عیار کودکانه بودن

بسیاری از تصویرگران ما گمان می‌کنند تصویرگر کتاب کودک‌اند، اما تصاویر آنان از زاویه دید بزرگسالان زیباست. اگر قلم‌مو و آبرنگ را به دست کودکان بدهیم، متوجه می‌شویم که دنیای تصاویر ما چقدر با دنیای تصاویر آنان تفاوت دارد. پرسش کلی‌‌تر و مهم‌تر این که شعرها و کتاب‌هایی که برای کودکان منتشر می‌شود آیا واقعا متناسب با نیاز کودکان ما سروده یا نوشته شده‌ است؟

نویسندگان کودک و نوجوان ما نتوانسته‌اند در آثار خود با کودکان و نوجوانان ارتباط برقرار کنند و در بیشتر مواقع تصورات یک فرد بزرگسال را با زبان کودکانه بیان کرده‌اند.

این مساله در بیش از 70 درصد از آثار کودکان و نوجوانان دیده می‌شود. صرف بیان کودکانه به معنی کودکانه بودن این آثار نیست، بلکه آنچه مهم است بیان این آثار از زبان کودکان است. از زبان کودکان گفتن، متفاوت است و با در نظر گرفتن روان‌شناسی کودک و مقتضیات کودکی باید این آثار نوشته شود.

شعرهایی که ما بزرگسالان به زبان کودکانه می‌گوییم صرفا برای ما بزرگسالان شاید زیبا باشد، اما اگر این شعر را بین چند کودک بخوانیم، مشخص می‌شود که عیار کودکانه بودن این اثر تا چه اندازه است.

کسانی که قصد دارند در حوزه داستان و شعر کودک به خلق آثاری بپردازند باید شناخت عمیقی از کودکان داشته باشند، زیرا آسیب یک اثر هنری که فقط کودکانه سروده شده چه بسا بیش از فواید آن باشد. دنیای کودکی دنیایی است که نسل‌ آینده را می‌سازد و در واقع باید بهترین خوراک‌ها برای آن تهیه شود. وقتی این بهترین خوراک‌ها به دست افرادی می‌افتد که صرفا قدری ذوق شاعری دارند، دیگر نمی‌توان امیدی به نسل‌های آینده داشت.

امروزه هر کسی با هر میزان استعدادی وارد قلمرو کودکان و نوجوانان شده و به داستان‌پردازی، شعرسرایی، بازنویسی و... روی آورده است. برخی از این آثار با چاپ‌های خیلی بد و تصویر‌پردازی‌هایی ناشیانه به بازار می‌آیند.

این در حالی است که در کشورهای اروپایی و دیگر کشورهایی که ادبیات و هنر برای کودکان و نوجوانان مهم است معمولا آثاری به انتشار می‌رسد که کل کودکان جهان را تحت تأثیر قرار می‌دهد. کتابی مانند «هری پاتر» مفاهیم شگفت‌انگیز رئالیسم جادویی را بخوبی در خود جای داده است. بسیاری بر این عقیده‌اند که کودکان این کتاب‌ را درک نمی‌کنند، اما میزان فروش و استقبال از این کتاب‌ نشان داده که کودکان بخوبی با آن ارتباط برقرار کرده‌اند.

مطمئنا غربی‌ها در این آثار، جهتگیری‌های خاص خود را دارند، اما آنها ابتدا این مسائل را شناخته و سپس به تولید آثار پرداخته‌اند و خود را به کودکان تحمیل می‌کنند. متأسفانه تصور بسیاری از شاعران و نویسندگان ما این است که دوران کودکی مانند یک تکه پازل است و با ورود به بزرگسالی مقطع دیگری آغاز و کودکی از ذهن فراموش می‌شود.

کمال شفیعی‌ /‌ نویسنده و شاعر