در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
زرد زرد، مثل ساقه گندم
دختران جوان روستایی در غرب کشور، هنوز روناک را از یاد نبرده اند. او در اعتراض به ازدواج اجباری و ناخواسته ای که خانواده برایش تدارک دیده بودند، خود را در اتاقی حبس کرد.
مدتها غذایی نخورد و به التماس ها، تهدیدها و فریادهای پدر توجهی نکرد. وقتی بالاخره درهای زندان خودخواسته اش را باز کرد و از آن بیرون آمد، مردم می گویند حتی شکل ظاهری اش هم عوض شده بود. به ظاهر، قضیه فیصله یافت.
اما چندی بعد، مردم خبر ازدواج خواهر روناک را با همان مردی که خواستگار او بود شنیدند. حالا دیگر فریادهای اعتراض روناک به نجوایی کم رمق تبدیل شده بود. خواهرش فقط 13 سال داشت.
اما کسی نگران ازدواج او با مردی 19سال بزرگتر از خودش نبود. خانواده روناک معتقد بودند به علت سرپیچی او، آنها باید کاری کنند که بتوانند جلوی مردم سرشان را بالا بگیرند تا کسی نتواند آنها رابه زیر پاگذاشتن سنتها و رسم و رسوم قبیله متهم کند.
دکتر نیکو امامی ، مدیر یک نمایندگی مددکاری اجتماعی واقع در یک شهر مرزی غرب کشور می گوید: زندگی زنان در روستاها و شهرهای کوچک به دلیل بافت فرهنگی و اجتماعی این مناطق و مقاومت مردم در هر تغییری ، بیش از زندگی سایر زنان تحت تاثیر آموزه های قومی و آداب و سنتهای به جا مانده از گذشته است.
او شرح می دهد: حتی در این مناطق ، زنی که درگیر مشکلات متعددی می شود و از طرف خانواده مورد ظلم قرار می گیرد، برای طرح و بیان مشکلش هم ترس دارد و آن را مثل یک سرنوشت محتوم برای خود می پذیرد. اما همین زن اگر مشکلش برطرف نشود، به احتمال زیاد یک روز طغیان می کند و خودسوزی زنان در بعضی شهرهای کشور، هر چند به دلایل مختلف صورت می گیرد؛ ولی این موضوع هم یکی از عمده ترین این دلایل است.
ربابه از پنجره نیمه باز اتاق ، نیم رخ مردی را می بیند که بزودی وقتی دروی ساقه های طلایی گندم به پایان برسد و دشت خالی شود، آرزوهای طلایی او را هم با خود خواهد برد، آرزوهایی که شاید دیگر هیچ وقت مجالی برای راه پیدا کردن به زندگی او نداشته باشند.
ربابه در 15سالگی احساس می کند بیشتر از مرد 60ساله ای که قرار است شوهرش شود، شانه هایش خمیده اند. صورتش را در میان دستهایش پنهان می کند، وقتی می فهمد تنها دلیل پدر و مادرش برای واداشتن او به این ازدواج این است که گمان می کنند دلخوری خواستگار که ظاهری مذهبی هم دارد، می تواند موجب از بین رفتن محصولات و گاو و گوسفندهایشان شود ربابه در خود مچاله می شود.
بیرون از خانه دشت در آرامش است ، اما پای کوه مهی همه جا را به رنگ خاکستری درآورده است. برخی مسائل و مشکلات زنان ، ناشی از سنتها و رسوم گذشته در شهرهای بزرگ تا حدودی رفع و برطرف شده و یا زمینه برای تغییر آنها در حال فراهم شدن است ؛ اما معلوم نیست که زمان این دگرگونی در روستاها و شهرهای کوچک کی فرا می رسد؛
دکتر نیکو امامی ، پژوهشگر و مددکار اجتماعی مواردی مثل افزایش میزان سواد دختران ، فراهم آوردن امکانات رفاهی و شرایط اشتغال برای زنان را موجب بهبود اوضاع می داند.
اما در ادامه اضافه می کند: طرز تلقی زنان از توانایی ها و انتظاراتشان از یک سو و نگرش مردان به زنان از دیگرسو سبب شده رعایت حقوق انسانی در همه ابعاد برای تحقق برابری جنسیتی در کشور صورت نگرفته باشد.
به همین دلیل ، هنوز در شهرهای کوچک و مناطق محروم و دورافتاده ، بسیاری از تبعیض های جنسیتی در خانواده میان دختران و پسران وجود دارد. در واقع ، پدیده ریشه دار تبعیض علیه زنان را در برخی مناطق کشور به آسانی نمی توان از بین برد.
زخم بی مرهم «سریه»
سریه آستین خود را بالا می زند و خراش عمیق روی بازویش را نشانم می دهد. این زخم از زمانی با او همراه شد که فهمید پدرش قصد دارد او را به عقد مرد بی سوادی که زن و 2فرزند نیز داشت ، درآورد.
سریه می گوید: در روستای ما اغلب مردها برای کار به شهرها رفته و همانجا ماندگار شده بودند. پدرم نگران این بود که مبادا من و خواهرهایم نان خور اضافی روی دستش بمانیم.
سریه تا سوم راهنمایی که درس می خواند، پدر در تصمیم خود برای ازدواج او مصر می شود: «با نظر پدرم مخالفت کردم. کتک خوردم، سختی کشیدم. پدرم از حرفش برنگشت؛ اما من را از خانه بیرون کرد.»
در خانه خاله در اهواز سریه توانست درسش را ادامه بدهد. وقتی در کنکور دانشگاه تهران در رشته زبان و ادبیات فارسی قبول شد، با پادرمیانی بزرگترهای فامیل به خانه برگشت. اما چند سال بعد با حقیقت تلخ دیگری رو به رو شد.
سرنوشتی که در انتظار او بود، نصیب خواهر دیگرش شد که در تمام دوران تحصیل در مدرسه شاگرد اول بود. سریه می گوید: «از آن به بعد تصمیم گرفتم، بروم و تا قوی تر از آنچه هستم نشده ام ، برنگردم.»
دکتر نیکو امامی معتقد است: هدف انکار و رد کردن همه ارزشها و هنجارهای برگرفته از سنت نیست. با تاکید بر بخشهای کارآمد سنت که به دوام و بقای جامعه کمک می کند، می توان در بعضی بخشها به پیشواز تغییر رفت.
چرا که اگر این فاصله میان معیارهای فرهنگی اجتماعی زندگی مردم در شهرهای کوچک با شهرهای بزرگ از بین نرود، از درون همین فاصله بسیاری از تضادها، تفاوت ها، سطح زندگی ها و اختلاف های طبقاتی شکل می گیرد. تقسیم نابرابر امکانات میان شهرها و روستاهای کشور، به هر حال بیشترین فشار خود را به زنان می آورد که بویژه در خانواده های سنتی که مسوولیت های بیشتری به روی دوش زنان است.
در واقع سهم زیادی از محرومیت ها سهم زنان است. زنان روستایی کوچک از اول تا آخر هفته پشت دارهای قالی می نشینند و شانه می زنند. آخر هفته که می رسد، فقط یک تفریح دارند. آنها در قبرستان دور هم جمع می شوند و با هم حرف می زنند.
برای این زنان ، اول و آخر دنیا همین جاست. این وضعیت فقط خاص یک یا دو روستا و شهر نیست. بسیاری از کارشناسان بر نقش گسترش سوادآموزی و بالارفتن تحصیلات برای تغییر موقعیت زنان تاکید می کنند. این موضوع نه فقط موجب تغییر نگرش در زنان می شود، بلکه طرز فکر و نظر مردان را نیز تحت تاثیر قرار می دهد.
نتایج یک تحقیق نشان می دهد که میان سن ازدواج دختران با تحصیلات پدران رابطه مستقیم وجود دارد. به این معنا که هر چه میزان تحصیلات پدران پایین تر است ، گرایش بیشتری به ازدواج دخترشان در سنین پایین دارند.
توسعه و گسترش مدارس شبانه روزی برای دوره های راهنمایی تحصیلی و خاص زنان در مناطق محروم ، گسترش مدارس روستامرکزی ، اجرای آموزش های از راه دور و نیمه حضوری ، آموزش های مکاتبه ای ، رسانه ای و آموزش در خانه ، ایجاد مدارس اقماری همراه با تغذیه رایگان با تاکید بر آموزش دختران از جمله اقدامات اجرایی دولت در قالب برنامه سوم توسعه برای بهبود و ارتقای وضعیت زنان است.
آموزش مشارکت سیاسی به 300هزار زن روستایی ، اجرای طرح توانمندسازی دختران و زنان 12تا 30ساله روستایی به منظور افزایش آگاهی ، غنی سازی اوقات فراغت و توسعه مشارکت اجتماعی آنها از طریق تجهیز 110کتابخانه روستایی و اجرای طرح صندوق اعتبارات خرد زنان روستایی از سال 79برای رفع محرومیت از زنان روستایی و سهولت دسترسی آنها به منابع اعتباری و تقویت تشکلهای اقتصادی زنان روستایی از دیگر فعالیت های انجام گرفته در سطح روستاها به گزارش سازمان مدیریت و برنامه ریزی است.
شاید دایره تغییر در نگرشها، خواسته ها و زندگی زنان بقدری گسترده شود که علاوه بر شهرهای بزرگ ، زندگی زنان روستاها و شهرهای کوچک را نیز در بر بگیرد.
فاطمه امیری 
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
گزارش «جامجم» درباره دستاوردهای زبان فارسی در گفتوگو با برخی از چهرههای ادب معاصر
فارسی، زبان گفتوگوی جهان
معاون وزیر بهداشت:
