کالبدشکافی حقوقی فاجعه منا

این موضوع وقتی جدی‌تر می‌شود که تصاویر و اظهار نظرهایی را که بر نقش داشتن شاهزاده سعودی در این ماجرا منتشر شده است بر آن بیفزاییم زیرا تصاویری که از همان روز فاجعه در رسانه‌ها منتشر شد حکایت از این دارد که یکی از مسیرهای رمی جمرات به دلیل حضور کاروان شاهزاده سعودی بسته شده و همین موضوع باعث ازدحام جمعیت و جان باختن شمار زیادی از زائران زیر دست و پا شده است. در همین راستا رئیس‌جمهور کشورمان در مصاحبه‌ای که در نیویورک با سی.ان.ان داشت با تاکید بر این‌که حقوق زائران ایرانی را پیگیری خواهیم کرد تاکید کرد: ظاهرا عربستان همه فکر و ذکرش را برای حمله و کشتار مردم یمن گذاشته است و توجهی به امنیت داخلی خودش ندارد. وی افزود: عربستان در خصوص حوادث اخیر در مسجدالحرام و منا و کشته و مجروح شدن تعداد زیادی از زائران خانه خدا و از جمله هموطنان ما از نظر حقوقی و سیاسی باید پاسخگو باشد.

اما در حالی که رئیس‌جمهور و وزیرخارجه کشورمان در نیویورک در سخنرانی‌ها و دیدار با روسای کشورهای مختلف و دبیر کل سازمان ملل متحد در حال پیگیری موضوع و زمینه‌سازی برای وادار شدن عربستان به همکاری و پاسخگویی آل سعود در قبال این ماجرا هستند دادستان کل کشور نیز یکی دو روز قبل از پیگیری این فاجعه در دادگاه‌های بین‌المللی سخن گفت.

بهره‌گیری از فشار افکار عمومی علیه عربستان

درباره ساز و کار پیگیری حقوقی فاجعه منا در مجامع بین‌المللی، دکتر محسن عبداللهی استاد حقوق بین‌الملل دانشگاه شهید بهشتی با تاکید بر این‌که تا زمانی که یافته‌های این واقعه کاملا برای ما مشخص نشود نمی‌توان درباره آن اظهارنظر دقیقی داشت در یک نگاه کلی به این ماجرا گفت: به موجب میثاق بین‌المللی مدنی و سیاسی 1966 و همین‌طور دیگر اسناد و عرف‌های بین‌المللی دولت‌ها موظفند جان افراد حاضر در سرزمین خودشان را اعم از اتباع و مهاجران و همین‌طور افرادی که به‌عنوان گردشگر اعم از گردشگر مذهبی یا تفریحی در کشور حاضر می‌شوند تضمین کنند.

وی افزود: بر همین اساس دولت عربستان به‌عنوان میزبان گردشگران مذهبی وظیفه داشته نسبت به تضمین حق حیات آنها اقدام کند. این استاد دانشگاه با تاکید بر این‌که باید تا زمان ارائه رسمی گزارش دولت عربستان در مورد واقعه، حتی اگر این گزارش غلط باشد صبر کرد گفت: اگر این گزارش صادر شد و دولتی مثل ایران یا دولت‌های دیگر احساس کردند که این گزارش غیرواقع‌بینانه بوده و به‌صورت مستقل تهیه نشده آن‌وقت می‌توانند از مجاری دیپلماتیک به دولت عربستان اعتراض کنند و اگر فرض را بر این بگیریم که این اتفاق از روی سوءنیت و بنا بر انگیزه‌های مجرمانه صورت گرفته است آنوقت می‌توان در مجمع عمومی سازمان ملل، در شورای حقوق بشر، در سازمان کنفرانس اسلامی و شورای امنیت آن را مطرح و نظر این نهادها را به موضوع جلب کرد.

عبداللهی با بیان این‌که به نتیجه رسیدن این موضوع، تماما وابسته به همکاری و حسن‌نیت دولت عربستان است گفت: فشار افکار عمومی جهان اسلام یا به‌طور کلی افکار عمومی که شاید در نشست مجمع عمومی سازمان ملل توسط ایران و کشورهای اسلامی بسیج شود می‌تواند در زمینه همکاری عربستان موثر باشد.

وی با بیان این‌که ضمانت اجرای این مساله بیش از آن‌که حقوقی باشد ناشی از افکار عمومی است افزود: دولتی که نتواند جان گردشگران مذهبی را که در اینجا حجاج هستند تامین کند طبیعتا سال‌های بعد صلاحیت دولت عربستان برای مدیریت مناسک حج زیر سوال خواهد رفت و طبیعتا حضور گردشگران مذهبی و حجاج در آنجا کم خواهد شد.

پیگیری از کانال شورای امنیت

مهدی دواتگری، عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس در گفت‌وگویی که پیش از این با روزنامه جام جم داشت، پیگیری فاجعه منا را از طریق طرح موضوع در شورای امنیت سازمان ملل و ارجاع موضوع به دیوان کیفری بین‌المللی، میسر دانست.

به گفته این نماینده حقوقدان مجلس در این زمینه ابتدا لازم است وزارت امور خارجه و دولت جمهوری اسلامی ایران تقاضای تشکیل جلسه فوق‌العاده شورای امنیت سازمان ملل را برای بررسی عمق فاجعه منا مطرح کنند سپس کمیته حقیقت یابی از سوی شورای امنیت سازمان ملل به عربستان اعزام شود و با توجه به گزارش‌هایی که بر نقش فرزند پادشاه عربستان در وقوع این فاجعه دلالت دارد، در صورت اثبات این نقش، موضوع می‌تواند از جنبه کیفری به‌عنوان جنایت علیه بشریت در دیوان کیفری بین‌المللی مطرح شود که البته این موضوع منوط به مجوز شورای امنیت سازمان ملل خواهد بود.

ضرورت پیگیری ابعاد ماجرا

دکتر صباح زنگنه، نماینده پیشین ایران در سازمان همکاری‌های اسلامی هم در گفت‌وگو با جام‌جم با بیان این‌که هر بخش از ابعاد این فاجعه به سازمانی خاص مربوط می‌شود گفت: یک بخش از این ماجرا به سازمان بهداشت جهانی مربوط است و باید مسائلی از قبیل نحوه برخورد دولتمردان سعودی با زخمی‌ها و اجساد جانباخته‌ها از طریق این سازمان مورد پیگیری قرار گیرد.وی افزود: دولت سعودی باید برای رسیدگی و مداوای مجروحان سرعت عمل به خرج می‌داد و حرمت مجروحان و جان‌باختگان را حفظ می‌کرد، همچنین باید از بیمارستان‌های متعدد و مناسب با آن حجم مجروح بهره می‌گرفت که همه این مسائل را می‌توان از طریق سازمان بهداشت جهانی پیگیری کرد.

زنگنه همچنین با تاکید بر ضرورت پیگیری این فاجعه و شکایت از دولت سعودی در کمیسیون حقوق بشر افزود: در محافل حقوقی بین‌المللی نیز می‌توان با تاکید بر ضرورت برخورد مناسب با حقوق مهمانان و زائران، این موضوع را پیگیری کرد.

این کارشناس مسائل خاورمیانه ادامه داد: مسئولان کشورمان باید با حضور در محافل بین‌المللی مثل سازمان ملل و سازمان همکاری‌های اسلامی و هر محفل دیگری که دولت سعودی در آن عضویت دارد موضوع را پیگیری کنند. نماینده پیشین ایران در سازمان همکاری‌های اسلامی تاکید کرد: فاجعه منا ابعاد مختلفی دارد که باید در یک چارچوب هماهنگ و معقول به تمام ابعاد آن رسیدگی کرد.

ادامه اعتراض‌ها به بی‌کفایتی آل‌سعود

اظهارنظرهای کارشناسی در زمینه پیگیری حقوقی فاجعه منا در حالی است که واکنش‌ها به این فاجعه و انتقادها از بی‌کفایتی آل‌سعود ادامه دارد. در همین راستا دیروز جمعی از هموطنانمان با تجمع مقابل سفارت عربستان اعتراض خود را نسبت به عملکرد دولت عربستان نشان داده و این سفارت را سنگ‌باران کردند.به گزارش فارس، بنا بر این گزارش حاضران در این تجمع با سر دادن شعارهایی مانند مرگ بر رژیم آل‌سعود، مرگ بر آمریکا و آل‌سعود خائن است انزجار خود را نسبت به اقدامات رژیم آل‌سعود نشان دادند. معترضان که تعداد آنها حدود 200 تا 300 نفر بود با خشم به طرف سفارت عربستان سنگ پرتاب کردند. براساس این گزارش، این تجمع بدون مجوز برگزار شد.

آخرین واکنش‌ها به بی‌کفایتی آل سعود در فاجعه منا