پرتردد وخطرآفرین
با آن که سالها پیش ، مسوولان در مقابل این هشدار کارشناسان که : «تهران در حال تبدیل شدن به پارکینگی بزرگ است » مقاومت می کردند
این روزها مسوولان شهری بارها و بارها در مجامع گوناگون دست به سوی دولت دراز می کنند تا از نظر مالی کمکی به آنها بشود و بتوانند پارکینگ بزرگ دنیا را به «خیابان» تبدیل کنند.
این پارکینگ بزرگ این روزها اسمش در حالی تکرار می شود که بسرعت در حال گسترش است.
نمونه این گسترش را می توانید در مناطقی که نام طرح ترافیک را یدک می کشند، ببینید؛ مناطقی که به قول کارشناسان کم کم به پارکینگ بزرگ تهران می پیوندند و تردد در آنها بسختی صورت می گیرد.
محدوده طرح ترافیک به معنای مدرن ، هر چند عمری کمتر از 2دهه را در شهری مثل تهران سپری می کند؛ اما از زمانهایی که حتی به صورت غیرعلمی آن را اجرایی می کرده اند؛ گاه دردسرساز بوده است.
بهترین شاهد این ماجرا شاید طرح ممنوعیت عبور و مرور برای میدان توپخانه باشد. در دهه 20، وقتی عبور چهارپایان بشدت چهره این میدان مهم را - که به محل استقرار شبکه یک تبدیل شده بود - تحت تاثیر خود قرار داد، دولت تصویب کرد برای حفظ ظاهر میدان از رفت و آمد چهارپایان باربر در محوطه میدان ارگ و باغ گلشن جلوگیری شود. چهارپایان بعد از آن باید از خیابانی در کنار میدان عبور می کردند که اسمش را ناصریه یا همان ناصرخسرو گذاشتند.
البته اولین طرح ممنوعیت عبور و مرور در تهران چندان موفق نبود و علت آن هم شباهتی مثال زدنی با شرایط حاضر دارد: همان گونه که امروز به علت ضعف ارائه خدمات وسایل نقلیه عمومی مردم به استفاده از وسایل شخصی ترغیب می شوند، آن زمان هم این مشکل دردسرساز شد و طرح به موفقیت چندانی دست نیافت.
امروزه اما با این که همگان به گسترش وسایل حمل و نقل عمومی برای کاهش ترافیک اذعان دارند؛ اما باز هم محدوده طرح ترافیک گسترده تر می شود تا علاجی موقت برای دردهای ریشه دار باشد.
بحران خودرو در منطقه طرح
با وجودی که محدوده طرح ترافیک به صورت ایده آل گنجایش 70تا 80هزار خودرو را دارد؛ اما بهبهانی معاون سابق حمل و نقل شهرداری تهران - که هفته گذشته مراسم تودیعش برگزار شد - در گفتگو با «جام جم» از عبور و مرور روزانه نزدیک به 150هزار خودرو در این محدوده خبر می دهد.
بهبهانی با اشاره به این که 2هفته پیش ، مهلت ثبت نام برای دریافت آرم طرح ترافیک پایان یافته است ، می گوید: در حال حاضر، سازمان حمل و نقل و ترافیک شهر تهران 80هزار آرم صادر می کند؛ اما به علت حضور خودروهایی مانند تاکسی ها که نیازی به مجوز طرح ترافیک ندارند و همچنین تخلف خودروهایی که علاوه بر خودروهای آرم دار وارد محدوده طرح می شوند روزانه شاهد حضور 150هزار خودرو در این محدوده بوده ایم.
بهبهانی هر چند می گوید حضور این تعداد خودرو در طرح هشداری برای مسوولان است ؛ اما معتقد است تا زمانی که مشکلات برطرف نشود، نمی توان این منطقه را به نقطه ایده آل رساند: اگر توجه کنید حتما متوجه می شوید که تنها سیستم نظارتی ما برای جلوگیری از ورود خودروهای بدون آرم ماموران راهنمایی و رانندگی هستند که به هر حال طبیعی است وقتی 2خودرو را جریمه می کنند یکی را یا نبینند یا از دست آنها فرار کند.
با وجود این چه باید کرد؛
«مدتهاست طرحی ارائه کرده ایم که طبق آن نظارت بر محدوده طرح ترافیک مکانیزه می شود. این پیشنهاد حتی به مرحله مناقصه رسیده ؛ اما با تغییر و تحولات در شهرداری تهران باید منتظر ماند و دید این طرح فراموش می شود یا ادامه می یابد.
طرح ، زیر سوال
در حالی که بسیاری از مردم و بعضا کارشناسان محدوده طرح ترافیک در تهران و نظارت به ورود خودروها به آن را غیر کارشناسانه ارزیابی می کنند، معاون پیشین حمل و نقل و ترافیک شهرداری تهران و مشاور فعل رئیس جمهور معتقد است این طرح اگر درست اجرا شود، مشکلی ندارد: اگر مردم خودشان کمی طرح را مراعات بکنند، نه جریمه می شوند نه محدوده بقدری شلوغ می شود که خدای ناکرده آمبولانسی نتواند بیمارش را به بیمارستان برساند تا جان دهد.
یک کارشناس حوزه حمل و نقل هم با تایید حرفهای بهبهانی می گوید: محدوده ای که عبور و مرور در آن با ضوابط خاصی صورت بگیرد، در بسیاری از کشورهای دنیا وجود دارد و مختص ایران نیست.
در عین حال این طرح تا به حال توانسته توانمندی خود را برای کنترل ترافیک شهر نشان دهد. مهندس محمد رئوفی که سالها دبیر شورای عالی ترافیک شهرهای کشور بوده ، می افزاید: کلیت طرح بد نیست ؛ اما متاسفانه نظارت به ورود خودروها خیلی شکننده است ؛ یعنی اگر همان 80هزار خودرویی که طرح به آنها مجوز می دهد، وارد محدوده شوند خیلی عالی است ؛ اما متاسفانه از معابر فرعی که ماموران راهنمایی و رانندگی در آنها حضور ندارند بسیاری از خودروها وارد منطقه می شوند.
گسترش راه چاره نیست
در حال حاضر محدوده طرح ترافیک به صورت حدودی از شمال به خیابان مطهری ، از شرق به خیابان بهارستان ، از جنوب به خیابان مولوی و از غرب به خیابان کارگر محدود می شود؛ اما براساس مصوبه های شورای شهر تهران قرار است این محدوده گسترش پیدا کند.
براساس این مصوبه ، قرار است محدوده طرح ترافیک از شمال تا بزرگراه رسالت ، از غرب به بزرگراه چمران و نواب صفوی و از جنوب غربی تا خیابان هلال احمر برسد.
این مصوبه ها در حالی تصویب شدند که کارشناسان نسبت به گسترش بی رویه محدوده طرح بدون در نظر گرفتن سایر جوانب برای کاهش ترافیک هشدار دادند.
رئوفی درباره این مصوبه ها - که احتمالا اجرای آنها بزودی آغاز می شود - می گوید: خیلی ها از جمله خود من بارها هشدار داده ایم که طرح ترافیک ایده خوبی است ؛ اما نباید تا وقتی بستر اجرای آن فراهم نیست دست به اجرای آن زد.
رئوفی در توضیح این بسترها می گوید: ما پیش از هر چیز باید سیستم حمل و نقل عمومی خوبی داشته باشیم تا مردم به استفاده از این وسایل ترغیب شوند.
در عین حال ، باید تمام جوانب زندگی مردم را بسنجیم تا بدانیم این طرح چه تاثیری بر زندگی آنها دارد. وی می افزاید: در کنار اینها باید به نظارت راهنمایی و رانندگی یا هر سیستم دیگری هم توجهی ویژه داشت ؛ چرا که اگر نظارت خوبی وجود نداشته باشد طرح فعلی هم کارآیی خود را از دست می دهد.
کاهش ترافیک بلندمدت است
نکته دیگری که رئوفی آن را حائز اهمیت می داند، کار بلندمدت برای کاهش ترافیک است : روزانه صدها ماشین وارد تهران می شوند. این در حالی است که خیابان ها ذره ای بزرگتر نمی شوند.
طبیعی است که با این وضعیت نمی توان با فعالیت های کوتاه مدت از گسترش ترافیک جلوگیری کرد. دبیر پیشین شورای عالی ترافیک تصریح می کند: متاسفانه خیلی ها فکر می کنند باید ثمره طرحهای ترافیکی را یکروزه دید، در حالی که نمی توان مشکلات را یکروزه حل کرد.
این طرحهای بلندمدت متاسفانه کمی بیش از حد طولانی شده اند. از نمونه این طرحها می توان از طرح زوج و فرد کردن خودروها نام برد که هیچ وقت به صورت جدی اجرا نشد.
طبق این طرح قرار بود خودروهایی که اولین شماره سمت راست آنها زوج است ، روزهای زوج و خودروهایی که رقم سمت راست آنها فرد است ، روزهای فرد حق عبور و مرور در تهران داشته باشند.
رئوفی با تایید کند پیش رفتن اجرای این طرح به نکته دیگری هم اشاره می کند: حرفهای ما همه به یک جا ختم می شود. در نظر بگیرید اگر این طرح اجرا شود، حداقل 30درصد به متقاضیان استفاده از وسایل حمل ونقل اضافه می شود، در حالی که وسایلی مانند مترو و اتوبوس ها دیگر گنجایش بیشتری را ندارند.
در عین حال وسایلی مانند تاکسی ها هم به علت درگیری همیشه راننده و مسافر بر سر کرایه چندان مناسب به نظر نمی رسند. همین است که مشکلات ادامه می یابند.
نفس کشیدن ممنوع
محدوده طرح ترافیک به این علت که یکی از مناطق تاثیرگذار در ترافیک سایر نقاط شهر است ، اهمیتی مضاعف یافته است.
با این حال اما متاسفانه بسیاری ، مشکلات شلوغی محدوده طرح ترافیک را نادیده می گیرند. محمدحسن پیراسته ، مدیرکل محیطزیست استان تهران دراین باره می گوید: آلودگی هوا در منطقه طرح ترافیک متاسفانه بشدت بالا رفته است. به هر نحوی که شده باید روز به روز تعداد خودروهایی که به این محدوده وارد می شوند، کمتر شود.
این منطقه به اندازه کافی شلوغ است و نباید خودروی جدیدی وارد آن شود؛ چون از نظر زیست محیطی واقعا اوضاع خوب نیست.
حدیث مکرر ادامه دارد
مشکلاتی که در این گزارش آمد، تنها تصویر بخش کوچکی از وضعیت محدوده طرح ترافیک تهران است ؛ محدوده ای که به گزارش شهرداری تهران شاهد حضور بیش از 180هزار خودرو است. این در حالی است که به گفته مسوولان «امکان ندارد بیش از 80هزار مجوز طرح ترافیک صادر شود.»
با این وضعیت باید بازهم منتظر هشدارهای ترافیکی و زیست محیطی بود که وضعیت محدوده طرح ترافیک را پرتردد و خطرآفرین توصیف می کند و هیچ کس هم به فکر بهبود آن نیست.
گفت و گو
