفکران آن، چه در زمان گذشته و چه در حال حاضر در زمره اشخاصی هستند که به لحاظ فرهنگی و در میان کشورهای عرب‌زبان منطقه صاحب‌نظر هستند. در میان داستان‌نویسان عرب، نجیب محفوظ جایگاه برتری دارد و این برتری را در کتاب «در برابر تخت» نیز می‌توان مشاهده کرد.

در بخشی از این کتاب که از سوی نشر پیدایش منتشر شده، آمده است: پادشاه منس گفت: وحدت مصر با شمشیر و تلی از جمجمه‌ها حاصل شده است. وحدت باید بر همین اساس استمرار پیدا کند، اما از بدشانسی، دشمنی بر ما غلبه کرد که افکار و اندیشه‌ها نام داشت. بنابراین ما از درون در معرض حمله قرار گرفتیم و شکوه تاریخی ما به سخره گرفته شد.