چرا شوپنهاور؟

سِورین شرودر، دانشگاه آکسفورد انگلستان

کتاب شوپنهاور اثر جولیان یانگ از مجموعه «فیلسوفان» انتشارات راتلج است که به قلم برجسته‌ترین مفسران حال حاضر فلسفه و با هدف ارائه تفسیر جامع و فلسفی از بزرگ‌ترین متفکران تاریخ اندیشه به زبان انگلیسی منتشر شده و همچنان در حال انتشار است. پیش از این، ترجمه فارسی کتاب‌های مرلوپونتی، لایب نیتس و هگل از این مجموعه به همت انتشارات ققنوس در ایران انتشار یافته است. جولیان یانگ (که پیشتر به دلیل ترجمه چند عنوان کتاب و مقاله از او به فارسی، از جمله فلسفه هنر نیچه و فلسفه هنر هایدگر، در فضای فکری و فلسفی ایران چهره‌ای شناخته شده است) به جهت نگاه تیزبینانه، قلم سلیس و روان، وضوح استدلالات و تفسیرهای فلسفی و مهم‌تر از همه، نگاه انتقادی زبانزد است. در کتاب شوپنهاور، او تصویری جامع و منحصربه‌فرد از فلسفه شوپنهاور به دست می‌دهد و اساسی‌ترین مباحث فلسفه شوپنهاور را در ترتیبی دقیق، تفسیر و بررسی می‌کند. جولیان یانگ ساختار بزرگ اثر اصلی شوپنهاور را، یعنی جهان همچون اراده و بازنمود، از متافیزیک آن تا رستگاری، در روایتی یکدست و یکپارچه دنبال می‌کند.

شوپنهاور فیلسوف صریحی است. پاسخ او به پرسش ساده زندگی چیست؟ پرسشی که از دید او معمایی بی‌قرارکننده است، ساده است: زندگی رنج است، یک خواب ناگوار است. اما در پس این پاسخ ساده، متافیزیکی نهفته است که مانند عمارتی عظیم، ظرافت‌ها و جزئیات فراوانی دارد. متافیزیکی که درگیر مباحث فلسفی عمیق و استدلالات ظریف و بدست دادن نمونه‌های فراوانی می‎شود تا هر چه محکم‌تر بر این حکم بدبینانه مهر تائید بزند.

جولیان یانگ سه فصل از کتاب را به این متافیزیک اختصاص داده و آن را شرح و تفسیر و نیز نقد می‌کند. در این میان او بخوبی رابطه شوپنهاور با فیلسوفان دیگر بخصوص تأثیر ایمانوئل کانت و افلاطون بر او را روشن می‌گرداند و نیز به ریشه‌های نفرت شوپنهاور از ایدئالیست‌های ‌آلمانی و از جمله هگل می‌پردازد.

اما آیا از این رنج گریزی است؟ آیا می‌شود از این خواب ناگوار بیدار شد؟ فصل‌های پنجم تا هشتم کتاب درگیر این پرسش‌های اساسی است و روایتی است دقیق بر فلسفه هنر، اخلاق‌شناسی و مهم‌تر از همه، مسأله رستگاری در اندیشه شوپنهاور. این بخش‌ها با مضامین و موضوعات پراهمیتی مواجه می‌شود، موضوعات و مضامین فراوانی از قبیل حالت استتیک، امر والا، ایده‌های افلاطونی، رابطه میان هنر و فلسفه، تراژدی، موسیقی، مرگ، نوعدوستی، خودپرستی، خودکشی و حالت زهد.

جولیان یانگ در فصل پایانی کتاب اجمالا تأثیر شگرف اندیشه شوپنهاور بر فیلسوفان، متفکران، هنرمندان و نیز نویسندگان را بخوبی نشان می‌دهد. در این میان او بیش از هرکس دیگری بر تأثیر اندیشه شوپنهاور بر نیچه، واگنر، ویتگنشتاین، هورکهایمر و فروید تکیه می‌کند و نیز مطالب جالب توجهی در ارتباط با نسبت فرضیه تکامل داروینی و اندیشه شوپنهاور عرضه می‌دارد.