در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
کارآفرینی رشته دانشگاهی جدید
عالمگیر شدن کامپیوتر و اینترنت ، گسترش سیستم های ماهواره ای و ارتباط جمعی ، تولید ابزارهای اعجاب آور سمعی و بصری و... همه و همه جهان را به اندازه یک «دهکده » کوچک کرده است.
در این «دهکده جهانی» اما فرصت های شغلی تقریبا ثابت مانده اند و حتی گاهی ماشین های پیشرفته ، توانسته اند جای انسان را پر کنند و او را بیکار و خانه نشین کنند.
به این ترتیب در سالهای اخیر رویکرد تازه ای به مشاغل به وجود آمده که در جوامع پیشرفته کاملا جا افتاده است. این رویکرد تازه ، جریانی است به نام «کارآفرینی» که چند سالی است در کشور ما هم رواج پیدا کرده است.
پرسش هایی مثل کارآفرین کیست ؛ کارآفرینی چیست ؛ و سیر حرفه ای کارآفرینانه کدام است ؛ نشان دهنده توجه روزافزون ملی و بین المللی به کارآفرینی است و امروزه حتی درسی هم در برنامه درسی دانشگاه ها با همین عنوان گنجانده شده است.
«کارآفرینی » درسی است که قرار است دانشجویان را «کارآفرین » کند! اما به نظر می رسد مساله قدری پیچیده تر از اینهاست و باید در مورد این درس و شرح آن ، تجدیدنظری جدی انجام شود.
به عنوان مثال این درس در تمامی رشته ها با شرح درس یکسان تعریف شده است ، حال آن که کارآفرین بودن در هر رشته ای با رشته دیگر متفاوت است و نمی توان با یک رویکرد کلی و عمومی ، به کارآفرینی نگاه کرد؛ بلکه باید این درس را به صورت اختصاصی در هر رشته ای تعریف کرد و با توجه به نیازها و ضرورت های همان رشته ، کارآفرینی در آن رشته را توضیح داد.
این رویکرد تخصصی می تواند نگرانیهای دانشجویان را درباره شغل آینده شان کمتر کند و آنها را برای رسیدن به حرفه ای مرتبط با رشته شان به خوبی راهنمایی کند. هر چند کلیت کارآفرینی هم باید در بافت جامعه تعریف شود تا این نگاه کلی و جزیی ، همدیگر را کامل کنند و نتیجه مطلوب حاصل شود. برای رسیدن به این کلیت ، شاید بهتر باشد از تعاریف شروع کنیم.
نوآوری ، جز لاینفک کارآفرینی
کارآفرین فردی است که ریسکها را می پذیرد و کار جدیدی را آغاز می کند. در کنار این تعریف ، تعریف کارآفرین نوآور هم از اواسط قرن بیستم رواج یافته است و آن شخصی است که چیزی بدیع را آماده بهره برداری می کند.
مفهوم نوآوری و تازگی ، جز تفکیک ناپذیر کارآفرینی در این تعریف است. حال بر این اساس آیا می توان نوآوری و تازگی را درس داد؛ دکتر علیرضا فیض بخش در پاسخ به این سوال می گوید: «بله ، خلاقیت و نوآوری قابل آموزش و پرورش است. آنچه باید آموخت ، راههای از بین بردن موانع خلاقیت و یادگیری تکنیک های خلاقیت است.»
براساس اطلاعات به دست آمده ، امروزه خلاقیت و نوآوری به قدری در کشورهای توسعه یافته اهمیت پیدا کرده است که تعدادی از دانشگاه های بزرگ دنیا مانند دانشگاه «بوفالو»ی امریکا در رشته خلاقیت ، دوره کارشناسی ارشد برگزار می کنند.
در سال 2004میلادی ، تعداد 571کلاس 3واحدی در رابطه با خلاقیت و 4115کلاس به نام نوآوری در هنر تنها در مقطع تحصیلی لیسانس در دانشگاه های مختلف دنیا طراحی شده است.
دکتر فیض بخش که عضو هیات علمی دانشگاه صنعتی شریف و موسس اولین مرکز کارآفرینی در این دانشگاه است با تاکید برظرفیت های متفاوت خلاقیت می گوید:«همه آدمها از ظرفیت و استعداد خلاقیت برخوردارند اما این ظرفیت در افراد مختلف ، متفاوت است.
مشکل این است که همه ما از این ظرفیت به مقدار کمی استفاده می کنیم. آموزشها، سن و سال ، عادات و محیط و به علاوه ظرفیت موجود در هر فرد، موانع خلاقیت هستند و درس کارآفرینی می کوشد تا با از بین بردن این موانع ، روحیه کارآفرینی را در فرد ایجاد کند و احساس کارآفرینی کردن را در او به وجود آورد. پس از این ، خود فرد است که باید ایده های خلاق را کشف و پیدا کند و با ارزیابی این ایده ها، فرصت های اقتصادی را کشف کند.»
نکته اینجاست که بحث کارآفرینی ، پس از گذشتن از مسائل کلی و عمومی ، مانند انگیزش و اعتماد به نفس و ارائه راهکارهایی برای غلبه بر موانع خلاقیت ، تبدیل به مبحثی تخصصی اقتصادی می شود.
از این پس ، نوشتن نقشه های اقتصادی ، برنامه ها و شیوه فروش ، ترازنامه مالی و نسبت ها، برنامه سازمانی و مباحث قانونی در دستور کار قرار می گیرد.
دکتر فیض بخش در این باره می گوید: «این مباحث براساس تعداد واحد درس کارآفرینی و رشته دانشجو، تا سطح لازم مطرح می شوند. مثلا اگر دانشجو یک واحد و یا 3واحد درس کارآفرینی می خواند، آنچه به او آموزش داده می شود بسیار بسیار متفاوت است با کسی که فوق لیسانس کارآفرینی در دانشگاه هاروارد می خواند!»
کارآفرینی هنوز جایگاه واقعی خود را نه تنها در جامعه ، بلکه در محافل علمی و تحقیقاتی کشور پیدا نکرده است. نتیجه این وضعیت ، وضع کنونی فارغ التحصیلان دانشگاهی است که اغلب با وجود تخصصی که دارند قادر نیستند در دنیای واقعی رقابت صنعت و کسب و کار، حرف تازه ای بزنند. البته دکتر فیض بخش معتقد است که در این یکی دو ساله اتفاقات خوبی افتاده و در حال حاضر «کارآفرینی» و مباحث مربوط به آن بسیار شناخته شده تر از چندین سال پیش است.
او می گوید: «واقعیت این است که تعداد کسانی که برای آموزش کارآفرینی تربیت شده اند، کم است. همین امر باعث شده است این مبحث نتواند جایگاه واقعی خود را پیدا کند.
به علاوه از زمانی که مرکز کارآفرینی دانشگاه صنعتی شریف تاسیس شد و بنده اولین کلاس کارآفرینی را در دانشگاه تدریس کردم ، تا چندین سال ، هیچ اتفاقی در دانشگاه ها و مراکز علمی دیگر نیفتاد، اما این اواخر توجه زیادی به این مقوله شده است که بسیار خوشحال کننده است.»
یک شرح درس و آن همه رشته
ضمن اینکه شرح درس یکسان برای واحد کارآفرینی در رشته های مختلف نمی تواند چندان علمی و اصولی باشد، دکتر فیض بخش مشکل دیگر را نبود اساتید تربیت شده برای تدریس کارآفرینی در رشته های مختلف می داند.
او می افزاید: «یکی از مشکلات این درس همین است که باید برای هر رشته ، مطابق با نیازهای همان رشته طراحی شود. این طور نیست که مثلا در رشته های هنری ، دانشجویان در این درس تنها به یادگیری مهارت های خلاقیت و تقویت اعتماد به نفس اکتفا کنند.
آنها هم اگر شرح درس شان درست طراحی شده باشد، می توانند فعالیت اقتصادی مرتبط با رشته شان را، براساس ایده های خلاقی که به ذهنشان می رسد ایجاد کنند و آن را توسعه و گسترش دهند. مشکل اینجاست که تا به حال چنین مرکزی ، در این دانشگاه ها ایجاد نشده است.»
فردایی پیش رو!
ایجاد مراکز کارآفرینی در دستور کار بخشهای عملی و تحقیقاتی و مراکز کارآموزی قرار گرفته است که خبر از آینده ای روشن در این زمینه می دهد.
اما باید همچنان به این نکته توجه داشت که اگر بحثها در این حوزه کاربردی نشوند و تخصصی نباشند، آنچنان که باید ثمری نخواهند داشت و نهایتا در همان سطح ایجاد تفکر خلاق باقی می مانند که اگر چه اتفاق مبارکی است ، اما کافی نیست.
پرورش افراد خلاق ، باید زمینه ای باشد برای تربیت افراد کارآفرین ، فرق افراد خلاق با کارآفرین در این است که همه افراد کار آفرین خلاق هستند اما همه افراد خلاق ، کارآفرین نیستند! کارآفرینان می گویند: «اگر می خواهی موفق شوی ، حتما باید طعم شکست را بچشی!»
آنها شعارهای دیگری هم دارند که به نظر می رسد عمل به آنها، ضامن موفقیت است . یکی دیگر از این شعارها این است : «تا زمانی که به روشهای قبلی تفکر می کنیم ، غیرممکن است چیز تازه ای را خلق یا کشف کنیم.»
رضا حاجی حسینی 
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
گزارش «جامجم» درباره دستاوردهای زبان فارسی در گفتوگو با برخی از چهرههای ادب معاصر
فارسی، زبان گفتوگوی جهان
معاون وزیر بهداشت:
