کار بیماری می آفریند؛

به گفته دکترسید سیامک رسولی نژاد، متخصص طب کار و بیماری های شغلی ، ویژگی خاص بیماری های شغلی ، غیر قابل علاج و یا صعب العلاج بودن آنها است . این ویژگی باید توجه ما را هر چه بیشتر به پیشگیری از بروز این بیماری ها جلب نماید. هنر علم سلامت شغلی پیشگیری از بروز چنین بیماری هایی است . هنر ما این است که مثلا اگر یک پرستار را به بیمارستان می فرستیم ، تمامی تمهیدات لازم را به کار گیریم تا این فرد در ازای کمک کردن به بیمار و بلند کردن او کمردرد نگیرد؛ و یا در اثر مراقبت از بیماران مبتلا به بیماری های مسری و یا تزریق به بیماران هپاتیتی و یاایدزی خود به آن بیماری ها دچار نشود. اما شاخه دیگر علم طب کار، که فوق العاده مهم است ، پرداختن به جنبه های قانونی مساله است لذا چنانچه در این مورد با ضمانت قانونی خیلی محکم و قوی حمایت نشود، اصلا کارآیی نخواهد داشت زیرا مسوولیت سلامت کارگر با کارفرما است . اگر به صرف این که نیروی کار در کشور ما و در کشورهای جهان سوم ارزان است و به فراوانی یافت می شود، کارفرما اهمیتی به شرایط مناسب کار ندهد، یا غرامت های شغلی را که برعهده دارد، پرداخت نکند و ارگان ها و نهادهای دیگر آن را بپردازند، همچنین کارگری که بیمار شده و کارآیی خود را از دست داده است ، به آسانی اخراج شده و مورد ظلم قرار گیرد، و کارفرما هیچ مسوولیتی را قبول نکند، علم سلامت شغلی هیچ جایگاهی نخواهد داشت زیرا توصیه ها و دستورات علم طب کارجنبه پیشگیری دارد، و اگر ضامن اجرایی نداشته باشد، مورد توجه قرار نمی گیرد. وقتی کارفرما می بیند خط تولید کار می کند، تولید بالا است و سوددهی دارد، ضرورتی نمی بیند که به توصیه های متخصص طب کار عمل نموده و مثلا با پرداخت هزینه اضافی نور نامناسب سالن تولید را استاندارد کند. در اینجا لازم است کارفرما متاثر شود و بیم داشته باشد که اگر نور را تنظیم نکند و در نتیجه کارگر دچار صدماتی شده و یا برای سایرین مشکل ایجاد نماید، مسوول شناخته خواهد شد. در اینجا نقش طب کار ظاهر می شود که باید تشخیص دهد این بیماری شغلی است و کارگر می تواند حق و حقوقی را از کارفرما مطالبه نماید.

نقص قانون نداریم ، اما ضمانت اجرایی...

قوانین طب کار در کشورهای مختلف به شکل خاص تعریف شده اند. دکتر رسولی نژاد در این باره می گوید: در کشور ما هم قوانین بسیار خوب و کارآمدی در این زمینه و در مورد گروه های مختلف شغلی نظیر نوجوانان و جوانان ، خانم ها و غیره ، وجود دارد که از ضوابط صحیح و بهداشت و سلامت شغلی لازم ، حتی برای کارفرما، حمایت می کند. اما اهمیت این قوانین آن چنان که شایسته است مورد توجه قرار نمی گیرد. ما قوانین بسیاری در این زمینه داریم . قوانین کار، قوانین سازمان تامین اجتماعی ، قوانین وزارت بهداشت همه حافظ و ناظر بر سیاست هایی هستند که رعایت سلامت شغلی را لازم می دانند. طبق این قوانین کارفرما ملزم است حداقل سالی یک بار کارگر خود را برای معاینه به تیم سلامت شغلی ارجاع دهد تا او را نسبت به عوارض شغلی راهنمایی کنند. برخی از این عوارض را ممکن است خود کارفرما نیز نشناسد. مثلا کارفرمای کارخانه ای که در آن انواع و اقسام کار روی چوب انجام می شود، می داند که اره ممکن است دست را ببرد؛ ولی شایداطلاع نداشته باشد که براده های چوب موجود در صنایع مبل سازی ممکن است باعث سرطان قسمت فوقانی دستگاه تنفس شود. اما در هر حال ملزم است حداقل سالی یک بار کارگر خود را برای انجام معاینات لازم به مراکز مجاز معرفی کند. او همچنین موظف است حداقل سالی یک بار شرایط کنترل و بررسی محیط کار را برای متخصصین طب کار فراهم آورد. بی اطلاعی کارفرما از این قانون نمی تواند برای او برائت ایجاد کند زیرا او مسوول سلامت کارکنان خویش است . متخصصین طب کار ضمن برشمردن نقایص موجود، نکات لازم برای سلامت محیط را متذکر می شوند. وقتی با رعایت استانداردهای لازم ، محیط کارسالم شد، از بسیاری از بیماری ها و عوارض شغلی پیشگیری شده و حتی ریشه کن می شود. لذا در این زمینه اصلا نقص قانون وجود ندارد ؛ اما در اینجا هم عدم ضمانت اجرایی لازم ، باعث بی اثر شدن قوانین موجود شده است.

احتیاط ، قبل از انتخاب شغل

یکی از مسائل موجود بی اطلاعی افراد از بیماری هایی است که در اثر پرداختن به یک شغل معین در کمین آنها است. بعضی از عوارض شغلی آشکار است ، ولی برخی از آنها شاید حتی پس از سال های طولانی قابل تشخیص نباشند. بعضی از افراد شاید به مدت سی سال به کارهایی همچون جوشکاری ، صنایع شیشه ، صنایع بافندگی ، کشاورزی ، صنایع چوب و انواع و اقسام کارها اشتغال دارند؛ بدون این که بدانند در طول این مدت چه عوامل بیماری زایی آنان را تهدید می کرده است . همه افراد باید عوارض ناشی از کاری را که به آن مشغولند بشناسند. یک راننده اتوبوس باید بداند ساعت ها نشستن در پشت فرمان اتوبوس و رانندگی در خیابان های شلوغ و پرسروصدا چه عوارضی برای او به دنبال خواهد داشت . یک قصاب باید بداند در مواجهه با خطر احتمالی سیاه زخم قرار دارد؛ و یا این که حمل قطعات بزرگ و سنگین گوشت ممکن است او را در آینده دچار کمردرد کند. برای ارتقای آگاهی های لازم می توان با تهیه بروشورهای مناسب ، داوطلبان مشاغل گوناگون را نسبت به شرایط استاندارد محیط کار و عوارض ناشی از عدم رعایت استانداردها آگاه ساخت.

قانون و بیماری های شغلی

نکته مهم دیگر آگاهی از حق و حقوقی است که ابتلا به بیماری های شغلی برای فرد به بار می آورد. باید برای پرستاری که به دلیل تماس با بیماران دچار هپاتیت می شود، تمهیداتی قائل شد. افراد باید یاد بگیرند ممکن است بیماری شان شغلی باشد و وقتی بیماری شان شغلی است حق و حقوقشان فرق می کند. اما ، متاسفانه این قوانین خوب جا نیفتاده است . واقعا ما نمی دانیم اگر کسی دچار عارضه شغلی شود و بخواهد شغلش را عوض کند ، مانند خانمی که مثلا بیماری صرع دارد و طبق دستور متخصص طب کار مجاز به شب کاری نیست ولی کارفرمایش مخالف است به کجا باید مراجعه نماید. مرجعی وجود ندارد که کارفرما را ملزم کند تا شرایط مناسب کار را برای این خانم فراهم آورد. دکتر رسولی نژاد معتقد است در حال حاضر ، همکاری خوبی بین ارگان های مختلف دراین زمینه وجود دارد. همچنین میزان آگاهی ها درباره بیماری های شغلی در سطح کشور رو به رشد است . امروز بیماران این احتمال را نیز در نظر می گیرند که شاید بین بیماری و شغل آنها رابطه ای وجود داشته باشد؛ و به این نکته می اندیشند که شاید اگر دچار کم کاری شده اند، قوه حافظه آنها ضعیف شده است ، اگر دچار پوکی استخوان یا بالا بودن فشارخون شده اند، اگر کمردرد و یا زانو درد دارند همه این ها شاید نتیجه شرایط و محیط کار است . یکی از شاخه های بسیار مهم در طب کار پرداختن به جنبه های قانونی مسئله است . به این ترتیب که اگر کسی در اثر سروکار داشتن با حلالی مثل بنزن سرطان خون گرفت ، بیماری او با سرطان کسی که در اثر یک انفجار اتمی دچار این بیماری شده است فرق چندانی نمی کند ولی برای او حق و حقوق قانونی خاصی وجود دارد که می تواند از آنها استفاده کند.

سعیده کافی