در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
خانه دوست کجاست؛
راههای تعیین کاملا دقیق جهت قبله از دیرباز در کشورهای اسلامی یکی از سوالات مهمی بوده که جغرافیدانان را به خود مشغول کرده است.
برای ساخت یک مسجد، نمازخانه و حتی منازل مسکونی و انجام بسیاری از فرایض شرعی نیاز به دانستن جهت قبله است.
اما اگر می خواهید به طور دقیق جهت قبله را تعیین کنید، امروز را از دست ندهید. مطمئنا تلاش برای یافتن جهت قبله با نیت انجام صحیح تر فرایض دینی بی ثواب نخواهد بود.
اما چرا امروز و چگونه؛ طبق قوانین هندسه از هر نقطه بر یک کره یک عمود و فقط یک عمود می توان رسم کرد. اگر خورشید را که در دوردست قرار دارد یک نقطه فرض کنیم و زمین را یک کره ، خورشید در هر لحظه بر یک نقطه از زمین عمود می تابد. در این زمان اجسام سایه ای در اطراف خود نخواهند داشت.
یعنی در وسط روز سایه اجسام محو می شود و درست زیر آنها قرار می گیرد. آیا در همه نقاط کره زمین این امکان وجود دارد؛ و شاید شما از آنهایی باشید که فکر می کنند خورشید فقط بر استوا عمود می تابد؛
خورشید فقط در 2روز سال یعنی اول فروردین و اول مهر بر خط استوا عمود می تابد، در باقی اوقات سال به دلیل انحنای محور گردش وضعی و گردش انتقالی کره زمین نیمه اول سال به نقاطی از نیمکره شمالی و در نیمه دوم سال به نقاطی از نیمکره جنوبی عمود می تابد.
اگر از مرکز زمین به مرکز خورشید خطی رسم کنیم ، محور زمین که شمال و جنوب را به هم متصل می کند (و کره زمین به دور آن حرکت وضعی دارد) عمود بر این خط نیست و از آن 27/23 انحراف دارد همین انحراف محور زمین از خط عمود همراه با حرکت انتقالی باعث ایجاد تنوع فصول می شود. این انحراف محور زمین باعث می شود که در انتهای خرداد (انقلاب تابستانی) مدار 27/23 شمالی رودرروی خورشید قرار گیرد.
در فصل بهار موقعیت زمین نسبت به خورشید به گونه ای تغییر می کند که زاویه عمود تابیدن خورشید از مدار صفر تا 27/23 در طی 93روز طی می شود در نتیجه در هر 4روز مداری که در مقابل خورشید قرار می گیرد یک درجه بالاتر می آید.
در طول تابستان این جهت عوض می شود و نقطه ای که خورشید بر آن عمود می تابد، هر 4روز یک درجه به سمت استوا نزدیک می شود تا نهایتا روز اول مهر (اعتدال پاییزی) خورشید بر استوا عمود می تابد.
در نیمه دوم سال در نیمکره جنوبی این عمل وضعیت ادامه می یابد. پس هر نقطه در فاصله مدار 27/23 تا استوا دوبار در سال خورشید در ظهر به آن عمود می تابد. در نتیجه در مناطقی که بالای مدار 27/23 هستند مثل کشور ما خورشید در هیچ موقع از سال عمود نمی تابد.
نکته جالب این که خورشید بر شهر مکه با عرض جغرافیایی 24/21 روزهای 24خرداد و 7تیر در هنگام ظهر عمود می تابد. یعنی در این 2روز هنگام ظهر (به وقت مکه که 35دقیقه بعد از ظهر شرعی به وقت تهران است) خورشید درست بالای سر مکه قرار دارد و با نگاه به خورشید می توان جهت قبله را دقیقا تعیین کرد و شاید به جرات بتوان گفت یکی از دقیق ترین راهها برای تعیین جهت قبله است.
اما در چه نقاطی از زمین این عمل مقدور است؛ مسلما در هر نقطه ای که در هنگام ظهر مکه ، خورشید طلوع کرده و هنوز غروب نکرده باشد و یا به عبارتی می توان خورشید را دید، این عمل مقدور است که از شرقی ترین نقاط آسیا تا ایالت های شرقی امریکا را شامل می شود.
با توجه به این که اوقات شرعی مکه 35دقیقه بعد از تهران است و در تهران ظهر ساعت 07/13 می باشد، ساعت 42/13 دقیقه به ساعت رسمی کشور می توان جهت قبله را با این روش تعیین کرد.
حمیدرضا درودیان
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
گزارش «جامجم» درباره دستاوردهای زبان فارسی در گفتوگو با برخی از چهرههای ادب معاصر
فارسی، زبان گفتوگوی جهان
معاون وزیر بهداشت:
