رادیو و همگرایی رسانه

اگر روزی شاعر می‌گفت، تنها صداست که می‌ماند، امروز باید گفت تنها پیام است که می‌ماند؛ پیامی که در هر قالب رسانه‌ای تولید شده است بسادگی در مواجهه با فضای مجازی دست به دست می‌چرخد و تداوم می‌یابد. پیام دیگر مانند قدیم «میرا» نیست و تنها در اختیار مالکان رسانه ثبت و ضبط نمی‌‌شود؛ بلکه دسترسی مخاطب به محتوای پخش شده ـ و حتی در جایی محتوای روی آنتن نرفته ـ بسیار آسان و تنها با چند کلیک قابل دریافت است.

دیگر لازم نیست مخاطب سر ساعت خاصی، پیچ رادیوی خود را روی شبکه خاصی تنظیم کند تا برنامه مورد علاقه خود را بشنود و در حسرت داشتن صدای مجری یا کارشناس برنامه باشد. «پادکست» برنامه رادیویی ساعاتی بعد روی سایت شبکه قرار می‌گیرد که هم می‌توان آنلاین به آن گوش سپرد یا با ذخیره فایل صوتی در زمانی دیگر و در تلفن همراه یا پخش‌کننده موزیک شخصی آن را در ساعات دیگر شنید. همچنین می‌توان براحتی به قسمت مورد نظر برنامه رفت و چند باره آن را شنید. علاوه بر این، تصاویر پشت صحنه برنامه رادیویی را نیز در سایت دید و در حافظه بصری ـ به جای آن‌که از روی صدا برای افراد تجسمی تخیلی ساخت ـ تصاویر واقعی ایشان را در ذهن ثبت کرد.

رادیو ابتدا به عنوان موثرترین رسانه ظهور کرد و در طول تاریخ، با ظهور دیگر رسانه‌ها به فعالیت خود و با مخاطبان خود ادامه داد. ظهور اینترنت شاید ابتدا حیرتی عظیم از تحولات شگرف را پدید آورد؛ به گونه‌ای که مرگ و افول دیگر رسانه‌ها و مخاطبان در پیش‌بینی کارشناسان رقم خورد، اما درواقع آنچه رخ داد همگرایی رسانه‌ها و چندبعدی شدن تولیدات رسانه‌ای بود؛ جایی که رادیو را به دلیل رسانه کور بودن و تعاملی نبودن با تهدید بیشتری روبه‌رو بود.

با این حال رادیو در طول این فراز و نشیب‌ها توانسته مخاطبان وفادار خود را حفظ کند. گوش سپردن به رادیو دیگر تنها محدود به وسیله رادیو ترانزیستوری نیست؛ بلکه در گوشی‌های تلفن همراه این قابلیت قرار دارد آن هم بدون آن‌که دنبال آنتن یا دستگاهی خاص باشیم، می‌توانیم در هر جا و هر لحظه به رادیو گوش بسپاریم. فارغ از گوشی‌های همراه که اینک در دستان همه یافت می‌شود، اقبال به استفاده از شبکه‌های اجتماعی و رسانه‌های نوین و وجود سایت‌های مستقل شبکه‌ها و همچنین سایت‌هایی که به صورت خودجوش و هوادار محور پادکست‌های خاص برنامه‌های پراقبال رادیو را بارگذاری می‌کنند، با یک جستجوی ساده اینترنتی می‌توان به محتواهای تولیدی رادیو دسترسی داشته و در تعامل با دیگر کاربران شبکه‌های اجتماعی در گروه‌های هواداری درباره محتوای آن بحث و تولید محتوا کرد. فصل شکوفایی رسانه‌ها ـ در ادغام با فضاهای تعاملی اینترنت ـ آرام‌آرام از راه می‌رسد، به طوری که شبکه‌های رادیویی و باشگاه مخاطبان سعی کرده‌اند در این زمینه گوی سبقت را از هم بربایند. واقعیت این است که رادیو، دیگر رادیوی گذشته نیست؛ بلکه وسعت صدای خود را در فضای مجازی و با فناوری‌های نوین رسانه‌ای گسترانیده است.

مطهره آخوندی/ پژوهشگر رسانه