پدرخوانده در حاشیه

از هزینه‌های فراوان برای تغییر در ساختار سیاسی برخی کشورها گرفته تا نقش‌آفرینی در ایجاد بحران‌های امنیتی و حمایت از گروه‌های تروریستی، از همراهی با آمریکا گرفته تا روابط و همگرایی‌های پنهان و آشکار با رژیم صهیونیستی و صدها مورد دیگر را در رفتار عربستان می‌توان مشاهده کرد. سران ریاض در حالی تلاش داشته‌اند که نقش پدرخوانده را در عرصه منطقه ایفا کنند که روند تحولات نشانگر حقایقی مغایر با این موضوع است. آل‌سعود در حالی حکم اعدام شیخ نمر را اعلام کرد که از یک سو مردم عربستان با برپایی تظاهرات گسترده، مخالفت خود را با این حکم اعلام کرده و درباره پیامدهای آن به آل‌سعود هشدار داده‌اند. از سوی دیگر سراسر جهان بجز سران غرب که سکوت در برابر جنایات آل‌سعود را در جهت منافع خود می‌دانند، در برابر این حکم سکوت نکرده و به رویارویی با عربستان پرداختند. این واکنش‌ها نشان داد آل‌سعود در عرصه داخلی و جهانی جایگاهی ندارد و مقابله با آن مترصد جرقه‌ای است. در پرده‌ای دیگر در یمن به نظر می‌رسد شرایط در جهت اهداف سعودی‌ها پیش نمی‌رود. هر چند عربستان از حربه القاعده و کمک‌های اقتصادی برای مقابله با این روند و کمرنگ‌سازی آن استفاده بسیار برد، اما در مقابل اراده مردم نتوانست موفق‌باشد.

در بحرین نیز عربستان در حالی به دنبال اجرای دموکراسی سفارشی و فرمایشی با برگزاری انتخابات پارلمانی بود تا از تکرار سرنوشت یمن در این کشور جلوگیری کند که تحریم انتخابات از سوی مردم و گروه‌های سیاسی شکست طرح ریاض را رقم زد.

اما اوج ناکامی عربستان را در عراق می‌توان مشاهده کرد. وحدت ملی عراقی در مبارزه با تروریسم تکفیری ـ بعثی و نیز انتخاب افرادی مانند فواد معصوم در سمت رئیس‌جمهور، حیدرالعبادی به مقام نخست‌وزیری و الجبوری در پست رئیس مجلس، عملا سناریوی عربستان را در حاشیه قرار داد.

نکته بسیار مهم آن که حیدر‌العبادی، نخست‌وزیر عراق برخلاف سران عرب که اولین سفر خود را به عربستان صورت می‌دادند به تهران سفر کرد. این سفر این پیام مهم را برای عربستان داشته که باوجود تمام فشارها و تهدیدات نمی‌تواند براستراتژی راهبردی عراق تاثیر گذارد و این کشور در کنار دوستان واقعی خود که همواره در شرایط بحرانی در کنار ملت و دولت عراق بوده‌اند، باقی خواهد ماند. این سفر پاسخی قاطع و عملی به دخالت‌های منفی عربستان در عراق بوده که به اذعان کارشناسان ناکامی سخت برای ریاض است، چنان که برای کمرنگ‌سازی ابعاد آن در کنار آمریکا و تروریست‌ها به بحران‌های امنیتی در عراق دامن زدند.

در کنار آنچه ذکر شد ناتوانی در تعیین رئیس‌جمهور در لبنان و بهره‌گیری از تروریست‌ها در لبنان برای مقابله با مقاومت، استمرار مطالبات و اعتراض‌های مردمی در مصر و دوری دیگر دوستان منطقه‌ای سابق عربستان از این کشور نظیر تشدید تنش‌های عربستان و قطر را می‌توان به ناکامی‌های عربستان افزود. جالب توجه آن که ریاض برای کمرنگ‌سازی ناکامی‌های خود به اقداماتی همچون اتهام‌زنی به جمهوری اسلامی ایران و تکرار این ادعاها از سوی متحدان عربی خود و تقلا برای کاهش بهای نفت برای فشار بر ایران و روسیه روی آورده است؛ اقداماتی که در ظاهر برگرفته از قدرت عربستان در معادلات جهانی است، اما در عمل کارکرد چندانی برای این کشور نداشته است، چنان که تغییری در مواضع این کشورها در قبال تحولات منطقه بویژه حمایت از سوریه ایجاد نشده است.

در جمع‌بندی کلی از آنچه ذکر شد می‌توان گفت عربستان هر روز با چالش‌های درونی و بیرونی جدیدی مواجه می‌شود، چنان که حتی متحدان این کشور نیز در مواردی برای رهایی از فشار افکار عمومی جهان به قربانی‌سازی این کشور می‌پردازند که نمونه آن اظهارات جو بایدن، معاون رئیس‌جمهور آمریکا مبنی بر نقش عربستان در گسترش تروریسم در منطقه است.

قاسم غفوری ‌/‌‌ ‌جام‌جم