تب والیبال ایران را می‌گیرد

لیگ والیبال چند تیمی است؟ بسکتبال چند تیم دارد؟ تیم‌های ملی والیبال چه کردند و بسکتبالی‌ها چه نتیجه‌ای گرفتند؟ پرسش‌های متداولی است که بین اهالی این دو ورزش رد و بدل می‌شود. با وجود این در کنار همه مشترکات این دو ورزش باید گفت خاستگاه لیگ والیبال و بسکتبال در دهه 50 بوده است زمانی که اهمیت این ورزش‌های گروهی بیشتر از گذشته ثابت شد و ایران، استعدادهای ورزشکارانش را در این دو عرصه به منصه ظهور گذاشت.

اولین دوره لیگ والیبال ایران در سال ۱۳۵۴ با نام جام پاسارگاد با ۱۲ تیم راه افتاد و نخستین تیم قهرمان آن دخانیات تهران است. جمشید حمیدی از خبرنگاران پیشکسوت والیبال که در آن روزها والیبال را در یکی از قدیمی‌ترین نشریه‌های ورزشی هفتگی یعنی دنیای ورزش دنبال می‌کرد، از خاطرات آن دوران می‌گوید: بازی‌های فصول آغازین والیبال باشگاه‌های ایران با حساسیت و جذابیت خاصی دنبال می‌شد. بعد از جا افتادن بازی‌ها شاهد برپایی مسابقه‌هایی در تالار دوازده هزار نفری بودیم که مملو از تماشاگر می‌شد. تیم‌های تاج، پرسپولیس و دخانیات از تیم‌های خوب آن دوره بودند که هیجان بازی‌ها را به سمت تماشاگران مشتاق والیبال می‌بردند.

این جام در سال‌های 1356 و 1355 با قهرمانی‌های تاج به پایان رسید. برای حفظ تیم‌های والیبال در دوره‌های برگزاری لیگ پیش از انقلاب، تلاش‌های زیادی از سوی مسئولان فدراسیون صورت می‌گرفت، مانند حمایت از تیم‌های استان‌هایی که مستعد والیبال بودند. حمیدی می‌گوید: تیم پپسی کولا با کمک فدراسیون والیبال وقت رقابت‌ها را ادامه می‌داد چون با وجود بازیکنان مستعد در استان گیلان، فدراسیون نمی‌خواست این تیم بازی‌ها را نیمه کاره رها کند.

بعد از پیروزی انقلاب، بازی‌های والیبال به صورت استانی متداول شد. تیم‌های کرمانشاه، خراسان، گیلان همراه تهران و مازندران به‌عنوان قطب‌های والیبال وقت، رقابت‌های نزدیکی داشتند. کارشناس والیبال درباره بازی‌های استانی در نقاط مختلف ایران ادامه می‌دهد: تهران سه دوره قهرمان لیگ استانی شد اما در بین تیم‌ها، مازنی‌ها با ترکیب بازیکنان آمل و گنبد مدعی تمام عیار بازی‌های منتخب استان‌ها بودند. این مسابقه‌ها بعد از انقلاب محل کشف استعدادهای والیبال شده بود، طوری که بیشتر تیم‌های استانی چهره‌های مطرح آن زمان را معرفی کرده بودند. استقبال از این بازی‌ها نیز در شهرهای مختلف ایران بی‌نظیر بود.

سال ۱۳۶۸ اولین دوره بازی‌های والیبال جام حذفی باشگاه‌های ایران برگزار شد و تیم تاج که به استقلال تغییر نام داده بود، قهرمان شد.

اواخر سال ۱۳۶۸ با انتصاب محمدرضا یزدانی‌خرم به ریاست فدراسیون والیبال تحولات اساسی در ساختار والیبال به‌وجود آمد و لیگ برتر والیبال راه‌اندازی شد. جمشید حمیدی که دوران خوب گذشته را با سرمایه‌گذاری مناسب باشگاه‌ها و حضور مربیانی مانند پارک سون سو به خاطر می‌آورد، دوره یزدانی خرم را نیز سرآغاز تحول در نظام تیمداری لیگ برتر والیبال تلقی می‌کند و می‌گوید: یزدانی خرم مدیری از بخش صنعتی بود و توانست از این بخش اسپانسرهایی را جذب والیبال کند. با این‌که حضور این تیم‌ها مقطعی بود، اما نوید حرکت نوین تیمداری را در والیبال می‌داد. کشمکش تیم‌های دولتی و بخش خصوصی نیز از همین زمان آغاز شد. دولتی‌ها با بودجه تعریف شده و بخش خصوصی گرفتار در هزارتوی مشکلات مالی مدام در آمد و رفت بودند.

با آن‌که این روند تیمداری همچنان ادامه دارد، اما در اواخر دوره ریاست یزدانی خرم و اوایل مدیریت داورزنی بر والیبال ایران،‌ تیم‌های لیگ برتر به ثبات نسبی رسیدند. در این فاصله شاهد رشد تیم‌های ملی والیبال بودیم که بخش عمده‌ای از شکوفایی والیبال را باید به پای لیگ برتر نوشت. جمشید حمیدی با نگاهی به اتفاقات مهم سال‌های اخیر در والیبال می‌گوید: تیم‌های بزرگی مانند کاله مازندران، پیشگامان کویر یزد و باریج اسانس کاشان در این سال‌ها منحل شدند و لیگ برتر والیبال به لحاظ دوری این تیم‌ها ضرر کرد. با این حال لیگ برتر، بازیکنان والیبال را ورزش پیشه بار آورد طوری که دستمزدهای بالا به این بازیکنان سبب شد از چرخه زندگی عقب نمانند. در شرایط کنونی میزان دستمزدها رقمی حدود 250 تا 900 میلیون تومان است.

احوال تیم‌ها

تیم‌های والیبال ایران در دو گروه رقابت‌های خود را برگزار می‌کنند که درباره دو گروه کردن تیم‌ها حرف و حدیث بسیار است. عده‌ای می‌گویند فدراسیون جهانی با هدف گسترش والیبال برنامه‌های خود را اجرا می‌کند که در راس این برنامه‌ها نگاه کردن به مردم علاقه‌مند والیبال در تمامی نقاط دنیاست. به گفته این افراد فدراسیون جهانی در تمامی برنامه‌های راهبردی والیبال به نقش مردمی توجه دارد و به فدراسیون‌های تابعه این نکته را متذکر می‌شود. اشکال برگزاری لیگ در دو گروه سبب می‌شود بسیاری از مردم شهرها، برخی از تیم‌ها را در طول برگزاری لیگ رویت نکنند و بازیکنان مورد علاقه خود را از نزدیک نبینند. از طرفی عده‌ای دیگر معتقدند بازی‌ها در دو گروه در سالی که ملی پوشان با پشت سر گذاشتن بازی‌های متعدد ملی نیاز به استراحت دارند، این شیوه برگزاری بازی‌ها نیاز ملی پوشان را تامین می‌کند و آنها فشردگی کمتری را در بازی‌های فصل جاری احساس می‌کنند. با این حال قطار لیگ برتر والیبال از یکشنبه هفته آینده روی ریل قرار می‌گیرد و در مسیر رقابت‌های باشگاهی باید برترین‌ها را برای تیم ملی شناسایی کند. مسیری که در انتهای آن رقابت‌های مهمی مانند لیگ جهانی، جام جهانی و مهم‌تر از همه رقابت‌های جام ملت‌های آسیا و انتخابی المپیک 2016 ریودوژانیرو دیده می‌شود. در چنین شرایطی آگاهی از نحوه تیمداری باشگاه‌ها در لیگ برتر والیبال اهمیت پیدا می‌کند بگذریم از این‌که تعدادی از تیم‌ها اصلا باشگاهی نیستند که در ورزش ما این بحث قدیمی و تکراری است و فقط به والیبال محدود نمی‌شود. ببینیم تیم‌هایی که می‌خواهند تب رقابت‌های والیبال را به 40 درجه برسانند تاکنون چه کرده‌اند؟

شهرداری تبریز

مرحوم حسین معدنی، ‌سکاندار این تیم در فصل گذشته بود اما پس از درگذشت مربی خوشنام تیم ملی والیبال، تبریزی‌ها به ترکیب بومی روی نیمکت تیم خود روی آوردند و با عادل بناکار و محمد عمده غیاثی وارد لیگ برتر می‌شوند. حضور چهره غیربومی در کادر فنی تیم شهرداری نیز در نوع خود جالب توجه است، بویژه این‌که بعد از سال‌ها محمدحسین نجاتی در والیبال رویت می‌شود. او از بازیکنان سابق شیرازی در تیم ملی است. شهرداری؛ مصطفی وند و صنوبری را به‌عنوان سرعتی‌زن‌ها به خدمت گرفته است و با پاس‌های علیرضا بهبودی باتجربه، تیم هماهنگی در بازی‌های امسال دارد.

پیکان تهران

این تیم بسیار خوب بسته شده است. قهرمان پرآوازه والیبال در سال‌های گذشته در لیگ برتر امسال دو قدرتی زن جهان را به خدمت دارد؛ فرهاد قائمی و میرزاجانپور. امیر حسینی نیز برای بازیکنان این تیم پاس می‌دهد. با این حال پیکان بازیکن صرب فصل گذشته کاله با نام خلاصه شده «نیکو» را هم در پست پاسور به خدمت دارد. محمد موسوی سرعتی زن تیم ملی والیبال و یکی از مدافعان روی تور دنیا این فصل، پیراهن پیکان را برتن می‌کند. پیکان با این تیمی که بسته یکی از مدعیان این دوره از بازی‌هاست.

میزان خراسان

جابه‌جایی روی نیمکت مربیگری میزان و آمدن غلامرضا مومنی مقدم به عنوان سرمربی تیم مشهدی، تغییرات عمده میزان روی نیمکت مربیگری است با این حال تغییرات درون تیم را هم نباید نادیده گرفت. جایی که عادل غلامی و مهدی مهدوی هستند و رحمان داوودی و علی مباشری می‌توانند برای تیم خراسانی تعیین‌کننده باشند. حتی بازگشت فرهادظریف لیبروی تیم ملی به تیم‌های مشهدی بعد از 12 سال، خبر از تحولات ویژه‌ای در تیم میزان می‌دهد. آنها همچنین دو بازیکن خارجی استخدام کرده‌اند. یکی بار برا پاسور اسپانیایی فصول گذشته لیگ که در پیکان و متین بازی می‌کرد و دومی قطر پاسور آرژانتینی به نام پری را.

متین ورامین

مدافع عنوان قهرمانی، امسال نماینده والیبال آسیا در رقابت‌های والیبال باشگاه‌های جهان است. از این‌رو انگیزه در بین بازیکنان متین موج می‌زند. بهروز عطایی تجربه کافی با تیم کاله در لیگ برتر دارد و روی نیمکت متین ورامین به قواعد تیمداری تا رسیدن به قله قهرمانی آشناست. او محمد طاهر وادی را که این روزها درباره‌اش شنیده می‌شود جایگزین مناسبی برای سعید معروف است، در پست پاسور دارد. امیر غفور جوان کاشانی متین همراه مصطفی شریفات و احسن اله شیرکوند (لیبرو) در این تیم بازی می‌کنند. استخدام قدرتی زن یونانی هم نشان می‌دهد متین ورامین در لیگ برتر نمی‌خواهد برابر حریفان مدعی کم بیاورد.

شهرداری ارومیه

به هر حال حضور سعید معروف در هر تیمی از آن تیم یک مدعی می‌سازد بویژه شهرداری که از حمایت خوب تماشاگران مشهور والیبال سود می‌برد. ارومی‌ها به عشق والیبال شهرشان منتظر نتایج بهتر از سال قبل در دور مقدماتی هستند. گرچه شهرداری بازی‌های فصل قبل را بخوبی به پایان رساند اما در دور گروهی بازی‌ها اصلا در حد والیبال شهر نبود. شهرام محمودی صید بزرگ شهرداری در این فصل است که می‌تواند حریفان مدعی را غافلگیر کند. در کنار او استفاده کردن از لیبروی دوم تیم ملی یعنی علیزاده قوت قلب تیم است همین طور بازیکنان خارجی تیم ارومی که در راه هستند.

شگفتی‌سازان در کنار مدعیان

ممکن است در کنار تیم‌های مدعی این دوره تیم‌هایی قرار بگیرند که شگفتی ساز باشند. تیم‌های گنبدی از این قبیل تیم‌ها هستند یا نوین کشاورز که سال قبل بازی‌های خوبی را برابر رقبای مدعی به نمایش گذاشت.

امسال گنبدی‌ها دو تیم در لیگ برتر دارند تا غنای والیبال خود را از نظر نیروی انسانی به رخ شهرهای دیگر بکشند. جواهری گنبد نام آشناتری به نسبت تعاونی گنبد دارد اما والیبال در گنبد با هر تیمی و هر نامی دیدنی می‌شود و کار رقبا در این شهر سخت است.

تیم والیبال نوین کشاورز با مسعود آرمات یک فصل دیگر را با جوانانش در لیگ برتر تجربه می‌کند. این تیم پارسال با نتایجی که گرفت به‌عنوان شگفتی‌ساز لیگ برتر خود را مطرح کرد. امسال جوانان نوین کشاورز بر تجربیات خود اضافه کرده‌اند. حضور تیمی از والیبال استان فارس در والیبال باشگاه‌های ایران بعد از سال‌ها اتفاق می‌افتد که در نوع خود قابل توجه است به شرط آن‌که مسئولان تیم زیر بار مخارج تیمداری کمر خم نکنند و تا پایان لیگ دوام بیاورند.

تیم شهرداری زاهدان به‌دلیل مشکلات مالی قرارنبود در بازی‌ها شرکت کند اما سفر استانی رئیس‌جمهور و قول دولتی‌ها به مسئولان این تیم، سبب شد تا دوباره تیمی از زاهدان در لیگ برتر والیبال حضور یابد. جبار قوچان‌نژاد، سرمربی مشهدی فصل قبل تیم میزان روی نیمکت مربیگری این تیم می‌نشیند.

ارتعاشات صنعتی در اقدامی تامل برانگیز تیم والیبال نوجوانان ایران را که نماینده آسیا در مسابقه‌های جهانی است، زیر پوشش خود قرار داده است. این کار از نظر آماده‌سازی تیم والیبال نوجوانان قابل تقدیر است. این شیوه را سال‌ها پیش برزیلی‌ها متداول کرده بودند اما آنها امتیازات تیم‌های ملی در قالب رقابت‌های باشگاهی را منظور نمی‌کردند.

تیم والیبال سایپا در پی تغییر و تحولات سال‌های اخیر به دنبال قهرمانی مانند گذشته نیست و فقط کار با یک‌سری جوانان مستعد والیبال را در دستور کار قرار داده است. فرشادسعیدی و محمد خمسه ملی‌پوشان سابق والیبال، هدایت این تیم را به عهده دارند.

تیم آلومینیوم هرمزگان دیگر تیم شرکت‌کننده در رقابت هاست که حمایت تماشاگرانش را در بازی‌های خانگی می‌خواهد. وزارت دفاع نیز در لیگ برتر والیبال تیمداری می‌کند شاید از این طریق امتیازاتی به بازیکنانی که دوران ورزشی خود را باید زیر پرچم نظام سربازی سپری کنند، تعلق گیرد.

محمد رضاپور / گروه ورزش