کاهش نقدینگی ناشران

نشر کشور در سال های اخیر بخصوص در سال‌های 90 و 91 به دلیل تحریم‌ها، افزایش قیمت ارز، افزایش قیمت کاغذ و دیگر مسائل گرفتار مشکلاتی شد و مشکلات ناشران بیش از قبل بروز پیدا کرد. ‌در این میان آن دسته از ناشران دولتی که در طول سال از اعتبار مشخصی خرج می‌کردند، تکلیفشان مشخص بود، اما آن دسته از ناشرانی که به صورت خودگردان فعالیت می‌کردند و حتی ناشران شبه‌دولتی با مشکلات جدی مواجه بودند. علتش هم این بود که هزینه تمام شده کتاب افزایش یافته بود و ناشران را با مشکل نقدینگی مواجه کرده بود. یعنی اگر بر فرض ناشری با 20 هزار تومان تا پیش از این سه جلد کتاب منتشر می‌کرد، حالا مجبور بود در این شرایط تنها یک جلد کتاب منتشر کند. از سوی دیگر به تبع این مشکلات اقتصادی، حضور کتاب در سبد کالای خانوار نیز کاهش یافت. چون در شرایط اقتصادی اینچنینی، خانواده‌ها کمتر سراغ خرید کتاب می‌روند، مگر در موارد ضروری. به همین دلیل به تکرار این را شنیدیم که برخی کتاب‌ها حتی در شمارگان 200 تا 300 نسخه منتشر می‌شود. ما در هیات خرید کتاب حتی برخی از این کتاب‌های در شمارگان کم را به دلیل محتوای خوب خریده‌ایم، اما این موضوعی است که با آن مواجه شده‌ایم.

اگرچه این مشکلات از خود نشر است، اما مشکلات ناشی از اقتصاد نشر زیرشاخه‌هایی دارد که گریبان بسیاری از موضوعات دیگر را هم می‌گیرد. متاسفانه تاثیرات ناشی از اقتصاد نشر را در سال‌های بعد خواهیم دید. این مشکلات حتی اگر امروز هم به حالت سابق نشر بازگردد، باز هم تاثیرات بلندمدتی به همراه خواهد داشت. ‌ یکی از این تاثیرات، تعطیلی بسیاری از بنگاه‌های نشر خواهد بود. وقتی ناشری فعالیت نکند، مسلما مولفی نمی‌تواند از منبع آن بنگاه انتشاراتی کسب درآمد کند و حتی ممکن است معیشت مولفان نیز به مخاطره بیفتد. این تاثیرات را در سال‌های بعد شاهد خواهیم بود و خواهیم دید کسانی که از راه نشر به هر وسیله‌ای معیشت خود را تامین می‌کردند، گرفتار مشکلات عدیده‌ای می‌شوند.

موضوعات دیگری را در آسیب‌شناسی وضعیت نشر می‌توان برشمرد که البته در رتبه بعدی به لحاظ اولویت قرار می‌گیرند. یکی از این مسائل به محتوای کتاب‌ها برمی‌گردد که در درازمدت چنین محتواهایی سبب کاهش مخاطب کتاب می‌شود. یکی دیگر از این مسائل، کاهش قدرت ریسک‌پذیری ناشران است. در چنین بازاری که ناشر از مشکل نقدینگی رنج می برد و اقتصاد نشر او را دچار بحران کرده است، طبیعی است قدرت ریسک ناشر کاهش یابد.

دولت یازدهم به دلیل چنین مشکلاتی، تمرکز خود را در دوسال گذشته روی مسائل سیاست خارجی متمرکز کرده است. اگرچه ریشه حل بسیاری از این مشکلات را دولت بدرستی در حل مشکلات سیاست خارجی دیده است، اما از دولت انتظار می‌رود توجه بیشتری به مسائل فرهنگی داشته باشد. پیشنهاد من به دولت در سال جدید برای حل مشکلات صنعت نشر ایران، حل مشکل نقدینگی ناشران در گام اول برای خروج از وضعیتی است که من نام احتضار را بر آن می‌گذارم.

سیدکاظم شمس / عضو هیات خرید کتاب وزارت ارشاد