در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
علم در برابر ثروت
شروع دانشگاه ، آغاز دغدغه بسیاری از والدین است که به امید دانشجو شدن فرزندشان تلاشهای بسیار کرده اند. حال که تلاششان به ثمر رسیده است ، می بینند مانده اند با یک دنیا خرج و دلواپسی.
در پی خوابگاهی مناسب و مطمئن ، تهیه پول کافی برای ثبت نام ، غم دوری از شهر و پرداخت بموقع شهریه ، دلمشغولی بسیاری از دانشجویان و والدین آنهاست.
امسال با افزایش ناگهانی شهریه های دانشگاه های آزاد ، شبانه و... اعتراضات گسترده ای آغاز شد تا جایی که نمایندگان مجلس ، طرح ساماندهی شهریه ها را در دستور کار خود قرار دادند.
در سالهای گذشته که دیگر دانشگاه های سراسری پاسخگوی نیاز جمعیت بسیار جوانان جویای دانش نبودند؛ دانشگاه آزاد اسلامی و بعد هم پیام نور تاسیس شد تا شاید بتوانند در برگیرنده این خیل عظیم جویای نام و علم باشند.
افرادی هستند که در کشور از استعداد مناسبی برخوردارند و به دلیل رقابت فشرده در کنکور سراسری نمی توانند وارد دانشگاه شوند.
برخی علاقه مندان ورود به دانشگاه نیز به کشورهای اطراف مهاجرت می کنند تا ادامه تحصیل دهند. با ایجاد دانشگاه ها و دوره های غیرانتفاعی ، یا به زبان عامیانه تر پولی ، این افراد امکان یافتند با پرداخت شهریه ، ادامه تحصیل دهند و استعدادهای خود را شکوفا کنند. اما میزان این شهریه ، چگونگی دریافت آن و... از ابتدا به عنوان مشکلی اساسی خود را نشان داد.
افزایش شهریه ها
دانشگاه آزاد اسلامی ، امسال با افزایش شهریه های ثابت و واحدها، سهم زیادی از سبد خانوارهایی را به خود اختصاص داده است که فرزندانشان دراین دانشگاه تحصیل می کنند.
این دانشگاه (بدون در نظر گرفتن رشته تحصیلی) به طور متوسط در سطح کارشناسی حدود 500هزار تومان ، کارشناسی ارشد حدود یک میلیون و مقطع دکتری یک میلیون و500هزار تومان در سال جاری دریافت می کند.
دانشجویان ناراضی معتقدند در مکانی شبیه مدرسه تنها به پاس کردن واحدها دل خوش کرده اند.
محمد - م دانشجوی دانشگاه آزاد اسلامی می گوید هر سال بدون هیچ ضابطه ای شهریه های ثابت و واحدها به بهانه های مختلف افزایش می یابد. او گفت : دانشگاه آزاد از تثبیت قیمتها پیروی نمی کند.
وی می افزاید اکثر دانشجویان دانشگاه آزاد بیش از آن که به فکر تحصیل علم باشند، به فکر تامین هزینه های دانشگاه هستند.البته این مشکل در خصوص تمام دانشگاه هایی که شهریه دریافت می کنند، دیده می شود.
عشرت شایق ، نماینده مردم تبریز در مجلس شورای اسلامی در این خصوص می گوید: شهریه سنگین دانشگاه آزاد برای دانشجویان و خانواده های آنان ، طاقت فرسا و رنج آور شده است.
وی اعتقاد دارد بسیاری از دانشگاه های دیگر مانند پیام نور، شبانه و علمی کاربردی نیز از دانشجویان شهریه دریافت می کنند، اما امکاناتی دارند که باعث شده این دریافت شهریه بر دوش خانواده ها سنگینی نکند.
در صورتی که دانشگاه آزاد به دلیل آن که خصوصی است ، به تنهایی اقدام به پرداخت حق الزحمه استادان ، کارکنان و دیگر امور می کند که این شهریه ها با توجه به سبد اعضای خانواده ها بسیار سنگین و طاقت فرساست.
این نماینده مجلس بازنگری مالی در دانشگاه آزاد را ضروری می داند و می گوید: باید دولت و مجلس راهکاری بیندیشند تا هم شهریه دانشگاه آزاد به دانشجویان فشار مالی وارد نکند و هم دانشگاه آزاد بتواند هزینه های خود را تامین کند.
افزایش ها قانونی است
در برنامه چهارم توسعه تصریح شده دانشگاه ها باید30درصد هزینه هایشان را خودشان تقبل کنند که با پذیرش دانشجوی فراگیر و شبانه این امر میسر است.
این قانون در اجرا مشکلات زیادی به همراه داشت.دکتر محمد مهدی زاهدی وزیر علوم ، تحقیقات و فناوری نیز با بیان این که حداکثر40درصد دانشجویان دانشگاه ها در دوره های شبانه تحصیل می کنند، اظهار می کند: متاسفانه در قانون برنامه چهارم توسعه آمده است که دانشگاه های دولتی باید30درصد درآمد خود را از محل راه اندازی دوره های نوبت دوم و مشترک با خارج از کشور تامین کنند که این قانون لازم الاجراست.
وی با استقبال از لغو این قانون ، خاطرنشان می کند: در صورت عدم لغو این قانون ، مجلس باید برای سهولت پرداخت شهریه این دسته از دانشجویان ، وام اختصاص دهد.
رئیس دانشگاه تربیت معلم در همین زمینه معتقد است بدهی دانشگاه ها مهمتر از کاهش شهریه است.محمدعلی برخورداری ، با بیان این که کاهش شهریه امکان پذیر است ، می گوید: اگر دولت هزینه ها را بپردازد، می توان به کاهش شهریه امیدوار بود.
وی ادامه می دهد: پرداخت شهریه برای دانشجویان نوبت دوم بسیار سخت است و آنها تحت فشار هستند؛ بنابراین دولت باید معادل یا بخشی از شهریه آنها را به دانشگاه پرداخت کند تا ما هم بتوانیم 50یا حتی صد درصد به دانشجویان تخفیف دهیم.
ابوالفضل معینی ، کارشناس آموزش عالی نیز در این خصوص می گوید: شهریه دانشگاه های دولتی با کار کارشناسی و دقیق تعیین شده و خطایی در تعیین شهریه ها و هزینه ها وجود ندارد.
پرداخت شهریه دانشگاه آزاد برای اغلب خانواده ها مشکل است رئیس دانشگاه آزاد اسلامی کشور، خود معتقد است که پرداخت شهریه دانشگاه آزاد برای خانواده اغلب دانشجویان مشکل است و باید راه حل مناسبی برای این مشکل اتخاذ شود. ولی اعتقادی به کاهش شهریه ها ندارد.
دکتر عبدالله جاسبی می گوید: یکی از راه حلهای مناسب برای حل مشکل سنگینی شهریه دانشجویان این است که سه درصد سهم صندوق رفاه دانشجویان از محل شهریه ها تا 10برابر افزایش یابد و به صورت وام به دانشجویان پرداخت شود.
وی می افزاید: دولت در مجلس شورای اسلامی طرحی را به تصویب رساند که به موجب آن 350میلیارد ریال تسهیلات بانکی به دانشجویان دانشگاه آزاد پرداخت شود، اما تاکنون تحقق نیافته است.
دکتر جاسبی تاکید دارد: حل مشکل سنگینی شهریه دانشگاه آزاد اسلامی ، فقط از طریق پرداخت وام به دانشجویان متقاضی ممکن است و نمایندگان مجلس شورای اسلامی باید در این مورد تلاش کنند و از دولت کمک بگیرند.
رئیس دانشگاه آزاد اسلامی تصریح می کند، در سیستم مالی این دانشگاه تمرکز وجود ندارد و شهریه دانشجویان در هر واحد دانشگاهی در همان دانشگاه هزینه می شود. به گفته وی ، در شرایط کنونی ، سقف شهریه دانشگاه های آزاد اسلامی از رقمی که دولت به نسبت هر دانشجو در دانشگاه های دولتی هزینه می کند، به مراتب کمتر است.
جاسبی را جریمه می کنیم
ریاست محترم جمهور در سخنان خود بارها روی واژه عدالت پافشاری کرده است و به صراحت اعلام کرده ما برای عمل به عدالت آمده ایم و سهم خود را از عدالت به اجرا می گذاریم.
وی در چند نوبت دستور پیگیری مساله شهریه ها را داده است.چند هفته پیش ، رئیس جمهور در جمع دانشگاهیان ایلام اعلام کرد: "قرار شده است دکتر جاسبی شهریه ها را پایین بیاورد که اگر این کار صورت نگیرد، جریمه اش می کنیم که 3فرزندش در دانشگاه آزاد درس بخوانند."
وی که در جمع اساتید و دانشجویان دانشگاه های ایلام سخن می راند، در پاسخ به طرح مطالبی از سوی دانشجویان درخصوص زیاد بودن شهریه دانشگاه آزاد با اعلام این مطلب افزود: «اگر باز هم شهریه ها پایین نیامد، جریمه آقای جاسبی را سخت تر خواهیم کرد؛ چرا که امکان برداشتن فشار هزینه ها از روی دوش دانشجویان دانشگاه آزاد وجود دارد.»
وزارت علوم ساماندهی می کند
دکتر محمود ملاباشی در این خصوص می گوید: بررسی های کارشناسی در زمینه شهریه دانشگاه ها و مراکز آموزش عالی به پایان رسیده است و طبق نتایج این بررسی ها شهریه دانشگاه های مناطق محروم کاهش خواهد یافت.
معاون دانشجویی وزارت علوم می افزاید: شهریه دانشگاه ها بر اساس بررسی های صورت گرفته به صورت جدولی تنظیم و در اختیار دانشگاه ها قرار می گیرد تا بر اساس آن عمل کنند.
وی اضافه می کند: این جدول در حال نهایی شدن است و کارهای آن به طور کامل انجام شده که بزودی اعلام خواهد شد.
معاون دانشجویی وزارت علوم تصریح می کند: شهریه دانشگاه ها پیش از این تعیین شده بود، اما دانشگاه های مختلف با شیوه های گوناگون عمل می کردند و شهریه های دانشگاه ها و مراکز آموزش عالی ساماندهی مشخصی نداشت. به همین منظور و برای یکسان سازی شهریه دانشگاه ها طرح ساماندهی شهریه ها انجام شده است.
ملاباشی می افزاید: بر اساس این طرح ، شهریه دانشگاه ها در مناطق محروم کاهش خواهد یافت. وی اضافه می کند: مناطقی که امکانات کمتری دارند و شاخصهای آموزش عالی کمتری دارند، باید شهریه کمتری از دانشجویان دریافت کنند.
همچنین مناطقی که شاخصهای آموزش عالی و کیفیت آموزش و پژوهش و امکانات رفاهی بالاتری دارند، شهریه بیشتری نسبت به دیگر دانشگاه ها از دانشجویان دریافت خواهند کرد.وی یادآور می شود: این طرح چون در وزارت علوم تصویب شده است ، تمامی دانشگاه های مراکز آموزش عالی را در برخواهد گرفت.
دانشگاه آزاد نیز به عنوان بزرگترین دانشگاه غیرانتفاعی باید از این طرح تبعیت کند. اما در مقابل این سخنان دکتر حسن خالقی ، معاون آموزشی وزارت علوم ، تحقیقات و فناوری می گوید: هنوز تصمیمی در خصوص شهریه دانشگاه آزاد اسلامی اتخاذ نشده است.
وی می افزاید: محور کار کمیته 3نفره سازماندهی شهریه دانشگاه آزاد، تعدیل شهریه ها و اخذ شهریه متناسب با امکانات ، تجهیزات و تعداد اساتید هر واحد دانشگاهی بوده است که این پیشنهاد به هیات امنای دانشگاه آزاد اسلامی ارائه شده و هنوز هیچ تصمیمی در این باره اتخاذ نشده است.
وی تاکید می کند: کلیه مطالب اعلام شده در خصوص کاهش شهریه دانشگاه آزاد اسلامی نادرست است.
تصویب تا بهمن
عباسعلی رستمی عضو کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس با تاکید بر این که با تصویب طرح ساماندهی شهریه در دانشگاه ها و مراکز آموزش عالی عمر دریافت سلیقه ای شهریه در تعدادی از دانشگاه ها به پایان می رسد، می گوید: براساس طرح ساماندهی شهریه در دانشگاه ها و مراکز آموزش عالی ، کمیته ای با حضور وزیر علوم ، تحقیقات و فناوری ، وزیر بهداشت ، رئیس دانشگاه آزاد، نماینده شورای عالی انقلاب فرهنگی ، نماینده مجمع تشخیص مصلحت نظام و رئیس کمیسیون آموزش و تحقیقات برای تعیین میزان شهریه دانشگاه ها و مراکز آموزش عالی تشکیل می شود.
عباسپور نیز می گوید: هیات ساماندهی شهریه معیارها را تعیین می کند و هیات امنای دانشگاه ها نیز بر اساس آن معیارها شهریه خود را اعلام و پس از آن هیات ساماندهی معقول بودن شهریه های اعلامی را بررسی و تایید می کند.
وی می افزاید: هیات امنای دانشگاه ها و مراکز آموزش عالی با معیارهایی همچون آمار حداقل دانشجو به استاد، میزان فضا و امکانات آموزشی ، میزان کتاب به دانشجو و غیره میزان شهریه را در طرح ساماندهی شهریه دانشگاه ها و مراکز آموزش عالی تعیین می کنند.
عباسپور تصریح می کند: امیدواریم کلیات طرح ساماندهی شهریه دانشگاه ها تا پیش از ترم دوم یعنی بهمن ماه در صحن مجلس تصویب شود.
وام شهریه پرداخت نشده
عباسعلی رستمی عضو کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس با تاکید بر این که هنوز وام شهریه دانشگاه ها به طور کامل به صندوق رفاه دانشجویان پرداخت نشده است ، می گوید: تاکنون 10تا 15میلیارد تومان از اعتبار وام شهریه دانشگاه ها پرداخت شده و مابقی آن مانده است.
وی با اشاره به این که وام شهریه دانشگاه ها 60میلیارد تومان است ، می افزاید: به دلیل عدم پرداخت وام شهریه دانشگاه ها تاکنون در صحن علنی مجلس تذکراتی داده شده است و در حال حاضر نیز کمیسیون آموزش و تحقیقات در حال پیگیری پرداخت آن است.
وی با تاکید بر این که میزان وام شهریه دانشگاه ها به هیچ وجه پاسخگوی نیاز دانشجویان نیست ، می گوید: وام شهریه دانشگاه ها براساس قانون به دانشگاه های دولتی و غیردولتی اختصاص می یابد.
عضو کمیسیون آموزش و تحقیقات یادآور می شود: 15میلیارد تومان از وام شهریه دانشگاه ها به دانشگاه های دولتی پرداخت شده ، اما هیچ اعتباری در این زمینه به دانشگاه های غیردولتی پرداخت نشده است.
سخن آخر
عدم امکان حمایت دولت از آموزش عالی فقط مختص کشور ما نیست. این وضعیت در سایر کشورهای جهان نیز وجود دارد و تنها برخی از کشورها مانند کویت و امارات توانایی پرداخت همه هزینه های دانشگاه را دارند.
اما باید دید آیا در همه کشورها رویه این چنین است ؛اکثر دانشگاه های معروف دنیا مثل کمبریج ، هاروارد، آکسفورد و... شهریه می گیرند، درست است شهریه این دانشگاه ها بسیار بالاست ، اما راههای خوبی هم برای دانشجویانی که نمی توانند خرج تحصیل شان را بدهند پیشنهاد می کند. بورس تحصیلی یکی از این راههاست.
اما راههای دیگری هم وجود دارد؛ مثلا دانشجو می تواند کار دانشجویی انجام دهد، یا دستیار تحقیق یک استاد شود، یا ورقه های تمرین دانشجویان سال پایینی را تصحیح کند و از این راهها شهریه اش را بپردازد.
البته لازم به ذکر است این دانشگاه های معروف خصوصی هستند و هزینه هایشان را خودشان تامین می کنند، اما نه با شهریه ای که از دانشجویان می گیرند؛ بلکه با درآمد طرحهایی که گروههای پژوهشی دانشگاه از صنعت می گیرند. به این ترتیب دانشگاه هم یک واحد پژوهشی و آموزشی است.
این نکته ای است که در دانشگاه های ما فراموش شده است و تنها به آسان ترین راه یعنی گرفتن شهریه روی آورده ایم.
علی اخوان بهبهانی 
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
گزارش «جامجم» درباره دستاوردهای زبان فارسی در گفتوگو با برخی از چهرههای ادب معاصر
فارسی، زبان گفتوگوی جهان
معاون وزیر بهداشت:
