آهنگ پیشواز حوادث طبیعی!

شاید حتی اگر این حوادث هم رخ نمی‌داد، طبق معمول بعد از یکی دو هفته یادمان می‌رفت که یک سیل ناگهانی نه‌چندان غیرمترقبه، ضمن خسارت‌های مالی بسیار، جان چند نفر از هموطنان ما را گرفته و حالا دیگر برای برخی از ما جاده چالوس نه یک تفرجگاه که یک یادمان مرگ شده است.

سال‌هاست یافته‌های علمی نشان داده است ایران از نظر وقوع حوادث طبیعی و احتمال خسارات ناشی از آنها در زمره کشورهای حادثه‌خیز جهان قرار می‌گیرد. شرایط زمین‌شناسی، اقلیمی و بوم‌شناختی ایران از یک سو و تخریب فزاینده عرصه‌های طبیعی باعث شده تا سرزمین ما را آسیب‌پذیر کند که تنها بخشی از آن ناشی از شرایط جغرافیایی است ؛ ‌طوری که از ۴۱ حادثه طبیعی ثبت شده در جهان، بیش از ۳۰ مورد آن در ایران سابقه وقوع دارند. اگرچه آمارهای متفاوت توسط مراجع متعدد ارائه شده ولی به استناد گزارش پایگاه داده‌های بین‌المللی بلایای طبیعی (www.emdat.be) در یک قرن گذشته بالغ بر 200 حادثه طبیعی بزرگ پر خسارت در ایران رخ داده که بیش از 300 هزار کشته و زخمی دربر داشته و با بی‌خانمان کردن حدود نیم میلیون ایرانی، علاوه بر صدمات غیرقابل جبران عاطفی و اجتماعی، افزون بر 23 میلیارد دلار خسارت مالی به اقتصاد کشور وارد کرده است.

چنین آماری نشان می‌دهد ما، چه در حوزه دولتی و عمومی و چه در حوزه مردمی از آمادگی لازم برخوردار نیستیم. در همین سیل اخیر و در یک برنامه تلویزیونی ادعا شد که پد مخصوص فرود بالگرد در منطقه، برای پارکینگ خودروی مسافران اجاره داده شده بود و امکان فرود آمدن هلی کوپتر نجات نبود. صرف نظر از میزان صحت و دقت خبر، حتی احتمال بروز این اتفاق ترسناک است. ما حتی برای پاسخگویی بعد از بروز یک حادثه هم تمرین نکرده‌ایم، چه رسد به پیشگیری از آن! در این راستا علاوه بر انتخاب مسئولانی که توان فنی و روحی مناسب برای برخورد با حوادث داشته باشند باید بدون ایجاد رعب و وحشت مردم را برای رویارویی با شرایط دشوار تمرین داد و آماده کرد.

وقایع طبیعی معمولا آمدنشان را خبر نمی‌دهند، فعلا آهنگ پیشواز و پیامک هم نمی‌زنند، یکباره و هولناک از راه می‌رسند. آن وقت لا به لای دود و غبار و آوار، شماتت همدیگر و دنبال کردن مقصر هیچ سودی ندارد. از همین امروز دست به کار شویم. با چند اقدام علمی و عملی پیشگیرانه بعضا ساده و کم‌هزینه در سطح ملی می‌توان غافلگیر نشد. باور کنیم حوادث طبیعی غیرمترقبه نیست.

دکتر اصغر محمدی‌فاضل

رئیس دانشکده محیط‌زیست