یادداشت

به روایت شاهدان عینی

خبر تکان‌دهنده بود، زلزله در مناطقی از آذربایجان شرقی خسارات جانی و مالی سنگینی وارد کرده بود. هنوز خبر دقیقی درباره زمین‌لرزه شهرستان‌های اهر، ورزقان و هریس در رسانه‌های رسمی کشور منتشر نشده بود، اما خبر زلزله ویرانگر تنها چند دقیقه بعد از وقوع در شبکه‌های اجتماعی دست به دست می‌گشت. خبرها نشان می‌داد همه زیرساخت‌های مخابراتی ناحیه ورزقان به هم ریخته و خطوط قطع شده ‌است.

کد خبر: ۸۲۴۴۲۲

در چنین مواقعی اینترنت به یک شبکه ارتباطی ضروری تبدیل می‌شود. در شرایطی که هزاران نفر از خانه‌هایشان آواره شده‌اند، مردم برای تماس با دوستان، اشتراک‌گذاری عکس‌ها و داستان‌ها به سمت شبکه‌های اجتماعی کشیده می‌شوند.

با وقوع بلایای طبیعی، ارتباطات مردم نیز افزایش می‌یابد. آنها می‌خواهند با خانواده و دوستانشان در مناطق حادثه‌زده تماس بگیرند و در جستجوی اطلاعاتی راجع به غذا، سرپناه و حمل‌ونقل در این مناطق هستند. در این میان رسانه‌های اجتماعی به مردم امکان می‌دهند اطلاعات را به اشتراک بگذارند و از دیگران درخواست کمک کنند. دسترسی گسترده مردم به شبکه‌های اجتماعی به آنها اجازه می‌دهد سریع‌تر موضوع را مدیریت کنند. به ‌این ترتیب رسانه‌های اجتماعی به یک ابزار ارزشمند ارتباطی در بسیاری از مناطق تبدیل می‌شود که به مردم اجازه می‌دهد با یکدیگر در تماس باشند و به اطلاعات مهم دسترسی داشته باشند.

در زلزله آذربایجان شرقی که شهریور 91 تعداد زیادی از هموطنان را عزادار کرد، مردم عادی و خبرنگاران منطقه‌ای قبل از هر ارگان رسمی، فعالانه و با کمک ابزارهای نوین روزنامه‌نگاری شهروندی وارد عمل شدند. در آن روزها ایمیل‌ها و پیام‌های زیادی از دوستان روزنامه‌نگار دریافت کردم که کالاهای مورد نیاز برای زلزله‌زدگان را اطلاع‌رسانی می‌کردند تا کمک‌رسانی‌ها هدفمند صورت گیرد. در نمونه‌های جهانی مانند سونامی بزرگ آسیای جنوب شرقی، توفان نیواورلئان آمریکا و... نیز در نبود زیرساخت‌های مورد نیاز رسانه‌های بزرگ، شهروندان با تلفن‌های همراه و ابزارهای ساده دیگر وضعیت مردم توفان‌زده و مشکلات آنها را بیان کردند.

علاوه ‌بر مردم، دولت‌ها نیز می‌توانند از شبکه‌های اجتماعی برای رصد کردن خبرهای هولناک و کمک‌رسانی صحیح، بجا و سریع استفاده کنند. در بیشتر شبکه‌های اجتماعی محبوب، گروه‌های زیادی وجود دارند که از کانال این رسانه‌ها، در جنبه‌های مختلفی مانند انتشار آگاهی‌های اضطراری، ایجاد تماس، گفت‌و‌گو و اشتراک‌گذاری اطلاعات استفاده می‌کنند. همین مساله اهمیت و لزوم شناخت ابزارهای نوین را برای مردم و دولت‌ها و سازمان‌های امدادی پررنگ‌تر می‌کند. با توجه به توسعه فناوری و ظهور رسانه‌های اجتماعی نحوه مواجه با خبرها نیز تغییر کرده است و می‌توان از ابزارهای زندگی دیجیتال برای کم کردن آسیب‌ها و اطلاع‌رسانی در شرایط بحرانی استفاده کرد. خبرنگاری شب و روز نمی‌شناسد، تا وقتی خبر هست خبرنگار آماده‌باش است.