تلویزیون و روزهای آزادگی

با مروری اجمالی به برنامه‌های پخش شده می‌توان برنامه‌های مناسبتی تلویزیون در این ایام را به 4 دسته مشخص تقسیم‌بندی کرد.

برنامه‌های خبری: که مسلما طبق رسالت تلویزیون و طبق برنامه‌ریزی باید در ساعت مقرر پخش شود و مسلما خبر اول این بخش از برنامه‌ها نیز به روال هر سال اطلاع‌رسانی درخصوص عزاداری‌های مختلف در جای جای کشور و حتی کشورهای خارجی است که همواره این گزارش‌ها توسط مراکز استان‌ها و نمایندگی صدا و سیما در کشورهای مختلف ارسال می‌شود.

برنامه‌های مستقیم: این گونه برنامه‌ها اصولا گل سرسبد برنامه‌های ایام عزاداری
امام حسین‌(ع) است. شاید سال‌ها پیش به دلیل نبود امکانات پخش مستقیم برخی عزاداری‌ها و شیوه‌ها و سنت‌های شهرهای مختلف برای مردم عجیب و تازه بود، اما با توسعه شبکه‌های استانی و پخش زنده و همچنین طولانی‌تر شدن برنامه‌های تلویزیون حالا در عصر حاضر هیچ سنت و آیینی برای مردم ناشناخته نیست و زیبایی و جذابیت عزاداری از حسینیه اعظم زنجان و بازار تبریز تا جنوب و شمال ایران هر سال مهمان مردم ایران است. این پخش زنده و توجه خاص تلویزیون که گاه 4 تصویر را در یک قاب جای می‌دهد باعث می‌شود عزاداری‌ها سازماندهی بهتری پیدا کند و حتی به لحاظ زمان برگزاری منظم و سروقت انجام شود.

این آیین‌ها و سنت‌ها همانند نخل‌برداری تفت یزد وقتی در قاب تلویزیون نمایش داده می‌شود باعث یک همبستگی و شناخت عمیق در مخاطب می‌شود و بسیاری از سوء‌تفاهم‌های قومیتی جای خود را به همدلی و اشک برای امام حسین‌(ع) می‌دهد زیرا تلویزیون به این مساله تاکید می‌کند که هدف اساسا یکی است و آن شناخت راه حسین(ع) است و این شناخت می‌تواند با راه و روش‌های متفاوت باشد.

بنابراین به نظر می‌رسد طولانی‌ترین زمان برنامه‌های سیما در این ایام به خصوص عاشورا و تاسوعا پخش مداحی‌های مختلف از تلویزیون است.

برنامه‌های معرفتی: این‌گونه برنامه‌ها اصولا در تمام سال و به‌خصوص در مناسبت‌های مختلف با حضور کارشناسان دینی و مذهبی به کالبد شکافی وقایع و مناسبت‌های مذهبی می‌پردازد، اما در این ایام این گونه برنامه‌ها سعی دارند با خارج شدن از قاب کلیشه‌ای به گوشه گوشه واقعه کربلا بپردازند.

گونه‌ای از این برنامه‌ها با حضور کارشناسان به صورت زنده و در استودیو یا حرم مطهر امام حسین(ع) یا نجف اشرف تولید می‌شوند یا با استفاده از سخنرانی‌های مراجع عظام و علما ساخته می‌شوند.

این برنامه‌ها به‌خصوص در این ایام خاص طرفداران خاص خود را به خصوص در میان قشر تحصیل کرده و علاقه‌مند دارد و باعث می‌شود علاوه‌بر حزن و اندوه این روزها معرفت و شناخت هم نصیب مخاطب شود.

در این روزها، برنامه‌هایی همچون معرفت از شبکه 4 سیما، سخنرانی‌های استاد رحیم پور‌ازغدی از شبکه اول سیما و برنامه‌هایی مشابه به شکل تخصصی به جوانب عرفانی و سیاسی واقعه عاشورا پرداختند.

برنامه‌های نمایشی: به عبارتی برنامه‌های نمایشی مهم‌ترین برنامه‌های تلویزیون به لحاظ کارکرد و اثرگذاری هستند که این ایام نیز از آن مستثنا نیستند.

البته یک تصور غلط همواره وجود دارد که نباید از فیلم‌ها و سریال‌های پخش شده دوباره استفاده کرد که البته به دلیل مشکلاتی همچون بودجه و شرایط سخت کنونی سازمان این نظریه چندان معقول و منطقی نیست.

توجه کنیم که برخی از این آثار همچون مختارنامه به لحاظ تولیدی با صرف سرمایه زیاد و نیروی انسانی فراوان ساخته شده و مسلما برای یک بار پخش برنامه‌ریزی نشده است. همین مجموعه مختارنامه ساخته داوود میرباقری در دل خود داستان‌های فراوانی دارد که هر کدام می‌توانند فیلم مستقلی باشد که البته تلویزیون از این ظرفیت استفاده فراوان برده است.

داستان‌های این مجموعه امسال هم توسط شبکه‌های مختلف در قالب فیلم‌های سینمایی مستقل پخش شده که به دلیل ساختار منسجم و جذابیت‌های داستانی فراوان همواره با اقبال مخاطبان همراه بوده است.

اما توجه داشته باشیم که مختارنامه جزء آثار نمایشی است که با نگاهی تاریخی به واقعه عاشورا و داستان‌های پیرامون آن می‌پردازد و به دلیل ساختار تولیدی خود و معاصر بودن ساخت می‌تواند کماکان از شبکه‌های سیما پخش شود‌. فیلم‌های سینمایی سفیر و روز واقعه هم با وجود پخش در سال‌های گذشته کماکان به دلیل جذابیت‌های فراوان خود طرفداران سنتی خود را دارد و انگار هر سال در روزهای عاشورا و تاسوعا بینندگان نه از سر اجبار که تجدید خاطره منتظر پخش آن هستند.

اما امسال به روال سال‌های گذشته تلویزیون اقدام به پخش تله‌فیلم‌ها و فیلم‌های سینمایی زیادی کرد که عمدتا در حال و هوای عاشورا و مفاهیم آن قرار دارد.

«سبز به رنگ زرد» ساخته روح‌الله حجازی که در روز تاسوعا پخش شد داستان مادری است که منتظر خبری از فرزند مفقد‌الاثرش است. این فیلم با استفاده از فضای زیبای شمال کشور فضایی معنوی و زیبا خلق کرده و جزو تله‌فیلم‌های مناسب این ایام بوده است.

فیلم‌های «میهمان داریم» و «قدمگاه» ساخته مهدی عسگرپور هم جزو فیلم‌هایی بود که امسال پخش شد و هر دو جزو فیلم‌های شاخص کارگردانش محسوب می‌شود که در ژانر دفاع مقدس و معناگرا ساخته شده است.3 فیلم «عصر روز دهم» از شبکه اول، صلاه ظهر از شبکه 2 و «پیش خواهد آمد» از شبکه 3 در بعدازظهر عاشورا پخش شد که هر سه با مفاهیم معناگرا و عاشورایی جزو تولیدات تلویزیون برای این ایام بوده است و همچنین در شام غریبان امام فیلم تلویزیونی «هفتاد و سومین تن» هم از شبکه 2 پخش گردید.

اما اصلی ترین برنامه نمایشی تلویزیون مجموعه «یلدا» به کارگردانی حسن میرباقری است که باوجود پخش برای بار دوم توانست مخاطب خود را جذب کند. قصه سریال مربوط به خانواده‌ای است که پدر و بزرگ خانواده فوت می‌کند و در وصیتی از فرزندان ناخلف و بی‌وفایش می‌خواهد هر سال مراسم تعزیه امام حسین(ع) را برگزار کنند تا اموال او به آنها برسد، اما اجرای این وصیت سخت و عجیب در حالی که اختلافات قدیمی بچه‌ها سرباز کرده آنها را به فلسفه خواسته پدرشان که درک مفهوم عاشوراست، می‌رساند.

این مجموعه که از بازیگران حرفه‌ای و مشهوری استفاده کرده امسال و برای بار دوم پخش به نسبت بار اول بیشتر مورد توجه قرار گرفت و شاید به دلیل پخش از شبکه 3 مخاطب بیشتری را با خود درگیر کرد.

اما شبکه‌های افق و مستند هم عمدتا با رویکرد پخش فیلم‌های مستند، چه درباره خود قیام امام و چه فیلم‌هایی مرتبط با جریانات روز و مفاهیم عاشورایی دین خود را از این ایام ادا نموده‌اند. مستندهایی همچون به رنگ خنجر و خیمه از این دست مستندها هستند که در این ایام پخش شد.

مجموعه به رنگ صنوبر و حدیث سرو هم جزو مجموعه‌هایی هستند که با نگاهی به زندگی علمای دین و مراجع عالیقدر در این ایام به صورت گلچین پخش گردید.

عاشورا و پیامدهای آن همواره در ذهن و دل تمام ایرانیان و شیعیان حضرت نقش بسته و توجه آنها را به خود جلب کرده است.

بهرنگ ملک‌محمدی