زمین زیر پای تهران لرزید

به گفته دکتر مهدی زارع، دانشیار پژوهشگاه بین‌المللی زلزله‌شناسی و مهندسی زلزله، محل وقوع این زمین‌لرزه شمال دماوند نزدیک جاده هراز و در جنوب شهر رینه بوده است. حدس اولیه این است که رخداد زمین‌لرزه دماوند می‌تواند حاصل فعالیت گسل لار یا حتی گسل موشا باشد.

وی در توضیح اهمیت این رخداد به جام‌جم گفت: زلزله‌بامداد دیروز به عنوان زمین‌لرزه‌ای در اندازه کوچک تلقی می‌شود اما با توجه به این که این زمین‌لرزه در نزدیکی تهران و در کنار آتشفشان دماوند اتفاق افتاده است، می‌تواند یک زنگ خطر باشد. علاوه بر این، ایستگاه شتاب‌نگاری مرکز تحقیقات ساختمان و مسکن شهر رینه شتاب این زمین‌لرزه را صد سانتی‌متر بر مجذور ثانیه برآورد کرده که معادل یک دهم شتاب جاذبه زمین است. شتاب این زمین‌لرزه قابل ملاحظه است. اغلب مردم زمین‌لرزه‌ای با این شتاب را احساس می‌کنند. چه بسا بیشتر مردم زمان زلزله خواب بوده‌ و در پی وقوع این زمین‌لرزه از خواب بیدار شده‌اند. از این نظر می‌توان گفت رخداد زمین‌لرزه‌ای با این شتاب اتفاقی قابل توجه است.

زارع افزود: دماوند از نظر تکتونیکی منطقه فعالی است. گسل‌های متعددی در این منطقه وجود دارد. در شمال این منطقه گسل بایجان را داریم که زلزله نوروز سال 1363 ناشی از فعالیت این گسل بوده است. گسل موشا از دیگر گسل‌های این منطقه است که یک ابرگسل محسوب می‌شود. این گسل در منطقه جنوبی البرز قرار دارد و از 35 کیلومتری شمال شرقی تهران عبور می‌کند. گسل موشا از روستایی به همین نام در چهار کیلومتری شهر دماوند رد می‌شود. گسل لار نیز از دیگر گسل‌های منطقه دماوند است که از همین پهنه کانونی عبور می‌کند. در کنار این گسل‌ها سیستم آتشفشانی دماوند را هم داریم. از این لحاظ می‌توان گفت این منطقه از نظر زمین‌شناسی فعال است.

وی با تاکید بر این که اکنون آتشفشان دماوند بی‌خطر است، گفت: شاهدی مبنی بر قرار داشتن این آتشفشان در مرحله فوران یا انفجار وجود ندارد.

دانشیار پژوهشگاه بین‌المللی زلزله‌شناسی و مهندسی زلزله، درخصوص این که وقوع این زلزله می‌تواند برای شهر تهران نگران‌کننده باشد، افزود: نه تنها اکنون بلکه همیشه باید نسبت به وقوع زمین‌لرزه در تهران نگران باشیم. همان اندازه که یک ماه پیش یا یک هفته پیش نگران وقوع زلزله در تهران بودیم اکنون هم همان اندازه احساس نگرانی می‌کنیم با این تفاوت که وقوع این زلزله‌های کوچک به منزله هشدار و پیش آگاهی تلقی می‌شود. اینها چراغ خطری است که خاموش و روشن می‌شود.

وی با تائید این که وقوع این زلزله‌های با شدت کمتر می‌تواند در کاهش شدت زمین‌لرزه پیش‌بینی شده نهایی برای تهران تاثیرگذار باشد، می‌افزاید: اگر بدانیم چه اندازه انرژی داریم و زمین‌لرزه در کجا اتفاق افتاده که موجب آزاد شدن انرژی شده، می‌توانیم بگوییم رخداد زلزله تا چه اندازه در کاهش شدت زلزله‌های بعدی تاثیر گذار است. یعنی باید محل تمرکز تنش و آزاد شدن انرژی مشخص باشد. به هر حال اگر ریتمی از آزاد شدن انرژی در منطقه‌ای وجود داشته باشد و بخشی از این ریتم انرژی به شکل رخداد زمین‌لرزه‌های کوچک خود را نشان دهد، شاید در شرایطی بتوان گفت بخشی از انرژی آزاد شده است. البته محل رخداد زمین‌لرزه نیز مهم است. این بخش از البرز معمولا کمتر از این ویژگی برخوردار است و منطق و ویژگی زمین‌شناسی این منطقه این است که اگر بخواهد زمین‌لرزه بزرگی در آن اتفاق بیفتد، این طور نیست که بتوان آن را به چند زمین‌لرزه کوچک تقسیم کرد.

در پایان باید تاکید کرد که جای نگرانی از بابت زلزله در تهران وجود ندارد اما باید همیشه برای این موضوع آمادگی داشت. داشتن یک ساک امداد و کمک‌های اولیه، هماهنگی با اعضای خانواده درخصوص نقطه تجمع بعد از زلزله؛ بررسی نقاط امن خانه و تمرین با همه اعضای خانواده برای پناه گرفتن در آن، از جمله آمادگی‌های مفید قبل از یک زلزله بزرگ است که می‌تواند آسیب‌های وارده به عزیزان شما را تا حد قابل توجهی کاهش دهد.

فرانک فراهانی‌جم ‌/‌ گروه دانش