سریال های خیابان خلوت کن

سیروس مقدم که در 15 سال گذشته رکورد تولید 25 مجموعه تلویزیونی و چند فیلم تلویزیونی را ثبت کرده و لقب پرکارترین کارگردان تاریخ تلویزیون ایران را به خود اختصاص داده، از جمله این هنرمندان موفق در قاب تلویزیون است که پس از تحصیل در رشته نقاشی به‌عنوان دستیار وارد کارهای تلویزیونی و سینمایی شده و نخستین بار کارگردانی را با فیلم سینمایی گرگ‌های گرسنه (1370) تجربه کرد؛ تجربه‌ای نه‌چندان موفق که در فیلم دومش (شکوه بازگشت) هم اتفاق افتاده و مقدم را به کل از سینما دور و در عوض به قاب تلویزیون نزدیک کرد. شیخ مفید که براساس زندگی این فقیه سرشناس ساخته شده، نخستین تجربه تلویزیونی سیروس مقدم بود که به نتیجه درخشانی ختم نشده و نسخه سینمایی آن نیز هیچ‌گاه رنگ پرده را به خود ندید. او نخستین گام‌هایش در راه تبدیل شدن به پرکارترین کارگردان تلویزیون را پس از این برداشت. مجموعه‌ای با محوریت فوتبال و حاشیه‌هایش با حضور جمعی از بهترین بازیگران سینما و تلویزیون همچون داریوش ارجمند، اکبر عبدی و سیاوش تهمورث که با توجه به فضای فوتبالی نیمه‌های 70 بشدت مورد توجه مخاطبان خود قرار گرفت. روزهای زندگی نخستین ملودرام تلویزیونی مقدم با همه نشانه‌های مخصوص به خود است که قصه‌ای پرکشش داشته و قهرمان‌هایش با وجود همه اغراق‌های به کار رفته در خلقشان، همدلی مخاطبان را برمی‌انگیختند.

مسافر، اولین سریال خیابان خلوت کن

اما نخستین مجموعه تلویزیونی به‌اصطلاح خیابان خلوت کن این کارگردان، مسافر است که سال 79 روی آنتن رفته و بحث‌های زیادی را هم در نشریات به راه انداخت. مسافر که با حمایت ستاد مبارزه با مواد مخدر ساخته شد، داستان پرفراز و نشیب زندگی خانم دکتر جوانی است که در کودکی به دست پدر بزرگش از مادر خود جدا شده و حال پسر عمویش(رضا) به‌دنبال او برای بردنش بر بالین پدر بزرگ رو به احتضارش است. در این میان آشنایی رضا با دوست دوران کودکی افسانه(منیژه) که درگیر اعتیاد است، ماجراهای پیچیده‌ای را به وجود می‌آورد که سر آخر به فاجعه‌ای بزرگ ختم می‌شود. پلیس جوان، روایتگر قصه پرفراز و نشیب افسر پلیسی است که در یک پرونده پیچیده به دنبال سرنخ‌هایی از نامزد گمشده خود است و در این مسیر با حوادث عجیب و غریبی روبه‌رو می‌شود. این مجموعه را می‌توان تلفیقی از چند گونه سینمایی به حساب آورد که جنبه خانوادگی‌اش بر وجوه پلیسی‌اش تا حدودی چربش داشته و به همین خاطر هم طیف‌های مختلفی از مخاطبان را درگیر خود می‌سازد. شهاب حسینی در نقش اصلی پلیس جوان یکی از ستون‌های اصلی کار است که آن را از تک بعدی بودن خارج کرده است و البته در کنار او باید از بازی درخشان فرهاد اصلانی هم در نقش همکارش یاد کرد.

دریایی‌های شبه فانتزی

مقدم که به شهادت کارنامه کاری‌اش علاقه زیادی به تجربه فضاهای جدید دارد، در دریایی‌ها به‌گونه‌ای شبه‌فانتزی نزدیک شده و داستان خود را در این بستر روایت کرده است. قصه آدم‌هایی که هریک به نوعی با دریا در ارتباط بوده و در هر قسمت با مشکلی روبه‌رو هستند که برای حل آن به خرد جمعی متوسل می‌شوند. با همه اینها دریایی‌ها نتوانست موفقیت ساخته‌های پیشین مقدم را تکرار کند و در جذب مخاطب کاری شکست‌خورده به حساب می‌آید.

مقدم پس از دریایی‌ها در فاصله‌ای کوتاه مجموعه‌های وکیل و مزرعه کوچک را روی آنتن برد؛ اولی مجموعه‌ای در مورد فساد مالی و پولشویی یک گروه کلاهبردار است که خبرنگار اقتصادی یکی از روزنامه‌ها به‌دنبال افشاگری در این باره است. دومی داستان مرد جوانی است که همراه همسر بیمار خود از هوای آلوده شهر دور شده و در شمال کشور رستوران کوچکی را در یک اتوبوس اسقاطی به راه انداخته که در هر قسمت با ماجراهای مختلفی روبه‌رو می‌شود. وی در ریحانه قصه‌ای پر فرازونشیب از زندگی یک خانواده و حوادث پیرامونش را از گذشته تا حال به تصویر کشیده و عمده تمرکز خود را روی قصه‌گویی گذاشته است. ریحانه به‌عنوان قهرمان داستان، متقاعدکننده از کار درآمده و در مخاطب همذات‌پنداری به‌وجود می‌آورد.

مقدم، جنجالی‌ترین ساخته تلویزیونی‌اش (نرگس) را در همین ایام کلید زد که حواشی بسیار داشته و در عین حال بشدت هم مورد توجه مخاطبان خود قرار گرفت. وی در این مجموعه همچنان از فرمول امتحان پس داده خود یعنی قرار دادن یک داستان اصلی در کنار چند داستانک بهره گرفته و از تضاد میان خانواده‌های نرگس و شوکت در جهت پیشبرد داستان بهترین بهره را گرفته است. مرگ پوپک گلدره (بازیگر نقش نرگس) بر اثر تصادف رانندگی و جایگزین شدن ستاره اسکندری به جای وی نیز نقش مهمی در هرچه بیشتر دیده شدن این مجموعه و نزدیک‌شدنش به مرزهای یک پدیده اجتماعی داشت.

پرواز در حباب نیز درباره جوان دوچرخه‌سواری است که برای رسیدن به پیراهن تیم ملی به دوپینگ روی آورده و پس از محرومیت به‌دلیل دوپینگ به‌واسطه دوستی با مردی جوان در دام اعتیاد به مواد مخدر می‌افتد. جوانی که از پدر خانواده به واسطه مرگ مادرش دل پری داشته و حال به قصد گرفتن انتقام وارد خانواده او می‌شود. تلویزیون در ماه مبارک رمضان 1386 میزبان مجموعه اغما به کارگردانی سیروس مقدم بود که بازتاب‌های مختلفی را در پی داشت. کاری با لایه‌های دینی که به بحث حضور شیطان و وسوسه‌های ویران‌کننده‌‌اش پرداخته و آن را به بحث غرور و تکبر گره‌زده است. دکتر طه پژوهان به‌عنوان یکی از بهترین جراحان مغز و اعصاب که همسرش را از دست داده و با دختر دانشجوی خود زندگی می‌کند با ورود پسری جوان (الیاس) که زمانی مریضش بوده، تغییر شخصیت می‌دهد. این در حالی است که الیاس واقعی سال‌ها پیش درگذشته و شیطان با قرار گرفتن در جلد الیاس کمر به قتل ایمان دکتر بسته است. وی پس از اغما که ‌هنگام پخش نیز حاشیه‌هایی داشت سراغ قصه‌ای کمدی با درونمایه اجتماعی به قلم محسن تنابنده رفته و پیامک از دیار باقی را روانه آنتن نوروزی شبکه اول سیما کرد. سرمایه‌داری به نام نیکخواه که مجتمعی بزرگ در دست ساخت دارد پس از جعلی از کار درآمدن سند زمین مجتمع دست به کار خطرناکی زده و مراسم مرگ قلابی خودش را با کمک پسرها و چند کلاهبردار برگزار می‌کند تا از شر طلبکارها خلاص شود.

آثار کم فروغ تر مقدم

روز حسرت و رستگاران که با فاصله‌ای کوتاه از یکدیگر ساخته شده و روی آنتن رفتند از جمله کارهای کم بیننده‌تر مقدم در قیاس با دیگر ساخته‌هایش به حساب می‌آیند. اولی که در ماه مبارک رمضان روی آنتن رفت بر مبنای خواب‌های شخصیت زن محوری کار شکل گرفته که طی آن همسر معتقد خود را در برزخ می‌بیند. خوابی که پرده از حقایقی در گذشته برداشته و قصه را وارد جاده‌ای پرپیچ و خم می‌کند که در آن به مقوله گناه پرداخته می‌شود. در رستگاران نیز با همین شخصیت‌های آشنا و داستان‌های مورد علاقه مقدم با تکیه بر تضاد فقر و ثروت روبه‌رو هستیم که تنها بازی درخشان آتیلا پسیانی در ذهن مخاطبان آن باقی می‌ماند.

چاردیواری را می‌توان رویکرد تازه این کارگردان باهوش در ساخت مجموعه‌های تلویزیونی به حساب آورد که در سال‌های بعد به سری پایتخت ختم شد. او که در ساخته‌های پرتعدادش جای کمدی را خالی می‌دید با چاردیواری در این‌گونه شانس خود را امتحان کرد که به نتایج خوبی هم رسید. یک کمدی جذاب با شخصیت‌هایی دوست داشتنی و ماجراهای کمیک پی‌در‌پی که اغلب فوق‌العاده از کار درآمده و ظرایف بسیاری در آنها به چشم می‌خورد. زیر هشت و تاثریا بازگشت دوباره مقدم به فضاهای ملتهب مورد علاقه‌اش است که در آنها خانواده‌ها درگیر یک بحران شده و برای بیرون آمدن از آن به تلاش می‌پردازند. در واقع نکته مثبت ساخته‌های مقدم، همین تلاش شخصیت‌های داستان برای بیرون آمدن از شرایط ناگوار و دشوار است که در دل سختی‌ها نیز مخاطب خود را ناامید نکرده و با آنان همدل و همراه می‌شود. در زیر هشت از طریق شخصیت عطا و در دومی از طریق ثریا این ایده‌محوری شکل گرفته و در نهایت هم هردوی آنها پس از پشت سرگذاشتن مشکلات بزرگ و کوچک به ساحل آرامش می‌رسند. در بچه‌های نسبتا بد نیز که به لحاظ ساختار فیلمنامه و شخصیت‌پردازی نوآوری‌های زیادی در آن صورت گرفته هم این ایده گسترش پیدا کرده و در آخر به یک پایان خوش پس از بحران‌های بزرگ ختم می‌شود.

چک برگشتی، نگاه طنزآلود سیروس مقدم به جریان‌های روز جامعه از انتخابات شورای شهر گرفته تا بالا رفتن قیمت سکه و... است که بسیار هم مورد توجه مخاطبان قرار گرفت. در اینجا لطیف، قهرمان داستان است که برای پرداخت سکه‌های مهریه همسرش و پرهیز از رفتن دوباره‌اش به زندان به آب‌و آتش زده و در این مسیر ماجراهای مختلفی را خلق می‌کند.

سه برگ برنده پایتخت

مقدم در دهه 90 بجز سه‌گانه پایتخت که این روزها قسمت چهارم آن در حال تصویربرداری است، مجموعه‌های دیوار، مدینه و میکائیل را روی آنتن برده است. اولی و سومی مایه‌های پلیسی داشته و در آنها به شیوه‌ای کاملا کلاسیک شاهد تقابل دزد و پلیس هستیم. مقدم هم تلاش کرده تا پلیس‌های جذاب و وظیفه‌شناسی را خلق کند که در راه انجام وظیفه با هیچ فردی شوخی ندارند‌ حتی اگر همچون ضدقهرمان‌های مجموعه‌های دیوار و میکائیل نسبت فامیلی هم با پلیس‌ها داشته باشند. مقدم در مدینه هم تلاش کرده تا از طریق شخصیتی به نام مدینه، سختی‌های زندگی را به چالش کشیده و در نهایت هم بر آنها فائق آید. در حقیقت ایمان قوی و شخصیت مومن مدینه است که او را به قهرمان داستان تبدیل کرده و کنشمندی‌اش کاملا به دل مخاطبان می‌نشیند.

اما سه‌گانه پایتخت که بدون تردید جزو پنج تای اول پرمخاطب‌ترین سریال‌های تاریخ تلویزیون کشورمان به حساب می‌آیند، کامل‌ترین و پخته‌ترین آثار تلویزیونی سیروس مقدم محسوب می‌شوند؛ کاری که تقریبا تمامی عناصر سازنده آن در اوج بوده و عموما بهترین کارشان را در آن ارائه کرده‌اند. محسن تنابنده به عنوان طراح اصلی قصه و بازیگر نقش نقی، نقشی کلیدی در موفقیت پایتخت‌ها داشته و بخش مهمی از بار کمدی کار را به دوش کشیده است. او در این نقش تنها به خلق یک شخصیت معمولی و گذرا اکتفا نکرده و شخصیتی با قابلیت گسترش بسیار خلق کرده است. در کنار او باید از ریما رامین‌فر، احمد مهرانفر و علیرضا خمسه هم یاد کرد که این آخری در نقشی منحصر به فرد درخشش فوق‌العاده‌ای داشته و تکیه‌کلام‌هایش هم به زبان عامیانه مردم راه پیدا کرده است.

حال باید منتظر پایتخت 4 ماند و دید که مقدم می‌تواند موفقیت سری‌های قبلی را تکرار کند یا خیر.