خیام شاعر یا عالم ؛

دکتر چاوشی دارای دانشنامه لیسانس ریاضی از دانشگاه پاریس هشت فوق لیسانس فلسفه ریاضیات از دانشگاه پاریس هفت و دکترای تاریخ و فلسفه ریاضیات از دانشگاه پاریس هشت است

کد خبر: ۸۴۴۸

دکتر چاوشی به گفته خودش ، چون به ریاضیات و فلسفه ریاضی بسیار علاقه دارد، به دنبال دانشمندان بزرگ یا گمنام این علم رفته تا در شناخت شناسی آنها گامی موثر بردارد بعلاوه تاریخ و فلسفه ریاضیات و علم ریاضیات از شاخه های فعالیت های علمی اوست چرا بیشترین فعالیت های شما اخیرا درباره خیام بوده است؛ خیام فردی دو وجهی معرفی شده است ؛ عده ای او را شاعر دانسته و عده ای او را دانشمند و ریاضیدانی بزرگ که کاملا با یکدیگر متفاوت است من و عده ای از محققان تلاش کرده ایم که شخصیت والای علمی این دانشمند را معرفی کنیم دلیل دیگر این که به محققان و دانشمندان عصر حاضر بگوییم که خستگی یا مشکلات نباید به عنوان سدی مانع پژوهش هایشان شود؛ همچنان که خیام در عصری ظهور کرد که بدترین زمان برای ارائه علم یا فراگیری آن بود. او در زمان سلجوقیان ، یعنی در دوره انحطاط علوم جامع و اسلامی از خود یک علامه می سازد خیام می تواند برای اینان سمبلی از اندیشمندی باشد که با وجود مشکلات بسیار زمان ، سدها را شکسته و نظریات علمی بسیار ارزشمندی ارائه داده که هنوز پس از قرنها در معتبرترین مراکز علمی جهان مطرح است.چرا کارهای علمی )ریاضی ( خیام هنوز ناشناخته است؛برای ما ناشناخته است ایرانیان ، خیام را شاعر می دانند تصویر بسیار مغشوشی که از خیام ارائه شده ، مانع شناخت او در دوره ای شده که رقیبی در علم همتراز او نبوده و اکثر ما از تحقیقات ریاضی او بی اطلاعیم البته برخی از محققان و خود من به دنبال تحولی در خیام شناسی )معرفی شخصیت علمی خیام ( هستیم تا این تصور غلط از دانشمندی اینچنین بزرگ اصلاح شود.بد نیست بدانیم که دانشمندان خارجی بسیاری از هلند، امریکا، انگلستان بر روی شخصیت علمی او مطالعه کرده و از دستاوردهای علمی او بهره می گیرند؛ در صورتی که در ایران تنها به دلیل معرفی نشدن مناسب و صحیح خیام ، ما راه را کاملا برعکس طی کرده ایم به جای آن که به مسیر تفکرات و مطالعات اصلی او قدم بگذاریم که بیشترین اوقات خیام را به خود اختصاص می داده تنها از تفکرات فرعی او که در زمان خلوتش بدان میپرداخته ، یادکرده و پرداخته ایم.مهمترین کارهای علمی خیام را چه می دانید؛ در جبر، وی مبتکر نظریه معادلات درجه سوم بوده است گرچه پیش از او نیز این معادلات حل شده ؛ اما خیام نظریه علمی این معادلات را مطرح کرده است ؛ به طوری که هر معادله درجه سوم را که ما بخواهیم ، با نظریه خیام قابل حل است ؛ اما پیش از این تحلیل معادلات درجه سوم محدودیت داشته است بعلاوه ، او در هندسه به بخشی از افکار اقلیدس ایراد گرفته و در حین ثابت کردن اصل پنجم اقلیدس ، به چند قضیه هندسه های نااقلیدسی برمی خورد ساکری ، ریاضیدان بزرگ ایتالیایی ، قطعا از این تحلیل خیام مطلع بوده ؛ زیرا گزاره های ساکری شبیه گزاره های خیام است که قرنها پیش از او می زیسته است یکی دیگر از کارهای خیام ، اصلاح تقویم جلالی است به عبارتی ، منشا تقویم فعلی ایرانی ، محاسبات خیام بوده است.او فیلسوف بوده و در فلسفه نیز تبحر داشته است و این چیره دستی به حدی بوده که او فلسفه را حتی در ریاضیات ، بویژه هندسه به کار گرفته است موقعیت علمی زمان خیام چگونه بوده است؛ موقعیت بسیار نامناسبی بوده است اهمیت خیام صرف نظر از انجام کارهای علمی ، همین بوده که در یک محیط خفقان آور و فضای غیرعلمی ، کارهای علمی نبوغ آمیزی انجام داده است.ما در تاریخ علوم ایرانی اسلامی با دوره های زیادی روبه رو می شویم که در پرورش استعداد دانشمندان نقش بسزایی داشته است ؛ مثل دوره آل بویه ، سامانیان اما خیام در زمان سلجوقیان بوده است ؛ دوره ای که بی ثباتی سیاسی ، اقتصاد غیرپویا و محدودیت دانشمندان از شاخصه های آن است .همین موارد استثنایی است که خیام را از دیگر دانشمندان همترازش متمایز می کند چرا برتری علمی ایران از قرن 7 به بعد افول کرد؛ به علت اوج و حضیض سیاست های موجود حاکمان وقت عصر آل بویه ، نقطه اوج علوم و تمدن ایرانی اسلامی است با توجه به وجود3 عاملی که در پاسخ پرسش قبلی دادم ، اگر این 3 عامل را در هر جامعه ای چه ایرانی ، چه غیرایرانی حذف کنیم ، به طور قطع با چنین رکودهای علمی روبه رو خواهیم شد از عصر سلجوقیان به بعد، به دلیل جنگهای داخلی و فشارهای سیاسی اجتماعی و بی توجهی دولتمردان آن زمان به توسعه علم ، تمام افرادی که می توانستند در حیطه علم قدمی بردارند، دچار محدودیت هایی شدند که در نتیجه باعث افول علم در ایران شد بنابراین تهاجم فرهنگی به ایران از همان زمانها شروع شد. ما با شناخت 3 عامل و تقویت اصلاحی آنها می توانیم رنسانس علمی دیگری ایجاد کنیم.در تاریخ علمی ایران با علامه های بسیاری چون خیام برخورد می کنیم ؛ ولی این علم اندوزی مدتهاست که در ایران دیده نمی شود و شاید قرنها فاصله بیفتد که افرادی چون دکتر حسابی یا دکتر هشترودی به طور چند بعدی وارد علم کشور شوند؛ علت چیست؛ به نظر من در حال حاضر به دلیل گستردگی شاخه های علم شاید نتوان چون آن زمانها بر علوم مختلف احاطه پیدا کرد مثلا ریاضیات ، بسیار گسترده تر و توسعه یافته تر از آن دوره ها اکنون مطرح می شود و فردی که به تمام اینها احاطه داشته باشد، شاید سالیان سال طول بکشد تا هر کدام از این رشته ها را به طور کامل مطالعه و بررسی کند؛ گرچه بسیاری ازجمله خود من با یک بعدی شدن علم در هر دانشمندی مخالفند این بسیار نامناسب است که یک ریاضیدان درجبر تبحر داشته باشد؛ اما از هندسه بی اطلاع باشد.در هر صورت ، خیام هم شعر سروده که لطیف است و هم ریاضیدان بوده ، که می گویند علم خشکی است میان این دو تضاد، ارتباطی می بینید؛ ریاضیات و شعر، هر دو لطافت خاصی دارند و از همه کسانی که در علم ریاضی تحقیق می کنند، اگر این سوال پرسیده شود، منکر خشک بودن ریاضی می شوند بنابراین ریاضیات و شعر نه تنها در تضاد نیستند؛ بلکه هر دو از یک حس و روح لطیف منشا می گیرند و به صاحبانشان لذت می بخشند سخن آخر : حکیم عمر خیام در ابتدا علامه ، در مرحله بعد ریاضیدان و منجم و در آخر شاعر بوده است او امام خراسان بوده است بهتر است پیش از هر قضاوتی درباره وی ، حقیقتا آثار علمی او را مطالعه می کنیم و بعد دست به استدلال زنیم وی در حالی که حکیم و فیلسوف و علامه بود، رعایت آداب و رسوم شریعت را وجهه عمل خود می شمرده است و از این رو محترم زیست و محترم مرد و نامش عالمگیر شد.