پیدا و پنهان بودجه 95

شاکله بودجه سال آینده تفاوت چندانی با بودجه سالیان اخیر ندارد و شاید وجه تمایز آن را باید کاهش تعداد تبصره‌ها به 22 تبصره دانست، البته طبق تجربه سال‌های اخیر،‌ معمولا مجلسی‌ها بر تعداد تبصره‌های بودجه خواهند افزود.

جای خالی اقتصاد مقاومتی

مهم‌ترین انتظار از بودجه سال آینده، تدوین آن بر مبنای سیاست‌های اقتصادمقاومتی بود که در نگاه اول به نظر می‌رسد این انتظار، برآورده نشده است. مثلا تنظیم بودجه بر مبنای نفت 40 دلاری در حالی که هم‌اینک قیمت نفت به زیر 30 دلار رسیده و انتظار افزایش آن در آینده نمی‌رود، حکایت از بودجه‌ریزی خوش‌بینانه دارد. همچنین برآورد افزایش صادرات نفت کشور به بیش از دو میلیون بشکه در روز در بودجه سال آینده، بیانگر آن است که هدف دولت استفاده حداکثری از درآمدهای نفتی است. این در حالی است که مطابق سیاست‌های اقتصادمقاومتی، انتظار می‌رفت اهدافی چون کاهش وابستگی به درآمد نفت و کاهش خام‌فروشی مورد توجه قرار گیرد.

درآمدهای نفتی بودجه سال آینده 5/68 هزار میلیارد تومان برآورد شده که نسبت به رقم 7/53 هزار میلیارد تومانی مصوب امسال 27 درصد رشد نشان می‌دهد.

همچنین کاهش سهم صندوق توسعه ملی از درآمدهای نفت و گاز به 20 درصد،‌ در تناقض آشکار با سیاست‌های اقتصادمقاومتی و همین‌طور سیاست‌های کلی برنامه ششم توسعه است. در این سیاست‌ها، رهبر معظم انقلاب بر سهم 30 درصدی صندوق توسعه ملی از درآمدهای نفت و گاز تصریح کرده‌اند.

انتظار دیگری که از بودجه سال آینده می‌رفت، توجه به حل معضل رکود اقتصادی به عنوان مهم‌ترین مشکل فعلی کشور بود. اما همان‌طور که گفته شد تدوین بودجه سال آینده بر مبنای قیمت خوش‌بینانه نفت، احتمال کسری درآمدها را افزایش داده است. بنابراین احتمالا همانند چند سال اخیر، دولت کسری بودجه خود را با تخصیص ندادن اعتبارات عمرانی رفع و رجوع خواهد کرد. از این‌رو شاید از هم‌اکنون بتوان پیش‌بینی کرد رقم 59 هزار میلیارد تومانی که در لایحه برای بودجه عمرانی درج شده، محقق نخواهد شد.

رشد 14 درصدی درآمدهای مالیاتی نیز در صورتی که از طریق افزایش پایه‌های مالیاتی و اخذ مالیات از بخش‌هایی که تاکنون مالیات نمی‌دادند، صورت پذیرد تا حدی قابل قبول است، اما اگر همچون یکی دو سال اخیر با افزایش مالیات به فعالان بخش خصوصی تامین شود، به تعمیق رکود خواهد انجامید. این در حالی است که در شرایط رکود، دولت‌ها باید اقدام به کاهش نرخ مالیات از واحدهای تولیدی ‌کنند.

بودجه به سال بعد می‌رسد؟

دولت لایحه بودجه کل کشور برای سال ۹۵ را بدون لایحه چند دوازدهم به مجلس تقدیم کرده و معتقد است فرصت کافی تا پایان سال برای تصویب لایحه بودجه وجود دارد، اما نمایندگان مجلس با استناد به آیین‌نامه داخلی مجلس معتقدند با توجه به تاخیر ۴۲ روزه دولت و تعیین تکلیف نشدن برنامه ششم، دولت باید لایحه دو دوازدهم را برای اداره کشور در دو ماه اول سال بعد ارائه کند و بعدا در فرصت مناسب لایحه بودجه ۹۵ به تصویب برسد.

شاید یکی از دلایل اصلی تأخیر ۴۲ روزه در ارائه آن به مجلس، اجرای برجام و احتمالا تأثیرات مثبت آن در بودجه باشد، اما به عقیده کارشناسان با شاخص‌های گفته شده از ارقام دخل و خرج دولت نمی‌توان لایحه را با توجه به شرایط رکود و بنا به الزامات و ضرورت خروج از آن، نه انبساطی صرف و نه انقباضی محسوب کرد. سقف بودجه سال آینده کشور 952 هزار میلیارد تومان اعلام شد. طبق اعلام سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور، در لایحه بودجه سال آینده، منابع بودجه عمومی دولت 307 هزار میلیارد تومان و بودجه شرکت‌های دولتی 681 هزار میلیارد تومان پیش‌بینی شده است.

قطع یارانه پولدارها منتفی شد

دولت بند مربوط به قطع یارانه پولدارها را که در بودجه امسال وجود داشت، از لایحه بودجه سال 95 حذف کرده است. براساس جزئیات لایحه بودجه سال 95 کشور، منابع حاصل از هدفمندی یارانه‌ها همانند سال‌های گذشته بدون تغییر 48 هزار میلیارد تومان پیشنهاد شده است.

در تبصره 14 لایحه بودجه 95 آمده است: در اجرای قانون هدفمند کردن یارانه‌ها مصوب 1388 به دولت اجازه داده می‌شود، در سال 1395 منابع مالی حاصل از اصلاح قیمت کالاها و خدمات موضوع قانون مذکور تا مبلغ 480 هزار میلیارد ریال و ردیف‌های یارانه‌ای این قانون با استفاده از انواع روش‌های پرداخت نقدی و غیرنقدی به خانوارهای هدف و نیازمند توزیع و همچنین برای ارائه خدمات حمایتی و کمک به بخش تولید اقدام کند. نکته قابل توجه در این تبصره حذف مفاد مربوط به قطع یارانه غیرنیازمندان است. تمایل نداشتن دولت به حذف یارانه پولدارها درحالی است که مسئولان دولتی در دو سال اخیر بارها از نحوه فعلی پرداخت یارانه نقدی گلایه کرده و آن را میراث شوم دولت قبل خوانده‌اند. با این حال، مشخص نیست چرا این گلایه‌های مکرر هیچ‌گاه به اصلاح هدفمندی یارانه‌ها منتهی نشده است؟

۴۸ هزار میلیارد تومان کسری تراز عملیاتی

تراز عملیاتی لایحه بودجه سال ۹۵ کل کشور منفی 48 هزار میلیارد تومان است. کارشناسان بودجه‌نویسی، از تراز عملیاتی به عنوان کسری بودجه آشکار دولت یاد می‌‌کنند. تراز عملیاتی بیانگر آن است که چه مقدار از هزینه‌های جاری دولت از درآمد فروش دارایی‌هایی همچون نفت تامین می‌شود. تراز عملیاتی صفر به معنای آن است که تمام هزینه‌های جاری دولت از طریق درآمدهای غیرنفتی همچون مالیات تامین شود. لایحه بودجه سال ۹۴ نیز با ۴۶ هزار میلیارد تومان کسری تراز عملیاتی به مجلس تقدیم شده بود. از دو روش می‌توان کسری تراز عملیاتی را کاهش داد؛ اول از طریق افزایش درآمدهای غیرنفتی بخصوص درآمدهای مالیاتی و دوم از طریق صرفه‌جویی در اعتبارات هزینه‌ای (جاری) دولت.

با این حال، هزینه‌های جاری دولت در سال آینده 197 هزار میلیارد تومان اعلام شده که 23 هزار میلیارد تومان نسبت به رقم مصوب امسال بیشتر شده است. همچنین نسبت به عملکرد سال 1392، هزینه‌های جاری سال آینده 77 هزار میلیارد تومان بیشتر خواهد بود که چنین افزایشی طی این مدت، قابل تامل است و نشانی از صرفه‌جویی و انضباط مالی ندارد.