پرسه در خیابان شیخ هادی
گمشده در غبار نوسازی!
هوای ابری و برگهای زرد و خشک که با باد ملایم روی زمین کشیده میشوند و خنکی دلچسبی که رهگذران خواب زده را نوازش میکند، صدای پرندگان کوچک و کلاغها که در میانه صدای ماشینها به هیاهویی مبهم میماند، تنها بخش کوچکی از صبح پاییزی است که در همهمه میدان حسنآباد گم شده است.
در جهت غرب میدان که حرکت کنید بعد از گذشتن از گذر میردامادی خیابان باریکی قرار دارد به نام شیخ هادی که نامش و خاطرات تاریخیاش برای بسیاری از پایتختنشینان آشناست.
خیابان شیخ هادی که از گذشته تا به حال با همین نام شناخته میشده است قبل از شکلگیری، این محله جز باغات مستوفیالممالک بود و بعد از ساکن شدن شیخ هادی نجمآبادی از مجتهدان و نواندیشان دینی معروف دوره ناصرالدین شاه در این محله کمکم زمینها و باغات آن بین اعیان و اشراف تقسیم شد و محله شیخ هادی به عنوان یکی از محلات اعیاننشین تهران شکل گرفت.
نبش خیابان امام خمینی نزدیک همین محله خانهای زیر سایه ساختمانهای تجاری و بانکها قرار دارد که یادآور همان زمانهای اعیاننشین بودن محله است. این خانه متعلق به محسن مقدم پسر احتسابالملک ـ شهردار دوره ناصرالدینشاه ـ است. به گفته خیلی از کارشناسان، خانه به دلیل داشتن اشیای تاریخی و گرانبها و معماری داخلی که خیلی از بخشهای آن با کاشیکاریهای قدیم تزئین شده است یکی از گرانترین خانههای جهان است. اشتباه نکنید و آن را با خانههای بیهویت شمال تهران مقایسه نکنید این خانه که در حال حاضر تبدیل به موزه شده با عشق به هنر و تاریخ این کشور توسط حسن مقدم و همسرش شکل گرفته است هر بخش آن گنجینهای از تاریخ کشورمان است که از جاهای مختلف تاریخی گردآوری شده و در این مجموعه کنار هم یک اثر بدیعی را بهوجود آوردهاند.
موزهای که در کنار آثار تاریخی همچون سکهها، نقاشیها، قلیانها، کتابها، ظروف، اشیاء قدیمی و نشانهها و وسایل شخصی صاحبخانه دارای حیاطی مصفا و معماری با تمام نشانههای خانههای قدیمی است. از حوضخانه و گنجه گرفته تا اندرونی و بیرونی و خیلی از دکورها و کاشیکاریهایی که بر تن خانه خوب نشستهاند و به آن روح دادهاند. اگر گذرتان به این محله افتاد سری هم به موزه مقدم بزنید.
گذر باریک و بلند شیخ هادی از خیابان امام خمینی شروع میشود و تا خیابان جمهوری ادامه مییابد. خیابانی قدیمی که هنوز بوی گذشته از خانههای قدیمی آن با درها و پنجرههای چوبی و بالکنها و سقفهای شیروانی بیشتر از هر کجای دیگر حس میشود. ابتدای خیابان مغازههای ابزار و یراقفروشی است که ادامه مغازههای میدان حسنآباد هستند قرار دارند و هر چه به طرف شمال خیابان میروید بافت قدیمی محل بیشتر رخ نشان میدهد. بوستان کوچکی در این خیابان قرار دارد که پاتوق پیرمردانی است که موی در آسیاب همین خیابان سپید کردهاند. یکی از همانها برایمان از گذشته سقاخانه شیخ هادی میگوید که در زمان خودش از معروفترین سقاخانههای تهران بوده است و آنطور که از پدربزرگش شنیده داستان کشته شدن کنسول آمریکا ماژور ایمبری و تیرگی روابط ایران و آمریکا سال1303 در همین خیابان و سقاخانه اتفاق افتاد.
در حال حاضر از آن سقاخانه جز نردهای آهنی روی آپارتمانی نوساز که بالای آن نوشته شده در اینجا شمع روشن نکنید، چیزی باقینمانده است. وی میگوید تنها سقاخانه نیست که در حافظه تاریخی او خاطراتی به جای گذاشته است، بلکه خانه فیلم «مادر» علی حاتمی هم سالهاست جایش را به خانه نوساز داده است و دیگر دستهای مادر یک بار دیگر کلون در را بهصدا درنمیآورد تا فرزندانش را کنار هم جمع کند، چراکه نه مادر و نه علی حاتمی و نه آن خانه دیگر نیستند. همه اینها فقط در خاطرات محله باقیمانده است و با رفتن ما این خاطرات هم پاک میشوند.
در امتداد مسیر، مغازههای مختلفی را میبینید که کنار هم قرار دارند مغازههای کوچکی که به دلیل کمی جا نصف اجناس مغازهشان را در پیادهرو چیدهاند در انبوهی این مغازهها مسجد قدیمی شیشه قرار دارد. نام این مسجد از بانی آن حاجرضا شیشه گرفته شده است. در میانه خیابان مقبره شیخ هادی قرار دارد که تقریبا بیش از یک قرن از عمر آن میگذرد و در گذشتههای بسیار دور خانه شیخ بوده است و حالا مقبره خودش و بیشتر فرزندان و نوادگانش در این مکان قرار دارند و جالب است بدانید که سومین بیمارستان تهران با نام وزیری در همین خیابان با تلاش عیسی وزیری و شیخ هادی ساخته شده است.
همینطور اولین مدرسه دارالایتام به همت سردار فیروزکوهی منتظمالدوله در این محله پا گرفته است و هنوز این مدرسه تحتعنوان شاهد فعال است. البته کتابخانه منتظم با ساختمان قدیمی و مدرسه فیروزکوهی که جزو اولین مدارسی است که فنونی مانند نجاری و آهنگری و... را به دانشآموزان آموزش میداد و هنوز هم تحت همین نام فعال است و خانه دکتر عدل پدر جراحی ایران هم یکی دیگر از بخشهای قدیمی این محله است که در ابتدای خیابان سخنور قرار دارد. همه اینها شناسنامه این محله هستند. نگارخانه شیخ هادی و بیمارستانهای باهر و سورنا گرچه قدمتی ندارند، اما از بخشهای مهم این خیابان محسوب میشوند. در انتها خیابان با مغازههای موبایلفروشی که به خیابان جمهوری میرسد، تمام میشود. مترو حسنآباد و اتوبوسهای که در خیابان جمهوری تردد میکنند دو مسیری هستند که شما را به ابتدا و انتهای خیابان شیخ هادی میرسانند.
اکرم بیگی
گفت و گو
